Beryl (minerał)

Beryl

Różne odmiany berylu (od lewej do prawej): morganit, akwamaryn, szmaragd
Właściwości chemiczne i fizyczne
Skład chemiczny	Be3Al2Si6O18[1]
Twardość w skali Mohsa	7,5–8[1]
Przełam	nierówny/nieregularny, muszlowy[1]
Łupliwość	niedoskonała, równolegle do ściany podstawy, słaba/niewyraźna[1]
Pokrój kryształu	pryzmatyczny, tabliczkowy
Przezroczystość	przezroczysty, przeświecający
Układ krystalograficzny	heksagonalny[1]
Właściwości mechaniczne	kruchy[1]
Gęstość	2,63–2,92 g/cm³
Właściwości optyczne
Barwa	zielona, niebieska, żółta, biała, różowa, czerwona; bezbarwny[1]
Rysa	biała[1]
Połysk	szklisty, półszklisty, tłusty, woskowy[1]
Współczynnik załamania	1,564–1,602 (jednoosiowy)[1]
Inne	dwójłomność: 0,004–0,007[1]
Dodatkowe dane
Klasyfikacja Strunza	9.CJ.05[1]

Beryl – minerał należący do grupy krzemianów pierścieniowych. Nazwa pochodzi od greckiego βήρυλλος, berillos – morska zieleń.

Tworzy wiele poszukiwanych odmian kamieni szlachetnych:

• szmaragd – zielony
• akwamaryn – błękitny
• biksbit – czerwień agrestowa
• beryl złoty – złocistożółty
• goshenit – bezbarwny
• heliodor – jasnożółtozielony
• morganit – delikatnie różowy do fioletowego, łososiowy
• pezzottait – malinowy, pomarańczowo-różowy, czerwonawy
• inne odmiany barwne berylu (np. beryl złoty, beryl zielony)

oraz inne odmiany barwne o nieujednoliconych, handlowych lub potocznych nazwach:

• beryl zwyczajny – biały, szary
• bazzyt – niebieski
• beryl gwiaździsty – wykazuje asteryzm
• maksiks – odmiana o zabarwieniu bladoniebieskim

– różniące się własnościami optycznymi i zabarwieniem, a niekiedy innym składem domieszek.

Na temat rozgraniczenia zielonkawego berylu od szmaragdu panują sprzeczne opinie, zwłaszcza że rozróżnienie ich gołym okiem nie jest możliwe. Zgodnie z ustaleniami CIBJO, zabarwione chromem zielone beryle należą bezwarunkowo do szmaragdów. Beryle zabarwione na zielono wanadem powinno nazywać się „zielonymi berylami”, a nie szmaragdami^[2].

Kryształy rozwinięte w postaci słupów sześciobocznych, wydłużone lub spłaszczone; izomeryczne; często prążkowane lub wytrawione, zakończone płaskimi ścianami dwuścianu podstawowego lub rzadko – ścianami piramid. Jest kruchy, przezroczysty, odznacza się wyraźnym dichroizmem – odcienie żółtawozielone i niebieskozielone. Kryształy berylu mogą osiągać bardzo duże rozmiary, np. jeden z największych znanych kryształów na świecie to beryl znaleziony na Madagaskarze o wymiarach 3,5 × 18 m, 143 m³ objętości i wadze ok. 380 ton^[3][4].

Beryl powstaje w fazie pegmatytowo-pneumatolicznej zastygania skał magmowych oraz podczas procesów metasomatozy kontaktowej. Spotyka się go w pegmatytach, ryolitach, skałach metamorficznych i okruchowych. Występuje z kwarcem, chryzoberylem, fenakitem, ortoklazem, turmalinem, topazem, muskowitem, albitem, szerlitem, mikroklinem, fluorytem, cleavelandytem, kwarcem dymnym, elbaitem i skaleniami^[1].

• Wykorzystywany jako ruda berylu (metalu podobnego do glinu), który jest używany do wyrobu bardzo twardych stopów (z miedzią).
• Szmaragd jest to jeden z najwyżej cenionych kamieni szlachetnych (od lat 40. XX wieku znane są sposoby otrzymywania ich drogą syntezy, mogą być nawet doskonalsze od występujących w przyrodzie).

• kamienie ozdobne

• G.G. Gormaz: Atlas mineralogii.
• N. Sobczak: Mała encyklopedia kamieni szlachetnych i ozdobnych.