Braccae

Ilustrim i një luftëtari gal, që mban braka

Braccae (ose bracae) është termi latin për "pantallonat", dhe në këtë këndvështrim përdoret sot për t'iu referuar një stili pantallonash të bëra prej leshi. Sipas romakëve, ky stil veshjeje e kishte prejardhjen nga galët.^[1]

Braccae bëheshin zakonisht me rripa dhe prireshin të arrinin nga pak mbi gjunjë në gjatësinë më të shkurtër, deri te kyçet e këmbëve në gjatësinë më të madhe, me gjatësi që përgjithësisht rritej në tributë që jetonin më në veri.

Për romakët, ti mbështillje këmbët dhe kofshët me fasciae, fasha, në kohën e Pompeut dhe Horacit, nënkuptohej si provë e një shëndeti të keq dhe feminizimi.^[2] Burrat romakë vishin zakonisht tunika, të cilat ishin veshje një copëshe që përfundonte te gjunjtë ose mbi ta.

Etimologjia

Fjala vjen nga galishtja bhrāg-ikā, pasi përgjatë një procesi të sinkopimi, ajo do të krijonte fjalën latine braca "pantallona, brekushe".^[3]

Fjala është konjate me anglishten breeches. Ajo duket se rrjedh nga rrënja indo-evropiane *bhrg- "thyej", këtu e përdorur dukshëm në kuptimin "ndaj", "veçaojë", si në galikja skoceze briogais ("pantallona"), në bretonisht bragoù ("brekë"), në irlandisht bríste^[4] ("pantallona"), brycan/brogau në uellsisht dhe në holandisht broek ("pantallona"). Forma kelte mund të ketë kaluar fillimisht në gjuhën etruske, e cila nuk dallon midis tingujve [k] dhe [ɡ].^[5]

Veshje e galëve dhe gjermanikëve

Braccae janë një lloj pantallonash të veshura nga galët dhe gjermanikët, të lidhur në kyçe me një rrip.^[6] Në Perandorinë Romake, pjesa e galëve midis Ronës, Garonës dhe Pirenejve quhej Gallia braccata, pasi banorët e saj mbanin pantallona, në dallim me galët me toga, e cila quhej Gallia Cisalpina. Gjeografi Straboni te Gjeografia e tij,^[7] shkruan se galët vishen me sagum, ata e lënë flokun e tyre të rritet dhe veshin veshje të gjera, valëzuese ose pantallona. Svetoni te Jetët e Dymbëdhjetë Çezarëve^[8] shkruan: Galët i linin pantallonat e tyre për të marë latiklavin.^[9]

Veshjet gale të ilustruara në librin e Adolf Rosenberg *Geschichte des Kostüms*, 1905

Veshje romake

Këto pantallona gale u adoptuan nga galo-romakët dhe u eksportuan, edhe përpara pushtimit romak, në Romë, ku përdoreshin në ushtrinë romake.^[10]^[11]

Përdorime nga të tjerë dhe më vonë

Para vitit 1340, veshjet e gjata nuk i tregonin braccae, por këto veshje pastaj u bënë aq të shkurtëra sa Kur ata ndaluan për ti shërbyer zotërisë, (shumë) tregonin braccae e tyre dhe ato që kishin veshur të gjithë atyre që ishin pas tyre. Dhe (braccae) ishin aq të ngushta sa kishin nevojë për ndimë për ti veshur apo zhveshur.^[12]

Léon Le Berre e përshkruan një fermer të vjetër nga Mahaloni në vitin 1937 si vijon: Në tokë […] ndodhet një plak nga Mahaloni, bartës i brakave dhe chupens të nyjëzuara. Ai përkulet me një dorë te pen-baz (një lloj bastuni) dhe mban litarin e një lope bretone me tjetrën.^[13]

Braccae janë të ngjashme me shallvaret perse të Azisë Qendrore, që nëpërmjet skithëve do të përhapeshin edhe në Evropën Lindore,^[14] dhe nëpërmjet osmanëve në Ballkan.^[15]

Braka të zbuluara në Thorsberger Moor, shek. IV, Shlesvig-Holstein
Luftëtar got me shpinë të zhveshur në sarkofagun Ludovisi të Betejës, që vesh braccae, si shallvare, të përdorura fillimisht nga keltët dhe pastaj të shtrira te fiset e tjera barbare.
Rob gjermanik i prangosur, shekulli II, bronz, robi mban braccae që ishin tipike për fiset gjermanike. Flokët e tij janë lidhur në një nyje svebe.
Statujëz e lashtë e një gjermaniku me braka
Figurinë romake e një gjermaniku me mjekërr, braka dhe tunikë sipër, shek. II
Ilustrim i veshjeve skithe nga libri i Friedrich Hottenroth, Trachten, Haus- Feld- un Kreigsgerathschaften der Völker alter und neuer Zeit, 1884

Shiko edhe

Referime

↑ Diodor Sikuli, Bibliotheca Historica
↑ Gibbon, Edward (1837). The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (në anglisht). Harper & brothers. fq. 175.
↑ Delamarre, Xavier (2008). Dictionnaire de la langue gauloise: Une approche linguistique du vieux-celtique continental (në frëngjisht). Errance. ISBN 978-287772369-5.
↑ "Bríste". Teanglann (në anglisht). Foras na Gaeilge.
↑ Për shembuj të tjerë të mundshëm kalimtarë nëpërmjet etruskishtes krahaso: greqishten ἀμόργη (amorge) e cila kthehet si fjala latine amurca, greqisht κυβερνᾶν (kubernân) në latinisht si gubernare.
↑ Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc, red. (1874). Dictionnaire raisonné du mobilier français de l’époque carlovingienne à la renaissance (në frëngjisht). Vëll. 3. Librairie Centrale d’Architecture, Ancienne Maison Morel.
↑ Straboni, Geographia, Libri IV, kapitulli IV
↑ Svetoni, Jetët e Dymbëdhjetë Çezarëve, Libri I, kapitulli 80
↑ François-Just-Marie M. Raynouard (1836). Lexique roman: Lexique A-Z. Apendice. Vocabulaire (në frëngjisht). Vëll. 2. Silvestre.
↑ Roland Jussiau; Louis Montméas; Jean-Claude Parot (1999). L’Élevage en France: 10.000 ans d’histoire (në frëngjisht). Educagri Éditions. fq. 142.
↑ Jean-Louis Brunaux (2018). Les Gaulois, vérités et légendes (në frëngjisht). Place des éditeurs. fq. 101.
↑ Paulin Paris (1837). Les Grandes Chroniques de France conservers en l’église de Saint-Denis (në frëngjisht). Paris: Techener. fq. 463.
↑ Léon Le Berre (4 maj 1935). "Bretagne d'hier 1880 à 1900". L’Ouest-Éclair (në frëngjisht).
↑ Edward Strachan (2009). Russian Oriantalism & Constantinople (në anglisht). Sphinx Fine Art. fq. 150 – nëpërmjet Google Books.
↑ Jusofi Golam-Hosajn. "Clothing, XXVI. Historical Lexicon of Persian Clothing". Encyclopædia Iranica (në anglisht). Vëll. V. fq. 856–865. ISSN 2330-4804.

Bibliografia

Léon Le Berre (4 maj 1935). "Bretagne d'hier 1880 à 1900". L’Ouest-Éclair (në frëngjisht).
Jean-Louis Brunaux (2018). Les Gaulois, vérités et légendes (në frëngjisht). Place des éditeurs.
Collis, John (2003). The Celts: Origins, Myths, Inventions, Tempus. ISBN 0-7524-2913-2.
Delamarre, Xavier (2008). Dictionnaire de la langue gauloise: Une approche linguistique du vieux-celtique continental (në frëngjisht). Errance. ISBN 978-287772369-5.
Dodge, Hazel; Peter Connolly (1998). Die antike Stadt. Ein Leben in Athen und Rom. ISBN 978-3829011044. Këln: Konemann Verlagsgesellschaft.
Gibbon, Edward (1837). The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (në anglisht). Harper & brothers.
Jusofi Golam-Hosajn. "Clothing, XXVI. Historical Lexicon of Persian Clothing". Encyclopædia Iranica (në anglisht). Vëll. V. fq. 856–865. ISSN 2330-4804.
Roland Jussiau; Louis Montméas; Jean-Claude Parot (1999). L’Élevage en France: 10.000 ans d’histoire (në frëngjisht). Educagri Éditions.
Mau, August (1893). "Ἀναξυρίδες". In: Paulys Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft (RE). Vol. I, 2, Stuttgart, fq. 2100 f.
Oppenheimer, Stephen (2006). The Origins of the British. Constable & Robinson.
Paulin Paris (1837). Les Grandes Chroniques de France conservers en l’église de Saint-Denis (në frëngjisht). Paris: Techener.
François-Just-Marie M. Raynouard (1836). Lexique roman: Lexique A-Z. Apendice. Vocabulaire (në frëngjisht). Vëll. 2. Silvestre.
Edward Strachan (2009). Russian Oriantalism & Constantinople (në anglisht). Sphinx Fine Art – nëpërmjet Google Books.
Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc, red. (1874). Dictionnaire raisonné du mobilier français de l’époque carlovingienne à la renaissance (në frëngjisht). Vëll. 3. Librairie Centrale d’Architecture, Ancienne Maison Morel.
Wells, Peter S. (2001). Beyond Celts, Germans and Scythians, Duckworth Debates in Archaeology. ISBN 0-7156-3036-9.
Yates, James (1875). "Bracae". te: William Smith: A Dictionary of Greek and Roman Antiquities. Londër: John Murray. fq. 213.

[1] Diodor Sikuli, Bibliotheca Historica

[2] Gibbon, Edward (1837). The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (në anglisht). Harper & brothers. fq. 175.

[3] Delamarre, Xavier (2008). Dictionnaire de la langue gauloise: Une approche linguistique du vieux-celtique continental (në frëngjisht). Errance. ISBN 978-287772369-5.

[4] "Bríste". Teanglann (në anglisht). Foras na Gaeilge.

[5] Për shembuj të tjerë të mundshëm kalimtarë nëpërmjet etruskishtes krahaso: greqishten ἀμόργη (amorge) e cila kthehet si fjala latine amurca, greqisht κυβερνᾶν (kubernân) në latinisht si gubernare.

[6] Eugène-Emmanuel Viollet-le-Duc, red. (1874). Dictionnaire raisonné du mobilier français de l’époque carlovingienne à la renaissance (në frëngjisht). Vëll. 3. Librairie Centrale d’Architecture, Ancienne Maison Morel.

[7] Straboni, Geographia, Libri IV, kapitulli IV

[8] Svetoni, Jetët e Dymbëdhjetë Çezarëve, Libri I, kapitulli 80

[9] François-Just-Marie M. Raynouard (1836). Lexique roman: Lexique A-Z. Apendice. Vocabulaire (në frëngjisht). Vëll. 2. Silvestre.

[10] Roland Jussiau; Louis Montméas; Jean-Claude Parot (1999). L’Élevage en France: 10.000 ans d’histoire (në frëngjisht). Educagri Éditions. fq. 142.

[11] Jean-Louis Brunaux (2018). Les Gaulois, vérités et légendes (në frëngjisht). Place des éditeurs. fq. 101.

[12] Paulin Paris (1837). Les Grandes Chroniques de France conservers en l’église de Saint-Denis (në frëngjisht). Paris: Techener. fq. 463.

[13] Léon Le Berre (4 maj 1935). "Bretagne d'hier 1880 à 1900". L’Ouest-Éclair (në frëngjisht).

[14] Edward Strachan (2009). Russian Oriantalism & Constantinople (në anglisht). Sphinx Fine Art. fq. 150 – nëpërmjet Google Books.

[15] Jusofi Golam-Hosajn. "Clothing, XXVI. Historical Lexicon of Persian Clothing". Encyclopædia Iranica (në anglisht). Vëll. V. fq. 856–865. ISSN 2330-4804.

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]