Antoni Peretiatkowicz
 | |
| Data i miejsce urodzenia |
13 czerwca 1884 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
18 grudnia 1956 |
| Profesor nauk prawnych | |
| Specjalność: prawo państwowe / konstytucyjne | |
| Doktorat |
1909 |
| Habilitacja | |
| Profesura |
1918 |
| Rektor | |
| Uczelnia | |
| Okres spraw. |
1936–1939 |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Rektor | |
| Uczelnia | |
| Okres spraw. |
1938–1939 |
| Poprzednik | |
| Następca | |
| Kierownik Katedry Prawa Państwowego UP / UAM | |
| Okres spraw. |
1919–1956 |
| Następca | |
Antoni Peretiatkowicz (ur. 13 czerwca 1884 w Boruchowie, zm. 18 grudnia 1956 w Poznaniu) – polski naukowiec, prawnik, sanacyjny działacz polityczny, radca Izby Przemysłowo-Handlowej w Poznaniu w 1935 roku[1].
Życiorys
Urodził się w majątku ojca Aurelego i matki Jadwigi z domu Niemeksza. Ukończył gimnazjum w Kamieńcu Podolskim i w 1902 w Warszawie rozpoczął studia prawnicze. Za udział w demonstracjach w 1905 był aresztowany i więziony na Pawiaku, a następnie wydalony z uniwersytetu. W Berlinie, Lwowie i Krakowie kontynuował studia prawnicze i w 1909 uzyskał stopień doktora nauk prawnych. Pracę naukową rozpoczął jeszcze w okresie studiów i publikował artykuły z dziedziny prawa międzynarodowego na łamach „Gazety Sądowej Warszawskiej”. W 1908/09 w „Archiv für Rechts- und Wirtschaftsphilosophie” ogłosił pracę o polskiej filozofii prawa XX w. Na studiach specjalistycznych przebywał w latach 1909–1914 w Paryżu, Genewie i Heidelbergu. Habilitował się w 1914 na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie pracy Filozofia prawa J.J. Rousseau, a od 1914 docent tegoż uniwersytetu. W 1918 na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie został profesorem nadzwyczajnym filozofii prawa i metodologii umiejętności prawniczych. Do Poznania przeniósł się na początku 1919 i został powołany na Uniwersytecie Poznańskim profesorem zwyczajnym nauki o państwie i prawie państwowym[2].
Współorganizator Wydziału Prawa UP oraz jego pierwszy dziekan w latach 1919/20 i pierwszy kierownik Katedry Encyklopedii i Filozofii Prawa, a w latach 1920/21 pełnił funkcje prorektora oraz rektora w latach 1936/37. W latach 1919–1927 organizator i prezes Towarzystwa Prawniczego i Ekonomicznego w Poznaniu. W latach 1921–1939 był założycielem oraz redagował kwartalnik „Ruch Prawniczy i Ekonomiczny” oraz „Encyklopedię Prawa” od 1923. Został również w 1928 w Wyższej Szkole Handlowej w Poznaniu kierownikiem Katedry Prawa Państwowego i Publicznego, a w latach 1930–1936 był jej dyrektorem. Uczelnia dzięki jego staraniom w 1938 uzyskała prawa szkoły akademickiej z tytułem Akademii Handlowej, a w latach 1938/39 został jej pierwszym rektorem. W 1936 zorganizował Instytut Prawa Publicznego. W 1937 w Warszawie został mianowany członkiem Trybunału Kompetencyjnego, a w 1939 sędzią Najwyższego Trybunału Administracyjnego i był nim do 1947. W 1939 był wysiedlony z Poznania, więc przeniósł się do Warszawy i do sierpnia 1944 wykładał w Szkole Handlowej profesora Edwarda Lipińskiego[2].
Kiedy upadło powstanie warszawskie, Peretiatkowicz wyjechał do Piotrkowa Trybunalskiego i tam na tajnych kompletach uniwersyteckich wykładał prawo administracyjne. Do Poznania powrócił w marcu 1945 i na UP objął Katedrę Prawa Państwowego, wykładając równocześnie do 1951 w Akademii Handlowej. Na Sejmie PRL I kadencji był konsultantem Komisji Spraw Ustawodawczych oraz członkiem licznych instytutów naukowych. W Poznaniu piastował również godność prezesa Towarzystwa Przyjaźni Polsko-Francuskiej i należał do działaczy Stronnictwa Demokratycznego[3]. Zmarł 18 grudnia 1956 w Poznaniu i został pochowany na cmentarzu Górczyńskim[4](kwatera ILb-4-9)[5].
Od 1929 żonaty z Oleńką Marią Antoniną z Łebińskich[6][7], pozostawił córkę Elżbietę (ur. 1934), sędziego, oraz syna Erazma (ur. 1936, zm. 2019), doktora inżyniera, technologa drewna[4].
Publikacje
Ogłosił szereg swoich prac i podręczników w okresie międzywojennym, a specjalizował się w historii doktryn państwowych, w prawie międzynarodowym, publicznym i państwowym. Do jego ważniejszych publikacji można zaliczyć: Wstęp do nauk prawnych (7 wydań), Państwo współczesne (9 wydań). Badania nad doktrynami politycznymi (Rousseau, Modrzewski, Spencer i Campanella) kontynuował w okresie powojennym oraz prowadził szeroką działalność popularyzatorską (Polskie Radio) i publicystyczną[4].
Był encyklopedystą, redaktorem naczelnym Współczesnej encyklopedii życia politycznego, którą wydano czterokrotnie w Poznaniu[8][9]
Przypisy
- ↑ Monitor Polski z 1935 r. Nr 047, poz. 66.
- 1 2 Gąsiorowski, Topolski 1981 ↓, s. 561.
- ↑ Przewodniczący Komitetu Miejskiego w Poznaniu oraz kierownik koła nauczycielskiego SD
- 1 2 3 Gąsiorowski, Topolski 1981 ↓, s. 562.
- ↑ Antoni Peretiatkowicz – miejsce pochówku
- ↑ Kartoteka ewidencji ludności 1870-1931 [online], Archiwum Państwowe w Poznaniu [zarchiwizowane z adresu] (pol. • niem.), sygnatura: 14722 karta: 150.
- ↑ Ewa Alicja Slomska, Daszkiewicz Korybut Łebińska Halina Maria (1871 - 1953) [online], Genealogia Powstańców Wielkopolskich, 25 września 2024 [dostęp 2025-09-20] (pol.).
- ↑ Peretiatkowicz 1931 ↓.
- ↑ Peretiatkowicz 1932 ↓.
Bibliografia
- Andrzej Gulczyński: Antoni Peretiatkowicz, 1.IX.1936-31.VIII.1939. W: Poczet rektorów Almae Matris Posnaniensis. Tomasz Schramm, Anna Marciniak(red.). Poznań: Wydawnictwo Naukowe UAM, 2004, s. 113-124.
- Antoni Gąsiorowski, Jerzy Topolski [red.]: Wielkopolski Słownik Biograficzny. Warszawa-Poznań: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1981, s. 561-562. ISBN 83-01-02722-3.
- Antoni Peretiatkowicz: Współczesna encyklopedja życia politycznego z uwzględnieniem życia gospodarczego. T. I. Poznań: Dom Książki Polskiej, 1931.
- Antoni Peretiatkowicz: Współczesna encyklopedja życia politycznego z uwzględnieniem życia gospodarczego. T. I. Poznań: Druk.nakładowa J. Kawalera, 1932.
Linki zewnętrzne
- Poczet Rektorów UAM: Antoni Peretiatkowicz. amu.edu.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2018-09-26)].