Hangul

Hangul

Powyżej napis Chosŏn’gŭl; poniżej Hangeul
Charakterystyka
Rodzaj	alfabetyczne
Typ	nielinearne
Kierunek pisma	od lewej do prawej
Języki pisma	koreański, jejun-mal, nyuupmal, cia-cia
Czas używania	od XV w.
Twórca	Sejong Wielki
Kodowanie
Unicode	U+AC00–U+D7AF U+1100–U+11FF U+3130–U+318F U+A960–U+A97F U+D7B0–U+D7FF
ISO 15924	Hang, 286
Ta strona zawiera symbole fonetyczne MAF. Bez właściwego wsparcia renderowania wyświetlane mogą być puste prostokąty lub inne symbole zamiast znaków Unikodu.

Hangul (również hangŭl, hangeul, hangyl, kor. 한글 ha(ː)n.ɡɯɭ), w KRLD znany jako Dzosongyl (조선글 Chosŏn’gŭl, tsʰo.sʰɔn.ɡɯɭ) – alfabet koreański stworzony w XV wieku przez Sejonga Wielkiego; składa się z 24 znaków: 14 spółgłosek i 10 samogłosek. Jest jednym z niewielu alfabetów^[1], które zostały stworzone sztucznie, a nie wyewoluowały z hieroglifów czy ideogramów, jak to się działo w przypadku większości współczesnych pism. Każda sylaba zapisywana jest jako blok, na polu kwadratu, składający się ze znaków alfabetu (tzw. jamo). Słowa w tym alfabecie zapisywać można poziomo lub pionowo. Pierwotna nazwa alfabetu brzmiała Hunminjeongeum.

Przed stworzeniem hangulu, Korea od czasów starożytnych używała hanja (chińskich znaków). Ponieważ hanja nie nadawała się do zapisu języka koreańskiego, a jej trudność przyczyniała się do wysokiego poziomu analfabetyzmu, król Sejong Wielki (panujący w latach 1418–1450) podjął decyzję o stworzeniu hangul. Pismo zostało ogłoszone pod koniec 1443 r. lub na początku 1444 r. i oficjalnie opublikowane w 1446 r. w tekście Hunminjeongeum oraz towarzyszącym mu komentarzu Hunminjeongeum Haerye. Chociaż hangul stopniowo zyskiwał popularność zarówno wśród elit, jak i zwykłych obywateli, przez wieki był pogardzany przez elity. Dopiero pod koniec XIX wieku zaczął być akceptowany przez społeczeństwo. Obecnie jest to dominujący alfabet koreański w obu Koreach i wśród koreańskiej diaspory. Jest również używany do zapisywania języka jeju oraz, w ograniczonym stopniu, języka cia-cia w Indonezji.

• Nazwa hangeul (한글 [hanɡɯl]) została wymyślona przez Ju Si-gyeong w 1912 roku i oznacza w dawnym koreańskim „wielkie pismo”, a w dzisiejszym „koreańskie pismo”. Nazwa ta nie ma odpowiednika w chińskich znakach hancha. Słowo to jest transkrybowane w następujące sposoby:
  • Hangeul lub Han-geul w transkrypcji poprawionej używanej przede wszystkim w Republice Korei
  • Han’gŭl lub hangŭl w transkrypcji McCune’a-Reischauera (czasami zapisuje się bez znaków diakrytycznych: hangul), używanej przede wszystkim w Korei Północnej
  • Hankul w romanizacji Yale
  • Hangyl w transkrypcji polskiej
• Pierwotna nazwa brzmiała Hunmin Jeongeum
• Koreańczycy z Północy preferują nazwę Chosŏn’gŭl (Dzosongyl) (조선글).

W Republice Korei 9 października obchodzony jest Dzień Hangulu, upamiętniający ogłoszenie alfabetu hangul; jest on świętem państwowym^[2].

Do wczesnych lat XX wieku hangul uważany był za nieodpowiedni dla wykształconej elity, która stosowała tradycyjne pismo hancha. Hangul nazywano:

• Eonmun (hangul: 언문, hancha: 諺文 „niezgodne pismo”)
• Amgeul (암글 „pismo kobiece”; pisane także jako Amkeul 암클). Am (암) jest prefiksem określającym rzeczownik rodzaju żeńskiego
• Ahaetgeul lub Ahaegeul (아햇글 lub 아해글 „dziecięce pismo”)
• Achimgeul (아침글 „pismo, którego możesz nauczyć się w jeden poranek”)
• Gugmun (hangul: 국문, hancha: 國文 „narodowe pismo”)

Nazwy te są obecnie uważane za archaiczne.

„Jamo” (자모; 字母) oznacza literę wchodzącą w skład alfabetu koreańskiego – ja znaczy litera lub znak, mo – matka.

Tekst składa się z sylabogramów (zapisów poszczególnych sylab).

Występuje 51 jamo, z czego 24 są proste (nie złożone) i są odpowiednikami liter w alfabecie łacińskim. Pozostałe 27 jest złożeniami dwóch lub trzech jamo podstawowych. Z 24 prostych jamo, 14 to spółgłoski (ja’eum; 자음; 子音; dosłownie „dźwięk dziecka”) a 10 to samogłoski (moeum; 모음; 母音; dosłownie „dźwięk matki”).

• 14 podstawowych spółgłosek
• 5 podwojonych spółgłosek
• 11 złożonych samogłosek
• 10 podstawowych samogłosek
• 11 dyftongów

Cztery z podstawowych samogłosek mają kształt, który nie należy do podstawowych (zawiera dodatkowe kreski oznaczające zmiękczenie głoski) ㅑ (ya), ㅕ (yeo), ㅛ (yo) oraz ㅠ (yu).

• metody latynizacji języka koreańskiego

• Halina Ogarek-Czoj, Romuald Huszcza, Gunn-Young Choi: Podręcznik języka koreańskiego, Wydawnictwo Akademickie Dialog, Warszawa 2007, ISBN 83-86483-51-2.