Bąblin

Bąblin

wieś
Wejście na teren siedziby Misjonarzy Świętej Rodziny
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	obornicki
Gmina	Oborniki
Liczba ludności (2009)	179[1]
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	64-607[2]
Tablice rejestracyjne	POB
SIMC	0591248
Położenie na mapie gminy Oborniki Bąblin
Położenie na mapie Polski Bąblin
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Bąblin
Położenie na mapie powiatu obornickiego Bąblin
52°40′32″N 16°43′16″E/52,675556 16,721111[3]

Bąblin (pol. hist. Bądlino^[4]) – wieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie obornickim, w gminie Oborniki^[5].

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i ma metrykę średniowieczną. Istnieje co najmniej od pierwszej połowy XIV wieku. Kiedyś nazywała się inaczej – Bądlino. Wymieniona została w łacińskojęzycznym dokumencie z 1388 pod staropolską nazwą „Bandlino”, 1389 „Bandlew”, 1389 „Bøntlino”, 1390 „Badlino”, 1497 „Blandlyno”, 1577 „Bedlino”^[4].

Od pierwotnej nazwy wsi „Bądlino” pochodzi polskie odmiejscowe nazwisko Bądliński należące do lokalnego szlacheckiego rodu herbu Nałęcz, którzy byli dawnymi posiadaczami miejscowości. Zapisywano je także w formach „Bandlinski, Bontlinszky, Bandlewski” ^[4].

Początkowo miejscowość była wsią szlachecką należącą do wielkopolskiej szlachty z lokalnego rodu Bądlińskich, a później także Rostworowskich, Kiszewskich i Dobrzyckich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1493 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1407 należała do parafii Kiszewo^[4].

Z drugiej połowy XIV wieku pochodzą pierwsze historyczne zapisy o miejscowości zachowane w archiwach sądowych. W latach 1388-1396 odnotowany został Maciej Jad, zwany też Maciejem Świętopełkowiczem Bądlińskim z Bądlewa jak w średniowieczu nazywano Bąblin. Był on wice podsędkiem w mieście Poznaniu w latach 1386-1396. W 1388 oskarżył Mirosława z Nienawiszczy z powodu zabójstwa swego brata. W 1389 był on w sporze z Dobiesławem. W 1389-1391 toczył spór sądowy z Maciejem synem Gosława mieszczaninem z Obornik o 12 grzywien poręki, o 20 grzywien poręki oraz o inne szkody. W latach 1391-1392 toczył spór z Gosławem z Gołęczewa o 20 grzywien szkody. W latach 1391-1392 był w sporach z Sędziwojem Objezierskim: w 1391 z powodu poręki za dwa konie i wóz wartości 5 grzywien, a w 1392 oddalił pretensje Sędziwoja do dziedziny Bąblin oraz do młyna, dopóki te nie zapłaci mu należnych pieniędzy. W 1391 Maciej Bądliński przegrał proces o 10 grzywien ze Staszkiem Gnuszyńskim, który otrzymał wwiązanie w część Bąblina o wartości 10 grzywien. Maciej Bądliński dowodził przeciw Maciejowi z Gnuszyna, że kobieta zwana Dzierżka dała temu Maciejowi 30 grzywien na Bąblino, a nie otrzymała na to dokumentu. W 1392 pani Jadowa wystąpiła jako zachodźca (łac. „intercessit”) Jakiela rajcy z Obornik w sporze ze Staszkiem Gnuszyńskim o Bąblino. Maciej Jad Bądliński wystąpił jako zachodźca rajców z Obornik i oddalił pretensje Sędziwoja Objezierskiego do pieniędzy, które ciż rajcy dali na Bąblino^[4].

W 1394 Sędziwoj Objezierski wygrał proces z mieszczanami z Obornik z powodu szkód uczynionych mu przez tychże mieszczan w jego barciach w Bąblinie. W 1400 wojewoda poznański Sędziwoj Świdwa z Szamotuł wygrał proces z Sędziwojem Objezierskim o połowę Bąblina. W 1406 Święchna niegdyś z Bąblina przegrała proces z Dobrogostem z Szamotuł o 1/4 Bąblina. W 1423 (według zachowanej kopii z lat 1488-1492) w części Dobrogosta z Szamotuł znajdowało się 10 łanów osiadłych oraz jeden łan opuszczony, a w części Dzierżka jeden łan uprawiany przez niego i 6 łanów osiadłych. W 1403 odnotowano, że Kiszewo, posiadłość dzieci Sędziwoja Objezierskiego leży koło Bąblina. W 1444 miało miejsce rozgraniczenie Bąblina z Obornikami. W 1448 bracia Bieniak, Piotr i Paweł z Rozwarowa (obecnie to Rostworowo) podzielielili swoje dobra. Piotr otrzymał wieś Lulin, Lulin Mały oraz połowę Bąblina^[4].

Informacje o wsi zachowały się także ze źródeł kościelnych. W 1423 (według zachowanej kopii z lat 1488-1492) z każdego łanu we wsi płacono dziesięcinę w wysokości 8 groszy, którą płacono do prebendy kanonicznej w katedrze poznańskiej zwanej „Tarnowo” (obecnie to Tarnowo Podgórne). W 1458 wiardunki dziesiętne z Bąblina należały do kanonika katedry poznańskiej Klemensa z Drzewicy. W 1510 zapłacono wiardunki dziesiętne w podanej wysokości dla tejże prebendy^[4].

W 1556 Wojciech Rozwarowski zapisując żonie Katarzynie Rożnowskiej dożywocie na Lulinie Małym dał jej prawo wyrębu drzewa w lasach i borach dziedziny Bąblin. W 1566 miał miejsce podział majątków pomiędzy braćmi Rozwarowskimi posiadaczami Bąblina i okolicznych wsi dzięki czemu zachował się szczegółowy opis okolicy. Alacjasz Rozwarowski otrzymał bór leżący przy granicy z Kiszewem i połowę „Wielgiego Lasu od Halaszewi Bielawy” aż do granicy z Kiszewem. Natomiast Maciej otrzymał drugą część boru. Granica działów prowadziła od ról zwanych „Czterema Prętami” (Staropol. „czterzmi prethi”) i „Żakowej Roli” (Staropol. „Zakowa Rola”), przecinała strugę bez nazwy, mijając nieokreślony obiekt zwany „Szadykierz” (Staropol. „Szadikyerz”) od prawej strony i przecinała drogę z Kiszewa do Podlesia biegnącą przez brody wzdłuż granicy z Kiszewem. Nad granicą z Obornikami leżała również „Narozna Dąbrowa”, las zwany „Około Wojnowej Wody” oraz „Brzozowy Ostrów”^[4].

W drugiej połowie XV wieku Bąblin, podobnie jak Stobnica i Brączewo wchodził w skład dóbr posagowych księżnej raciborskiej Małgorzaty z Szamotuł, córki Wincentego z Szamotuł oraz żony Wacława II, księcia raciborskiego. Miejscowości te odziedziczyły jej córki Helena i Katarzyna. W 1462 wspomniano córkę Helenę księżniczkę raciborską, żonę wojewody poznańskiego Jana Ostroroga, tytułowaną ze Stobnicy, Brączewa, Podlesia i Bąblina. W 1493 odnotowano córkę Małgorzaty księżniczkę raciborską Katarzynę, wdowa po kasztelanie i staroście nakielskim Włodku z Danaborza. Dała ona synom Janowi starszemu i Janowi młodszemu z Danaborza połowę miasta Stobnica wraz z wsiami, a w tym m. in. z 1/4 Bąblina. W 1497 Jan starszy kasztelan rogoziński i starosta nakielski oraz Jan młodszy, bracia niedzielni z Danaborza, sprzedali z prawem odkupu Andrzejowi Kobylnickiemu 1/4 Bąblina oraz młyn zbożowy zwany „Kaszuba” stojący pod Stobnicą wraz z sadzawką za 150 florenów węgierskich^[4].

W historycznych księgach podatkowych zachowały się także zapisy dotyczące wsi, pochodzące z XVI wieku. W 1508 miał miejsce pobór podatkowy z części wsi należącej do Rozwarowskiego z 4 półłanków oraz z części należącej do Ostrorogów z 6 półłanków. W 1510 pobrano podatki z części Rozwarowskiego z 6 półłanków i z innej części z 4 łanów. W 1521 we wsi było 20 łanów osiadłych. W 1526 odnotowano 20 łanów, a wizytator wymienił też wsie Budziszewo i Słonawy dodając ogólną uwagę, że wśród nich znajdowały się liczne łany nieuprawne. W 1563 miał miejsce pobór z Bąblina z części Kiszewskich od 4,5 łana oraz z karczmy, a z części Jakuba Rożnowskiego od 4,5 łana i młyna wodnego o dwóch kołach wodnych. W 1566 Alacjasz, Maciej i Jakub Rozwarowscy otrzymali w działach majątkowych po części Bąblina i po części młyna nad rzeką Wartą. Natomiast bór należący do Bąblina podzielili między Alacjasza i Macieja. W 1577 pobrano podatki z dwóch części wsi należących do Jakuba i Macieja Rozwarowskich. W 1580 Maciej Rozwarowski zapłacił pobór podatkowy od 2 łanów, 3 zagrodników, 3 komorników oraz od młyna wodnego, walnego o dwóch kołach wodnych^[4].

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. Wieś należała do lokalnej polskiej szlachty do 1890, kiedy to przejęła ją HaKaTa). W 1839 we wsi gościła Narcyza Żmichowska.

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

W 1903 majątek został przez władze pruskie rozparcelowany. Resztówkę po parcelacji kupiło Towarzystwo Wypoczynkowe dla Kolejarzy i uruchomiło tu dom wypoczynkowy (1908). Dom przejęła w 1919 polska spółdzielnia Letnisko Kolejowców. W 1935 budynki odkupili Misjonarze Świętej Rodziny, a ich placówkę poświęcił 20 października 1935 arcybiskup August Hlond. Od października do grudnia 1939 niemieccy naziści urządzili tutaj obóz dla internowanych i wysiedlanych Polaków z powiatu obornickiego (upamiętnia to wmurowana w 1989 tablica pamiątkowa). W latach 1969–1980 pałac poddawany był licznym remontom i renowacjom. W 1982 dobudowano kaplicę Świętej Rodziny. Dawny dwór i park (3,12 ha) zajmowany przez misjonarzy wpisano do rejestru zabytków. Przy pałacu rośnie m.in. dąb o obwodzie około 4 metrów, szczelnie opleciony bluszczem. Monumentalne ogrodzenie założenia pałacowego i brama pochodzą z początku XX wieku. W parku droga krzyżowa oraz cmentarz zakonny z obeliskiem ku czci majora Mikołaja Dobrzyckiego. Oprócz pałacu i parku na uwagę zasługują:

• szkoła z początku XX wieku,
• aleja kasztanowców na osi pałacowej,
• budynek dworca kolejowego (początek XX wieku),
• część wsi powstała w okresie kolonizacji pruskiej^[6].

Według miejscowej legendy na drzewie koło wsi żył potwór z głową lwa, obgryzający korę i przeciągle wyjący. Był to przestępca, który powiesił się na tym drzewie i za swoje grzechy miał obgryzać tu korę. Jako że drwale ścięli częściowo drzewo, to potwór nie mógł dokończyć obgryzania i stąd potężnie wył^[7].

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I (A – H), hasło „Bądlino”. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 22-23. ISBN 83-04-00938-2.

• Bąblino jako Bądlino, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Bąblin na stronie gminy. [dostęp 2018-07-15].
• Centrum Formacji Świętorodzinnej Misjonarzy Świętej Rodziny w Bąblinie. [dostęp 2018-07-15].