Alfabet tatarski

Alfabet tatarski – system zapisu języka tatarskiego. W różnych okresach historycznych używano różnych systemów pisma:

• arabski – do 1927 roku; niewielka liczba Tatarów z Chińskiej Republiki Ludowej używa go do dziś;
• łaciński – w latach 1927–1939; podejmowano próby jego rewitalizacji na przełomie XX i XXI wieku; Tatarzy mieszkający w Turcji, Finlandii, Czechach, Polsce, Stanach Zjednoczonych i Australii obecnie posługują się alfabetem łacińskim;
• cyrylica – od 1939 roku do dziś; ochrzczeni Tatarzy używali cyrylicy już w XIX wieku.

Po kilku reformach mających na celu uczynienie go bardziej fonetycznym, używany przez Tatarów od wieków alfabet arabski został oficjalnie zastąpiony 3 lipca 1927 roku przez zlatynizowany alfabet tatarski, czyli Janalif (od Yaña älifbası – „Nowy Alfabet”). Nowy alfabet, a właściwie oparta na nim ortografia, nie była doskonała. Wciąż pozostając pod wpływem pisma arabskiego, kładła nacisk na spółgłoski, zaniedbując samogłoski.

W 1933 roku przeprowadzono poważną reformę ortograficzną, a w następnych latach wprowadzono kilka drobnych ulepszeń. W swojej ostatecznej formie Janalif stał się niemal fonetycznym alfabetem, który – wraz z prostymi regułami ortograficznymi – doskonale nadawał się do zapisu języka tatarskiego. Odzwierciedlając język „tak, jak mówili wykształceni Tatarzy”, odegrał ważną rolę w standaryzacji języka literackiego Tatarów oraz w ustaleniu jego sztywnych norm językowych.

Niemniej jednak w latach 1939–1940 Janalif został zniesiony i zastąpiony zmodyfikowaną cyrylicą (Кирил əлифбасы – Kiril älifbası), czyli alfabetem rosyjskim z dodatkowymi literami: Ә ә, Ө ө, Ү ү, Җ җ, Ң ң, Һ һ^[1].

Po rozpadzie Związku Radzieckiego władze Republiki Tatarstanu przywróciły Yañalif w nieco zmodyfikowanej wersji, znanej jako Zamanlif. Jednak w 2002 roku Sąd Najwyższy Federacji Rosyjskiej zakazał używania alfabetów niecyrylickich dla języków tzw. mniejszości wewnętrznych (z wyjątkiem języka karelskiego), co zmusiło Tatarów do powrotu do alfabetu wprowadzonego w czasach ZSRR. Alfabet łaciński (İnalif – zmodyfikowany Yañalif) bywa używany do zapisu języka tatarskiego w Internecie^[2][3].

12 stycznia 2013 roku Rada Państwa Republiki Tatarstanu przyjęła ustawę nr 1-ЗРТ „Об использовании татарского языка как государственного языка Республики Татарстан” (O używaniu języka tatarskiego jako języka państwowego Republiki Tatarstanu)^[4].

Zgodnie z przepisami alfabetem urzędowym pozostaje cyrylica, jednak dopuszczalne jest używanie alfabetów łacińskiego i arabskiego przy kontaktach obywateli z organami państwowymi, a także alfabetu łacińskiego do celów transliteracji. W oficjalnych odpowiedziach organów państwowych stosowana jest cyrylica, jednak przewidziano możliwość dołączenia równoległego zapisu tekstu w alfabecie łacińskim lub arabskim. Zgodność liter cyrylicy z literami łacińskimi i arabskimi określa załącznik do ustawy^[5].

• alfabet tatarski (łaciński)

• Alfabet i fonetyka tatarska
• Extended Cyrillic: Tatar (ang.)