Bashkia Vlorë

Bashkia Vlorë
Bashki
Pamje nga Vlora
Bashkia Vlorë
Koordinatat: 40°28′00″N 19°29′24″E / 40.46667°N 19.49000°E / 40.46667; 19.49000
Shteti	Shqipëria
Qarku	Qarku i Vlorës
Qendra	Vlora
Qeverisja
• Type	Bashki
• Kryetare	Brunilda Mersini[1]
Sipërfaqja
• Total	616,85 km2 (23,817 sq mi)
Popullsia  (2023)
• Total	83,683
Prefiksi lokal	033
Faqja zyrtare	https://vlora.gov.al/

Bashkia Vlorë është një bashki në Qarkun e Vlorës, në jugperëndim të Shqipërisë. Qendra e saj administrative është qyteti i Vlorës, një nga qytetet më të rëndësishme bregdetare, historike, portuale dhe turistike të vendit. Bashkia shtrihet përgjatë bregdetit të Adriatikut dhe Jonit, nga zona e Lagunes së Nartës deri në pjesën veriore të Rivierës Shqiptare.^[2]

Pas reformës administrativo-territoriale të vitit 2014, Bashkia Vlorë përfshin pesë njësi administrative: Vlorë, Orikum, Qendër Vlorë, Novoselë dhe Shushicë.^[3] Sipas të dhënave të publikuara nga Agjencia për Mbështetjen e Vetëqeverisjes Vendore, bazuar në INSTAT, Bashkia Vlorë kishte 83.683 banorë në Censin e Popullsisë dhe Banesave 2023.^[4]

Vlora ka rëndësi të veçantë në historinë kombëtare shqiptare, pasi në këtë qytet u shpall Pavarësia e Shqipërisë më 28 nëntor 1912. Për shkak të pozitës gjeografike, portit, trashëgimisë historike, bregdetit, lagunave, plazheve dhe zonave të mbrojtura natyrore, Bashkia Vlorë është një nga qendrat kryesore të turizmit shqiptar.^[5]

Bashkia Vlorë ndodhet në jugperëndim të Shqipërisë, në brigjet e deteve Adriatik dhe Jon. Qendra e saj, qyteti i Vlorës, shtrihet pranë Gjirit të Vlorës, përballë ishullit të Sazanit dhe gadishullit të Karaburunit. Zona ka dalje të gjerë në det dhe përfshin bregdet, fusha, kodra, laguna, fshatra bregdetare dhe pjesë malore.

Pozicioni i Vlorës është i rëndësishëm për lidhjen ndërmjet Shqipërisë së Mesme, jugut bregdetar dhe Rivierës Shqiptare. Bashkia lidhet me Fierin, Tiranën, Himarën, Sarandën, Selenicën dhe zonat e tjera të Qarkut të Vlorës.

Në territorin e bashkisë ndodhen zona natyrore me rëndësi kombëtare, si Laguna e Nartës, Pylli i Zvërnecit, Ishulli i Sazanit, Gadishulli i Karaburunit dhe Parku Kombëtar Detar Karaburun-Sazan.^[6]

Bashkia Vlorë përbëhet nga pesë njësi administrative: Vlorë, Orikum, Qendër Vlorë, Novoselë dhe Shushicë.^[7]

Para reformës administrativo-territoriale të vitit 2014, Vlora ishte qendër e Rrethit të Vlorës. Rrethet nuk janë më njësi të qeverisjes vendore në Shqipëri, por emërtimi përdoret ende në disa burime historike dhe në kujtesën administrative.

Me ligjin nr. 115/2014 për ndarjen administrativo-territoriale, njësitë e mëparshme vendore u riorganizuan në bashki më të mëdha. Në këtë kuadër, Bashkia Vlorë u zgjerua duke përfshirë qytetin e Vlorës dhe njësitë administrative Orikum, Qendër Vlorë, Novoselë dhe Shushicë.^[8]

Sipas të dhënave të publikuara nga Porta Vendore, bashkia e re ka një sipërfaqe prej 616.85 km².^[9]

Vlora është një nga qytetet më të rëndësishme historike të Shqipërisë. Zona ka qenë e banuar që në antikitet dhe lidhet me zhvillimet historike të bregdetit jugperëndimor shqiptar, me qarkullimin detar, tregtinë, peshkimin dhe lidhjet me Mesdheun.

Roli më i njohur historik i Vlorës lidhet me shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë më 28 nëntor 1912. Në këtë ditë, Kuvendi Kombëtar i mbledhur në Vlorë shpalli pavarësinë e Shqipërisë dhe ngriti flamurin kombëtar. Për këtë arsye, Vlora konsiderohet një nga qendrat simbolike të shtetformimit shqiptar.^[10]

Në shekullin XX, Vlora u zhvillua si qytet portual, administrativ, ushtarak, industrial dhe turistik. Pas viteve 1990, zhvillimi urban i qytetit u lidh gjithnjë e më shumë me turizmin, shërbimet, ndërtimin dhe ekonominë bregdetare.

Sipas Agjencisë për Mbështetjen e Vetëqeverisjes Vendore, duke iu referuar të dhënave të INSTAT-it për Censin e Popullsisë dhe Banesave 2023, Bashkia Vlorë kishte 83.683 banorë.^[11]

Të njëjtat të dhëna japin për bashkinë një dendësi prej 129.2 banorësh për km², një shtesë natyrore negative prej -182 banorësh dhe migrim të brendshëm neto prej -383 banorësh.^[12]

Popullsia e bashkisë përqendrohet kryesisht në qytetin e Vlorës, ndërsa njësitë administrative përreth kanë karakter të përzier urban, bregdetar, rural dhe turistik.

Bashkia drejtohet nga kryetari i bashkisë dhe këshilli bashkiak. Kryetarja aktuale e Bashkisë Vlorë është Brunilda Mersini, sipas faqes zyrtare të bashkisë.^[13]

Faqja zyrtare e bashkisë publikon gjithashtu historikun e kryetarëve të Vlorës. Në këtë listë përmenden ndër të tjerë Shpëtim Gjika, Dritan Leli, Ermal Dredha dhe Elis Halili për periudhën pas vitit 2000.^[14]

Këshilli Bashkiak i Vlorës është organi përfaqësues vendor. Ai miraton vendime që lidhen me buxhetin, taksat vendore, shërbimet publike, planifikimin hapësinor, pronat, infrastrukturën dhe çështje të tjera të administrimit vendor.

Ekonomia e Bashkisë Vlorë mbështetet në turizëm, shërbime, tregti, ndërtim, transport, port, peshkim, bujqësi dhe veprimtari të lidhura me bregdetin. Pozicioni i qytetit në Gjirin e Vlorës dhe roli si port detar e bëjnë bashkinë një nga qendrat ekonomike më të rëndësishme të jugperëndimit shqiptar.

Sipas Agjencisë për Mbështetjen e Vetëqeverisjes Vendore, në Bashkinë Vlorë kishte 6.410 ndërmarrje aktive, ndërsa paga mesatare mujore për të punësuarit ishte 60.998 lekë.^[15]

Turizmi ka peshë të veçantë në ekonominë vendore. Gjatë sezonit veror, qyteti i Vlorës, Radhima, Orikumi, Zvërneci, Narta, Karaburuni dhe zona të tjera pranë bregdetit tërheqin vizitorë vendas dhe të huaj. Kjo ka ndikuar në zhvillimin e hoteleve, restoranteve, apartamenteve turistike, shërbimeve detare dhe tregtisë sezonale.

Vlora është një nga destinacionet kryesore turistike të Shqipërisë. Agjencia Kombëtare e Turizmit e përshkruan Vlorën si “Porta Jugore e Turizmit Shqiptar” dhe si një nga qendrat më të rëndësishme turistike dhe ekonomike të vendit, për shkak të pozitës ku takohen Deti Adriatik dhe Deti Jon, vijës bregdetare, lagunave, maleve, plazheve dhe trashëgimisë kulturore.^[16]

Bashkia ka një ofertë të gjerë turistike që përfshin turizmin bregdetar, kulturor, historik, natyror, detar, kulinar dhe aktiv. Ndër pikat më të njohura turistike janë:

• Lungomare e Vlorës;
• Plazhi i Vjetër;
• Uji i Ftohtë;
• Radhimë;
• Orikumi;
• Zvërnec;
• Laguna e Nartës;
• Ishulli i Sazanit;
• Gadishulli i Karaburunit;
• Parku Kombëtar Detar Karaburun-Sazan;
• Kalaja e Kaninës;
• Manastiri i Zvërnecit;
• Muzeu Kombëtar i Pavarësisë;
• Muzeu Historik i Vlorës;
• Gjiri i Gramës;
• Shpella e Haxhi Aliut.

Parku Kombëtar Detar Karaburun-Sazan është parku i vetëm detar kombëtar në Shqipëri. Sipas Bashkisë Vlorë, ai u shpall në vitin 2010 dhe përfshin hapësirën detare përgjatë gadishullit të Karaburunit dhe ishullit të Sazanit pranë Gjirit të Vlorës.^[17]

Vlora lidhet me qytetet kryesore të vendit përmes rrugëve kombëtare drejt Fierit, Tiranës, Himarës, Sarandës dhe Selenicës. Rruga bregdetare drejt Orikumit, Llogarasë dhe Himarës e lidh Vlorën me Rivierën Shqiptare.

Porti i Vlorës ka rëndësi për transportin detar, për lidhjet tregtare dhe për qarkullimin e udhëtarëve. Pozicioni përballë Sazanit dhe Karaburunit e bën qytetin qendër të rëndësishme për udhëtimet detare turistike gjatë sezonit veror.

Në vitet e fundit, zhvillimi i Lungomares, shëtitoreve bregdetare, zonave të reja të banimit, hapësirave publike dhe shërbimeve turistike ka ndikuar në ndryshimin e pamjes urbane të qytetit.

Përveç qytetit të Vlorës, bashkia përfshin edhe zona të gjera rurale dhe fshatra me traditë bujqësore. Njësitë administrative Novoselë, Shushicë, Qendër Vlorë dhe pjesë të Orikumit kanë toka bujqësore, ullishte, vreshta, blegtori dhe ekonomi familjare.

Zona e Nartës dhe Zvërnecit lidhet me lagunën, peshkimin, kriporet, natyrën dhe turizmin. Fshatra si Kanina, Dukati, Tragjasi dhe Radhima kanë rëndësi për trashëgiminë kulturore, bujqësinë, turizmin rural dhe lidhjet me bregdetin.

Në Bashkinë Vlorë funksionojnë institucione të arsimit parauniversitar, institucione kulturore, biblioteka, qendra sportive dhe shërbime publike vendore. Vlora ka traditë në arsim, sport, kulturë dhe jetë artistike.

Në qytet ndodhen institucione të rëndësishme kulturore dhe muzeale, ndër të cilat Muzeu Kombëtar i Pavarësisë dhe Muzeu Historik i Vlorës. Bashkia përfshin gjithashtu objekte me rëndësi historike dhe kulturore, si Kalaja e Kaninës, Manastiri i Zvërnecit dhe vendet e lidhura me shpalljen e Pavarësisë.

Sporti ka traditë të rëndësishme në Vlorë, sidomos përmes klubit Flamurtari Vlorë, i njohur në futbollin shqiptar.

Territori i Bashkisë Vlorë ka pasuri të rëndësishme natyrore. Laguna e Nartës, Pylli i Zvërnecit, Gjiri i Vlorës, Karaburuni, Sazani dhe zonat bregdetare përreth përbëjnë hapësira me vlera ekologjike, peizazhore dhe turistike.

Laguna e Nartës është një zonë e mbrojtur natyrore me rëndësi për shpendët, biodiversitetin dhe peizazhin bregdetar. Pylli i Zvërnecit dhe ishulli ku ndodhet Manastiri i Shën Mërisë janë ndër pikat më të njohura të zonës.^[18]

Parku Kombëtar Detar Karaburun-Sazan ka rëndësi për mbrojtjen e ekosistemeve detare, peizazhit bregdetar, shpellave, gjireve dhe trashëgimisë natyrore të zonës.^[19]

Vlora ka përjetuar zhvillim të shpejtë urban, sidomos në zonat bregdetare dhe hyrjet e qytetit. Ndërtimet e reja, zgjerimi i shërbimeve turistike, projektet e shëtitoreve dhe rritja e kërkesës për banim e turizëm kanë ndryshuar strukturën urbane të qytetit.

Zhvillimi urban lidhet ngushtë me turizmin, me portin, me qarkullimin rrugor dhe me rolin e Vlorës si qendër rajonale. Sfidat kryesore përfshijnë menaxhimin e hapësirave publike, trafikun sezonal, furnizimin me ujë, mbetjet, mbrojtjen e bregdetit dhe ruajtjen e zonave natyrore.

• Vlora
• Qarku i Vlorës
• Orikumi
• Radhimë
• Kaninë
• Zvërnec
• Laguna e Nartës
• Ishulli i Sazanit
• Gadishulli i Karaburunit
• Parku Kombëtar Detar Karaburun-Sazan
• Riviera Shqiptare
• Bashkia Himarë
• Bashkia Selenicë

• Faqja zyrtare e Bashkisë Vlorë
• Pasaporta e Bashkisë Vlorë – Porta Vendore
• Bashkia Vlorë – Agjencia për Mbështetjen e Vetëqeverisjes Vendore
• Vlorë – Agjencia Kombëtare e Turizmit