Andrzej Zaucha

Urodził się 12 stycznia 1949 w Krakowie, dorastał na krakowskich Pychowicach^[5]. Był synem Romana (1922–1989)^[6] i Matyldy Zauchów^[7]. Brat matki grał na trąbce^[8], ojciec grał na perkusji^[8] i śpiewał w zespołach podczas przyjęć okolicznościowych, a matka prowadziła sklep^[9]. Ojciec był uzależniony od hazardu i alkoholu, co doprowadziło do jego rozwodu z żoną, gdy ich syn miał sześć lat^[10].

W wieku ośmiu lat zadebiutował publicznie, zastępując ojca na perkusji w jego zespole^[11]. W kolejnych latach wiele razy występował zamiast ojca na koncertach^[12]. W szkole podstawowej grał w zespołach wykonujących muzykę taneczną. Był ministrantem, śpiewał w kościele i grał na klarnecie^[13]. Uczył się w VIII Liceum Ogólnokształcącym w Krakowie, ale przerwał naukę w klasie maturalnej, po czym ukończył dwuletnią szkołę zawodową w specjalności zecera^[14][15].

Jako dziecko grał w piłkę nożną w Klubie Kolejarza i wyczynowo pływał^[16]. W szkole średniej trenował kajakarstwo^[17], startował na dystansach 300 m, 500 m i 1000 m^[18]. W tej dyscyplinie wywalczył trzy medale mistrzowskie^[18]: na mistrzostwach Polski juniorów w 1963 prowadzona przez niego „czwórka” wywalczyła brązowy medal, w kolejnym roku zdobył złote medale mistrzostw Polski juniorów w „jedynce” i „czwórce”. Rozważano powołanie go do reprezentacji Polski na Letnie Igrzyska Olimpijskie 1964 w Tokio, ale porzucił plany sportowe na rzecz grania na perkusji w zespole Czarty^[17].

Był muzycznym samoukiem^[8][19][20]. Grał jako perkusista w amatorskim zespole Czarty, prowadzonym przez Janusza Gajca^[21]. Był także solistą grupy Telstar, również założonej przez Gajca^[16]. W 1966 po raz pierwszy zaśpiewał w klubach studenckich^[18]. Zachwycony twórczością Raya Charlesa, zmienił styl śpiewania^[22]. Podczas jednego z występów w klubie „Polfy” zwrócił na siebie uwagę Mariana Pawlika i Benedykta Radeckiego^[22], a w 1969 został wokalistą ich jazz-rockowego zespolu Dżamble^[18]. Z grupą zadebiutował występem na Balu Architekta w Teatrze Kolejarza, następnie wystąpił z nią m.in. na festiwalu Jazz nad Odrą w 1969 we Wrocławiu, a w 1971 wydał album pt. Wołanie o słońce nad światem^[23], na którym znalazła się m.in. „Naga rzeka”, pierwsza piosenka skomponowana przez Zauchę^[24]. Po rozpadzie formacji w 1971 przyjął propozycję Jana Kantego Pawluśkiewicza i w następnym roku został wokalistą jego zespołu Anawa^[25]. Z grupą wystąpił podczas wydarzeń artystycznych towarzyszącym Letnim Igrzyskom Olimpijskim w Monachium (1972)^[26] i nagrał longplaya (1973) z piosenkami: „Abyś czuł”, „Ta wiara”, „Linoskoczek”, „Stwardnieje ci łza” i „Nie przerywajcie zabawy”^[27][28]. Niedługo po nagraniu płyty odszedł z Anawy, bo Zaucha chciał skoncentrować się na karierze instrumentalisty^[29]. Grał i śpiewał w zespole jazzowym Old Metropolitan Band, z którym koncertował po Polsce i wystąpił z serią koncertów w Hanowerze; rozstał się z zespołem w 1984^[30].

W latach 1973–1979 śpiewał i grał także w zespołach rozrywkowych za granicą, m.in. w klubach muzyczno-rozrywkowych i pubach w Niemczech Zachodnich, Austrii, Szwajcarii i Holandii^[18][31]. Od 1976 grał na saksofonie tenorowym^[18]. Z końcem 1978 reaktywował zespół Dżamble, z którym nagrał kilka piosenek, w tym nową wersję utworu „Szczęście nosi twoje imię”^[32].

Karierę solową rozpoczął w 1980 od zagrania w śpiewogrze Pozłacany warkocz Katarzyny Gärtner. Nagrał piosenki „Kochaj człowieka”, „Szlaufik blues” i „Ballada o rannym wstawaniu” z bluesowym zespołem Kasa Chorych^[33]. W 1983 wydał swój pierwszy album solowy pt. Wszystkie stworzenia duże i małe, który promował tytułowym przebojem (nagranym w duecie z Ewą Bem)^[34]. W 1984 nagrał z Adrianną Biedrzyńską utwór „Cieplej” na potrzeby ścieżki dźwiękowej do filmu Marka Nowickiego Miłość z listy przebojów (1995)^[35], w którym także zagrał^[24]. W 1985 wystąpił podczas koncertu Piosenka jest dobra na wszystko na 22. Krajowym Festiwalu Piosenki Polskiej w Opolu^[35]. Od tego czasu rokrocznie gościł na opolskich festiwalach. W 1985 występował w spektaklu Wiesława Dymnego i Jana Kantego Pawluśkiewicza Kur zapiał (reż. Krzysztof Jasiński) w Teatrze STU^[36][37], który zszedł z afisza po 13 wystawieniach^[38]. W 1987 wydał drugi solowy album pt. Stare, nowe, najnowsze, na którym umieścił popularne piosenki: „Myśmy byli sobie pisani”, „Bądź moim natchnieniem” i „C’est la vie – Paryż z pocztówki”. Zagrał epizodyczne role w filmach: Misja specjalna (1987) Janusza Rzeszewskiego i Trzy dni bez wyroku (1991) Wojciecha Wójcika^[39]. W 1988 za utwór „Byłaś serca biciem” otrzymał wyróżnienie w koncercie Od Opola do Opola na 25. KFPP w Opolu.

W 1989 obchodził jubileusz 20-lecia pracy scenicznej jako wokalista^[18]. Z tej okazji planowano jego koncert podczas Dni Krakowa^[18]. Również w 1989 występował w kameralnej wersji spektaklu Kur zapiał w Teatrze STU^[18][38], a na 26. KFPP w Opolu otrzymał wyróżnienie w koncercie Premiery za utwór „O cudzie w tancbudzie” i nagrodę prezydenta miasta Opola za osiągnięcia w wykonawstwie piosenek^[40]. Oprócz tego wydał album, zatytułowany po prostu Andrzej Zaucha, który nagrał z big-bandem Wiesława Pieregorólki^[41]. W tym samym roku zapowiedział wydanie nagranej już płyty z piosenkami kompozytora Jerzego Dobrzyńskiego i tekściarza Zbigniewa Książka^[18]. 28 grudnia 1989 zagrał koncert w Filharmonii Krakowskiej^[42], a w wieczór sylwestrowy – koncert w Sztokholmie^[43].

Na początku lat 90. współtworzył z Andrzejem Sikorowskim i Krzysztofem Piaseckim zespół estradowy Sami, z którym prezentował program kabaretowo-muzyczny podczas trasy koncertowej po Polsce^[44]. W 1990 i 1991 grał tytułową rolę w musicalu Janusza Grzywacza i Włodzimierza Jasińskiego Pan Twardowski (reż. Krzysztof Jasiński)^[24][45]. Również w 1990 nagrał piosenkę czołówkową do polskiej wersji językowej Gumisiów i wziął udział w nagraniu kolęd w Teatrze STU^[46]. Na 1991 miał zaplanowaną serię koncertów dla Polonii w USA ze świątecznym programem „Leć kolędo, leć”^[47].

W 1989 poznał aktorkę Zuzannę Leśniak, z którą się zaprzyjaźnił, a w opinii znajomych mogli stanowić parę. Leśniak miała czuć się samotna, zaniedbana i nieszczęśliwa w małżeństwie z reżyserem Yves’em Goulais, lecz choć prawdopodobnie nie była zdecydowana na rozwód i ponowne zamążpójście, to nie ukrywała relacji z Zauchą, ale unikała deklaracji, z kim chce być^[48]. Zaucha w tym czasie zmagał się z depresją związanej ze śmiercią żony^[49] i – jak sam twierdził – planował wziąć ślub z Leśniak^[50]. Goulais uznał, że tolerowanie jawnego romansu żony godzi w jego honor i że najlepszym rozwiązaniem jest zabicie Zauchy^[51][52]. Reżyser na kilka dni przed zamachem postawił artyście ultimatum, że albo ten wyprowadzi się z Krakowa, albo go zabije^[53].

10 października 1991 po występie w spektaklu Pan Twardowski w Teatrze STU w Krakowie Zaucha i Leśniak udali się do samochodu zaparkowanego na parkingu przy ul. Włóczków^[54]. Zaucha w wyniku zamachu dokonanego przez Goulaisa został raniony strzałami z broni palnej. Zazdrosny reżyser oddał dziewięć strzałów z nielegalnie przywiezionego do Polski karabinka sportowego kaliber 5,6 mm o obciętej lufie i kolbie^[54][55]; śmiertelny strzał oddał, gdy Zaucha wysiadał z samochodu, próbując do niego podejść. Zaucha w wyniku postrzału zginął na miejscu, a pocisk, przez który zmarł, trafił z rykoszetu w Leśniak, śmiertelnie ją raniąc^[54][56]. Ciężko ranna aktorka zmarła na Oddziale Klinicznym Chirurgii Klatki Piersiowej Szpitala im. Jana Pawła II^[54].

Zaucha został pochowany 16 października 1991 obok swojej żony na cmentarzu Batowickim w Krakowie^[57] (kwatera A5A-7-8)^[58], w pogrzebie wzięło udział kilka tysięcy osób^[59]. Historia morderstwa pary stała się kanwą książki Janusza Wiśniewskiego I odpuść nam… wydanej w 2015^[60][61].

• 1980: Pozłacany warkocz
• 1985: Miłość z listy przebojów –
  • Piotr Ujma (śpiew),
  • członek obsady muzycznej
• 1986: Siedmiomilowe buty – narrator (głos)^[67]
• 1987: Misja specjalna – piosenkarz
• 1989: Włos – narrator (głos)
• 1989: Smoczek żarłoczek –
  • mężczyzna z dziecięcym wózkiem,
  • Narrator (głos)
• 1991: Trzy dni bez wyroku – fałszerz

Źródło^[68]:

• 1984–1985: Przybysze z Matplanety – czołówka, tyłówka
• 1985: Zielone radości
• 1988: Och! Pampalini!!!
• 1990: Gumisie – czołówka (polski dubbing)

Źródło: ^[69]