Bitwa pod Hartmannswillerkopf

Bitwa pod Hartmannswillerkopf
I wojna światowa, front zachodni
Ilustracja
Pomnik na Hartmannswillerkopf
Czas

25 grudnia 1914 – 8 stycznia 1916

Miejsce

Hartmannswillerkopf, Alzacja

Terytorium

Cesarstwo Niemieckie

Wynik

nierozstrzygnięta

Strony konfliktu
 Cesarstwo Niemieckie  Francja
Dowódcy
Hans Gaede Louis de Maud’huy
Siły
Armee-Abteilung Gaede 7 Armia
Położenie na mapie Cesarstwa Niemieckiego
Mapa konturowa Cesarstwa Niemieckiego, w lewym dolnym rogu znajduje się punkt z opisem „miejsce bitwy”
Ziemia47°53′00″N 7°10′00″E/47,883333 7,166667

Bitwa pod Hartmannswillerkopf (fr. Bataille du Vieil-Armand) – seria starć zbrojnych stoczonych na froncie zachodnim I wojny światowej o kontrolę nad szczytem Hartmannswillerkopf w Alzacji w latach 1914–1916. Szczyt jest piramidalną, skalistą granią w Wogezach, położoną ok. 5 km na północ od Thann, wznoszącą się na wysokość 956 m i górującą nad Równiną Alzacką, doliną Renu i Schwarzwaldem w Niemczech. Hartmanswillerkopf został zdobyty przez armię francuską podczas bitwy pod Miluzą (7–10 i 14–26 sierpnia 1914). Z tego punktu obserwacyjnego można było zobaczyć Miluzę i linię kolejową Miluza – Colmar, a jednocześnie francuska linia kolejowa z Thann do Cernay i Belfort po drugiej stronie była osłonięta przez górę.

Dwie francuskie inwazje i zdobycie Miluzy przez francuski VII Korpus (gen. Louis Bonneau), a następnie Armię Alzacji (gen. Paul Pau), zostały odparte przez niemiecką 7 Armię (gen. Josias von Heeringen). Obie strony ograniczyły wówczas swoje siły w Alzacji, aby wzmocnić armie walczące na ważniejszych odcinkach nad Marną, Aisne i dalej na północ. Przez resztę 1914 i cały 1915 rok obie strony podejmowały sporadyczne próby zdobycia Hartmanswillerkopf. Operacje te były bardzo kosztowne i ostatecznie, po kolejnym okresie ataków i kontrataków, który trwał do początku 1916 roku, obie strony zaakceptowały impas w tym miejscu, z dość stabilną linią frontu wzdłuż zachodnich zboczy góry, która utrzymywała się niezmieniona aż do jesieni 1918 roku.

Tło

Po wypowiedzeniu wojny Francji przez Niemcy doszło do kilku potyczek granicznych; po 5 sierpnia, wraz z nasileniem się francuskich ataków na Alzację, wysłano więcej niemieckich patroli. Wojska francuskie posuwały się z Gérardmer do przełęczy Col de la Schlucht, gdzie Niemcy wycofali się i wysadzili tunel[1]. Francuski VII Korpus (gen. Louis Bonneau), składający się z 14. i 41 Dywizji, posuwał się z Belfort do Miluzy i Colmaru, 35 km na północny wschód. Korpus miał trudności z zaopatrzeniem, ale zdobył przygraniczne miasto Altkirch, 15 km na południe od Miluzy, szarżą na bagnety[2]. 8 sierpnia Bonneau ostrożnie kontynuował natarcie i zajął Miluzę, wkrótce po odejściu jej obrońców. Wczesnym rankiem 9 sierpnia elementy XIV i XV Korpusu niemieckiej 7 Armii przybyły ze Strasburga i przeprowadziły kontratak pod Cernay; Miluza została odbita przez wojska niemieckie 10 sierpnia, a Bonneau wycofał się w kierunku Belfort[3].

Zdobycie Miluzy przez Francuzów, 8 sierpnia 1914

Gen. Paul Pau objął dowództwo nad nowo utworzoną Armią Alzacji, która miała ponownie zaatakować Alzację 14 sierpnia, w ramach szerszej ofensywy 1. i 2 Armii na Lotaryngię. Armia Alzacji rozpoczęła nową ofensywę przeciwko czterem niemieckim brygadom Landwehry, które prowadziły działania opóźniające, gdy Francuzi nacierali z Belfort. Dwie dywizje po prawej stronie przechodziły przez Dannemarie u szczytu doliny rzeki Ill. Na lewym skrzydle nacierały dwie dywizje z kilkoma batalionami strzelców, które wkroczyły do doliny Fecht 12 sierpnia. Wieczorem 14 sierpnia zdobyto Thann, a najbardziej wysunięte oddziały francuskie dotarły do zachodnich obrzeży miasta do 16 sierpnia. 18 sierpnia VII Korpus zaatakował Miluzę i zdobył Altkirch na południowo-wschodniej flance[4]. Do wieczora 19 sierpnia Francuzi zajęli miasto, biorąc 3000 jeńców, zdobywając 24 działa i znaczną ilość sprzętu[4]. Po zdobyciu mostów na Renie i dolin prowadzących na równinę, Francuzi przejęli kontrolę nad Górną Alzacją, ale 26 sierpnia wycofali się z Miluzy na bardziej obronną linię w pobliżu Altkirch, aby zapewnić posiłki armiom francuskim walczącym na podejściu do Paryża[5].

Preludium

Armia Alzacji została rozwiązana 26 sierpnia, a wiele jej jednostek rozdzielono między pozostałe armie francuskie[6]. We wrześniu 1914 roku niemiecka 7 Armia została przeniesiona nad Aisne i pozostawiła trzy brygady Landwehry w Oberelsaß (Górna Alzacja). 19 września 1914 roku Armee-Gruppe-Gaede („grupa armijna” była improwizowanym zgrupowaniem wojskowym większym niż korpus, a mniejszą niż armia, podporządkowaną dowództwu armii) nazwaną na cześć jej dowódcy, generała piechoty Hansa Gaede (byłego szefa sztabu XIV Korpusu), a 30 stycznia 1915 roku przemianowaną na Armee-Abteilung Gaede (Oddział Armijny Gaede)[7].

Bitwa

Artystyczne przedstawienie walk na Hartmannswillerkopf
Msza polowa na Hartmannswillerkopf

1914–1915

W Boże Narodzenie, 25 grudnia 1914 roku, francuska 66 Dywizja i batalion strzelców alpejskich zaatakowały w głębokim śniegu przez las, aby wzmocnić pozycję Francuzów na szczycie Hartmannswillerkopf. Francuski atak zakończył się sukcesem, ale niemieccy obrońcy zostali odparci tylko na niewielką odległość. Dywizja Fuchs z Armee-Abteilung Gaede atakowała na linii od Hartmannswillerkopf do ruin Herrengluh, Wolfskopf i Amselkopf w gęstej mgle od 18 do 21 stycznia 1915 roku i zdołała otoczyć francuskie pozycje, odbijając szczyt Hartmannswillerkopf i Hirzstein na południu. Francuski kontratak został odparty. Główny niemiecki atak 30 stycznia w pobliżu Wattwiller poczynił wczesne postępy, lecz następnie utknął na francuskiej obronie[8]. Francuskie ataki przeciwko Dywizji Fuchs od 19 do 27 lutego zostały odparte, lecz francuski atak 26 lutego doprowadził do zdobycia ok. 100 metrów terenu. 5 marca Francuzi zdobyli bunkier, a niemiecki kontratak siłami dwóch pułków został odparty[9].

152 Pułk Piechoty przybył, aby wzmocnić Strzelców Alpejskich; po czterogodzinnym przygotowaniu artyleryjskim piechota i strzelcy zdobyli dwie linie okopów i wzięli 250 jeńców, ale nie udało im się przebić nowych niemieckich linii obronnych w pobliżu szczytu[9]. Francuzi ponownie zaatakowali 17 i od 23 marca do 6 kwietnia; 26 marca, po ostrzale przygotowawczym, 152 Pułk zdobył szczyt Hartmannswillerkopf w 10 minut, biorąc 400 jeńców i stwierdzając, że teren został zupełnie ogołocony z drzew w wyniku wymiany ognia artyleryjskiego[9]. Niemcy zawiesili ofensywę pod Wattwiller i Steinbach, aby skoncentrować wszystkie rezerwy w rejonie Hartmannswillerkopf, lecz 17 marca szef sztabu armii niemieckiej, gen. Erich von Falkenhayn, nakazał przerwanie działań ofensywnych w Alzacji[10]. Sukces Francuzów umożliwił obserwatorom artyleryjskim skierowanie dział na linię kolejową Colmar – Miluza. Lokalne niemieckie ataki 25 kwietnia odbiły szczyt, lecz Francuzi odbili go następnego dnia; 152 Pułk stracił 825 żołnierzy[11][12].

1915–1916

Ciężki moździerz 370 mm Model 1914 Filloux w czasie prowadzenia ognia

W grudniu 1915 roku gen. Augustin Dubail dowodzący Wschodnią Grupą Armii zaplanował większą operację mającą na celu umocnienie francuskiej pozycji w regionie poprzez ponowne zdobycie Miluzy. Atak na Hartmannswillerkopf, przeprowadzony przez 66 Dywizję (gen. Marcel Serret), która walczyła w tym rejonie przez cały rok, miał być preludium do większego ataku. Dywizja otrzymała dodatkowe 250 dział, w tym dwa superciężkie moździerze 370 mm Model 1914 Filloux, co oznaczało średnio jedno działo na 13 metrów niemieckiego frontu[13]. Po kilku przesunięciach w czasie, francuskie bombardowanie rozpoczęło się 21 grudnia na odcinku od Hartmannswillerkopf do Wattwiller. Po południu 66 Dywizja zaatakowała, zdobywając szczyt i okopy w Hirtzstein na północny zachód od Wattwiller, podczas gdy niemieckie rezerwy tworzyły nową linię frontu na wschodnich zboczach[14].

Następnego dnia, 82 Brygada Landwehry z 12 Dywizji Landwehry kontratakowała z posiłkami i odbiła szczyt, z wyjątkiem okopów na północnym zboczu, które upadły 23 grudnia[14]. Francuski 152 Pułk został prawie unicestwiony, tracąc 1998 żołnierzy od 21 do 22 grudnia, wraz z gen. Serretem, który został śmiertelnie ranny, a Niemcy wzięli 1553 jeńców[15]. Po południu 24 grudnia, 82 Brygada Landwehry próbowała odzyskać utracone okopy w Hirtzstein, z pomocą zespołów miotaczy ognia, ale odniosła tylko częściowy sukces. Wieczorem 28 grudnia francuskie ataki doprowadziły do zdobycia kilku pozycji między Hartmannswillerkopf i Hirzstein, po których nastąpiły niemieckie kontrataki w nocy; od 29 do 30 grudnia i w Nowy Rok, 1 stycznia 1916 roku. Przywrócono pierwotną linię frontu, a 8 stycznia 187 Brygada Landwehry odbiła okopy w Hirzstein, utracone 21 grudnia[16].

Straty

Walki od 20 grudnia 1915 do 8 stycznia 1916 roku kosztowały Francuzów 7465 ofiar, około 50% atakujących sił, z czego 1103 żołnierzy dostało się do niewoli, wraz z 30 karabinami maszynowymi. Niemcy ponieśli 4513 ofiar, a 1700 ludzi dostało się do niewoli[16][15]. Dubail wstrzymał działania ofensywne, aby dać odpocząć ocalałym i uniknąć marnotrawstwa francuskich zasobów; w Étude au sujet des opérations dans les Vosges z 4 stycznia 1916 roku Dubail zalecał unikanie takich przedsięwzięć[17].

Galeria

Przypisy

Bibliografia

  • Hermann Cron: Imperial German Army 1914–18: Organisation, Structure, Orders-of-Battle. Solihull: Helion, 2002. ISBN 978-1-874622-70-3. (ang.).
  • R. A. Doughty: Pyrrhic victory: French Strategy and Operations in the Great War. Cambridge, MA: Belknap Press, 2005. ISBN 978-0-674-01880-8. (ang.).
  • Elizabeth Greenhalgh: The French Army and the Imię World War. Cambridge: Cambridge University Press, 2014. ISBN 978-1-107-60568-8. (ang.).
  • M. O. Humphries, J. Maker: Germany's Western Front, 1915: Translations from the German Official History of the Great War. T. II. Waterloo, Ont: Wilfrid Laurier University Press, 2010. ISBN 9781554588268. (ang.).
  • M. O. Humphries, J. Maker: Der Weltkrieg 1914: The Battle of the Frontiers and Pursuit to the Marne. T. 1. Waterloo, Canada: Wilfrid Laurier University Press, 2013, seria: Germany's Western Front: Translations from the German Official History of the Great War. ISBN 978-1-55458-373-7. (ang.).
  • L'Alsace et les Combats des Vosges 1914–1918: Le Balcon d'Alsace, le Vieil-Armand, la Route des Crêtes. T. IV. Clemont-Ferrand: Michelin & Cie, 1920, seria: Guides Illustrés Michelin des Champs de Bataille (1914–1918). OCLC 769538059. (fr.).
  • H. Strachan: The Imię World War: To Arms. T. I. Oxford: Oxford University Press, 2001. ISBN 978-0-19-926191-8. (ang.).
  • S. Tyng: The Campaign of the Marne 1914. Wyd. Westholme, Yardley, PA. New York: Longmans, Green, 2007. ISBN 978-1-59416-042-4. (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.