Bitwa o Lotaryngię

Belgijskie plany wojenne opierały się na założeniu, że inne mocarstwa zagwarantują neutralność Belgii, wypierając najeźdźcę z jej terytorium. Prawdopodobieństwo niemieckiej inwazji nie skłoniło rządu belgijskiego do postrzegania Francji i Wielkiej Brytanii jako potencjalnych sojuszników ani nie zamierzał zrobić nic więcej poza obroną swojej niepodległości. Ententa angielsko-francuska (1904) uświadomiła Belgom, że brytyjskie nastawienie do Belgii uległo zmianie i że będą walczyć o obronę niepodległości Belgii. Belgijski Sztab Generalny został utworzony w 1910 roku, ale jego szef gen. mjr Harry Jungbluth przeszedł w stan spoczynku 30 czerwca 1912 roku i został zastąpiony dopiero w maju 1914 roku przez gen. por. Chevaliera de Selliers de Moranville’a^[1].

Moranville rozpoczął planowanie koncentracji armii i spotkał się z urzędnikami kolejowymi 29 lipca. Wojska belgijskie miały być skoncentrowane w centralnej Belgii, przed Redutą Narodową, gotowe do wymarszu na każdą z belgijskich granic, podczas gdy Twierdza Liège i Twierdza Namur miały zabezpieczyć same granice. Po mobilizacji król Belgów miał stać się Naczelnym Dowódcą i decydować o miejscu koncentracji armii. W obliczu zakłóceń w nowym programie zbrojeń, zdezorganizowani i słabo wyszkoleni żołnierze belgijscy mieli korzystać z Reduty Narodowej, aby opóźnić marsz agresora, ale potrzebowali również fortyfikacji do obrony na granicy. Z kolei jedna ze szkół w tamtym czasie postulowała powrót do rozmieszczenia wojsk na pograniczu, zgodnie z francuskimi teoriami wojennymi. Belgijskie plany stały się kompromisem między tymi dwoma koncepcjami, w którym armia polowa skoncentrowała się za rzeką Gete, z dwiema dywizjami wysuniętymi w kierunku Liège i Namur^[1].

Feldmarszałek Alfred Graf von Schlieffen był szefem niemieckiego Sztabu Generalnego (Oberste Heeresleitung, OHL) od 1891 roku aż do przejścia na emeryturę w 1906. Uczeń Carla von Clausewitza, podobnie jak inni pruscy oficerowie, został nauczony, że „serce Francji leży między Paryżem a Brukselą”^[2]. W 1839 roku Francja, Prusy, Rosja, Austria i Wielka Brytania podpisały traktat londyński, opracowany przez brytyjskiego dyplomatę Lorda Palmerstona, na mocy którego powstało niepodległe Królestwo Belgii. Francja i Rosja zawarły sojusz wojskowy w 1892 roku, który zagroził Niemcom możliwością wojny na dwóch frontach^[3]. Niemiecka strategia dawała priorytet operacji ofensywnej przeciwko Francji i strategicznej obronie przeciwko Rosji. Planowanie miało być determinowane przez przewagę liczebną, szybkość mobilizacji, koncentrację i wpływ nowoczesnego uzbrojenia. Niemcy spodziewali się, że ataki frontalne będą kosztowne i długotrwałe, co doprowadzi do ograniczonego sukcesu, szczególnie po tym, jak Francuzi i Rosjanie zmodernizowali fortyfikacje na swoich granicach z Niemcami. Aby ominąć ufortyfikowaną granicę z Francją, Schlieffen opracował plan, który w latach 1898–1899 przewidywał szybkie przejście niemieckich sił między Antwerpią a Namur, aby zdobyć Paryż od północy, zadając Francji szybką i zdecydowaną klęskę^[4].

Niemiecka lewa flanka w Alzacji (odebranej Francji po wojnie francusko-pruskiej) miała skusić Francuzów do ataku, odciągając ich od Paryża i niemieckiego prawego skrzydła^[5]. W wersji z 1906 roku plan Schlieffena przewidywał sześć tygodni i użycie siedmiu ósmych sił cesarskiej armii niemieckiej (liczącej ok. 1,5 miliona ludzi) na pokonanie Francji, podczas gdy reszta miała walczyć z armią rosyjską w Prusach Wschodnich^[6]. Helmuth von Moltke Młodszy zastąpił von Schlieffena w 1906 roku i nie był pewien, czy Francuzi podporządkują się niemieckim założeniom. Moltke dostosował plan rozmieszczenia i koncentracji, aby uwzględnić atak w centrum lub atak okrążający z obu flanek jako warianty, dodając dywizje do lewego skrzydła naprzeciwko granicy francuskiej, z ok. 1 700 000 ludzi, którzy mieli zostać zmobilizowani w ramach Westheer (armii zachodniej). Główne siły niemieckie nadal miały posuwać się przez Belgię, aby zaatakować na południe, w kierunku Francji, wskutek czego armie francuskie zostałyby okrążone z lewej strony i odepchnięte za rzeki Moza, Aisne, Somma, Oise, Marna i Sekwana, nie mogąc wycofać się do centralnej Francji. W ten sposób Francuzi albo zostaliby unicestwieni przez manewr z północy, albo stworzyliby warunki do niemieckiego zwycięstwa w centrum lub w Lotaryngii na wspólnej granicy^[7]. Moltke planował wysłać siły liczące około 320 000 ludzi do obrony Alzacji i Lotaryngii na południe od Metzu, 400 000 ludzi do inwazji na Francję i Luksemburg przez Ardeny oraz 700 000 kolejnych żołnierzy do inwazji na Belgię^[8].

Zgodnie z Planem XVII, armia francuska w czasie pokoju miała utworzyć pięć armii polowych liczących łącznie ok. 2 000 000 żołnierzy, z „Grupami Dywizji Rezerwowych” przydzielonymi do każdej armii oraz Grupą Dywizji Rezerwowych na każdej ze skrajnych flanek. Armie miały się skoncentrować naprzeciwko granicy niemieckiej wokół Épinal, Nancy i linii Verdun – Mezières, z armią w rezerwie wokół Ste Ménéhould i Commercy. Od 1871 roku budowa kolei zapewniła francuskiemu Sztabowi Generalnemu szesnaście linii prowadzących do granicy niemieckiej, w porównaniu z trzynastoma liniami, którymi dysponowała armia niemiecka; dzięki temu Francuzi mogli sobie pozwolić na czekanie, aż niemieckie zamiary będą jasne. Francuzi mieli być gotowi do odparcia niemieckiej ofensywy w Lotaryngii lub przez Belgię. Przewidywano, że Niemcy użyją oddziałów rezerwowych, ale spodziewano się również mobilizacji dużej armii niemieckiej na granicy z Rosją, co pozostawi armii niemieckiej na Zachodzie liczbę żołnierzy wystarczającą jedynie do przemarszu przez Belgię na południe od Mozy i Sambry. Ponadto francuski wywiad uzyskał wyniki gry wojennej niemieckiego Sztabu Generalnego z 1905 roku, w której wojska niemieckie nie dotarły dalej na północ niż do Namur i doszedł do błędnych wniosków, że plany oblężenia belgijskich fortów były jedynie środkiem obronnym przed armią belgijską^[9].

Przewidywano niemiecki atak z południowo-wschodniej Belgii w kierunku Mézières oraz możliwą ofensywę z Lotaryngii w kierunku Verdun, Nancy i Saint-Dié; plan stanowił ewolucję Planu XVI i przewidywał większe możliwości niemieckiej ofensywy przez Belgię. Armie: 1., 2. i 3. miały skoncentrować się między Épinal i Verdun naprzeciw Alzacji i Lotaryngii, 5 Armia miała się zgromadzić w Montmédy, w kierunku Sedanu i Mézières, a 4 Armia miała być zatrzymana na zachód od Verdun, gotowa do przesunięcia się na wschód, aby zaatakować południową flankę niemieckich sił inwazyjnych w Belgii lub na południe przeciwko północnej flance ataku przez Lotaryngię. Nie przewidziano formalnie połączonych działań z Brytyjskim Korpusem Ekspedycyjnym, ale podjęto wspólne ustalenia. W 1911 roku, podczas drugiego kryzysu marokańskiego, Francuzom powiedziano, że mogą spodziewać się sześciu dywizji brytyjskich operujących wokół Maubeuge^[10].

O północy z 31 lipca na 1 sierpnia rząd niemiecki wysłał Rosji ultimatum i ogłosił stan Kriegsgefahr. W ciągu dnia rząd osmański zarządził mobilizację, a londyńska giełda została zamknięta. 1 sierpnia rząd brytyjski zarządził mobilizację marynarki wojennej, rząd niemiecki zarządził powszechną mobilizację i wypowiedział wojnę Rosji. Rozpoczęły się działania wojenne na granicy z Polską, rząd francuski zarządził powszechną mobilizację, a następnego dnia rząd niemiecki wysłał ultimatum do Belgii, żądając przejścia przez terytorium belgijskie, gdy wojska niemieckie przekraczały już granicę z Luksemburgiem. Na granicy z Francją rozpoczęły się działania wojenne, Lipawa została ostrzelana przez niemiecki lekki krążownik SMS „Augsburg”, a rząd brytyjski zagwarantował ochronę morską francuskich wybrzeży. 3 sierpnia rząd belgijski odrzucił niemieckie żądania, a Wielka Brytania zagwarantowała wsparcie militarne Belgii w przypadku niemieckiej inwazji. Niemcy wypowiedziały wojnę Francji, rząd brytyjski zarządził powszechną mobilizację, a Włochy ogłosiły neutralność. 4 sierpnia rząd brytyjski wysłał Niemcom ultimatum i wypowiedział im wojnę o północy z 4 na 5 sierpnia. Belgia zerwała stosunki dyplomatyczne z Niemcami, a Niemcy wypowiedziały wojnę Belgii. Wojska niemieckie przekroczyły granicę belgijską i zaatakowały Liège^[11].

6 Armia rozlokowała się siłami XXI i XVI Korpusu od Wogezów na północ do Metzu. III Korpus przybył w dniach 8–12 sierpnia i przemieścił się na granicę z Beux do Béchy i Rémilly. II Korpus Bawarski rozlokował się w dniach 7–10 sierpnia na odcinku od Lucy do Château Salins i Moerchingen. XXI Korpus zmobilizował się w okolicach Dieuze 10 sierpnia i przemieścił brygadę 42 Dywizji do Igney, jako osłonę flanki dla I Korpusu Bawarskiego. 11 sierpnia francuski nocny atak został odparty, ale wydarzenia w Wogezach doprowadziły do szybkiego przesunięcia I Korpusu Bawarskiego w rejon Eyweiler i Sieweiler^[12].