Bitwa pod Koli Point

Bitwa pod Koli Point
II wojna światowa, wojna na Pacyfiku, walki o Guadalcanal
Ilustracja
Haubice 75 mm z 11 Pułku Marines prowadzą ogień wspierający operację przeciwko siłom japońskim w rejonie Koli Point
Czas

3–12 listopada 1942

Miejsce

Guadalcanal

Terytorium

Archipelag Wysp Salomona

Wynik

zwycięstwo Amerykanów

Strony konfliktu
 Japonia  Stany Zjednoczone
 Wielka Brytania

 Australia

Dowódcy
Harukichi Hyakutake
Toshinari Shōji 		Alexander Vandegrift
William H. Rupertus
Edmund B. Sebree
Siły
2 500–3 500[1][2] 3 500
Straty
450+ zabitych[3][4] 40 zabitych[3]
Położenie na mapie Wysp Salomona
Mapa konturowa Wysp Salomona, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „miejsce bitwy”
9°27′00″S 160°10′12″E/-9,450000 160,170000

Bitwa pod Koli Point lub akcja na Koli Point – starcie zbrojne stoczone w dniach 3–12 listopada 1942 roku pomiędzy siałami Korpusu Piechoty Morskiej i Armii Stanów Zjednoczonych a siłami Cesarskiej Armii Japońskiej w okolicach Koli Point na wyspie Guadalcanal podczas II wojny światowej. Siły amerykańskie znajdowały się pod dowództwem gen. mjr. Alexandra Vandegrifta, a siły japońskie pod dowództwem gen. por. Harukichiego Hyakutakego.

Amerykańscy Marines z 7 Pułku Marines oraz żołnierze armii amerykańskiej ze 164 Pułku Piechoty pod dowództwem taktycznym gen.-bryg. Williama H. Rupertusa i Edmunda B. Sebree zaatakowali zgrupowanie żołnierzy armii japońskiej, z których większość należała do 230 Pułku Piechoty pod dowództwem Toshinari Shōjiego. Wojska Shōjiego wkroczyły w rejon Koli Point po nieudanych japońskich atakach na amerykańską obronę podczas bitwy o lotnisko Hendersona pod koniec października 1942 roku.

Podczas starcia wojska amerykańskie próbowały okrążyć i zniszczyć siły Shōjiego. Chociaż Japończycy ponieśli ciężkie straty, Shōjiego i większości jego ludzi udało się uniknąć okrążenia i uciec w głąb Guadalcanalu. Gdy ludzi Shōjiego próbowali dotrzeć do pozycji japońskich w innej części wyspy, byli ścigani i atakowani przez patrol przez batalion amerykańskich Marines.

Tło

Kampania na Guadalcanalu

7 sierpnia 1942 roku siły alianckie (głównie amerykańskie) wylądowały na Guadalcanalu, Tulagi i Floridzie na Wyspach Salomona. Desanty na wyspach miały na celu uniemożliwienie Japończykom wykorzystania ich jako baz zagrażających szlakom zaopatrzeniowym między Stanami Zjednoczonymi a Australią oraz zabezpieczenie wysp jako punktów wyjściowych dla kampanii, której ostatecznym celem było odizolowanie głównej japońskiej bazy w Rabaulu, a jednocześnie wsparcie alianckiej kampanii na Nowej Gwinei. Lądowania zapoczątkowały sześciomiesięczną kampanię na Guadalcanalu[5].

Zaskakując Japończyków, do zmierzchu 8 sierpnia 11 000 żołnierzy alianckich – pod dowództwem gen. mjr. Alexandra Vandegrifta, składających się głównie z amerykańskiej piechoty morskiej – zabezpieczyło Tulagi i pobliskie małe wyspy, a także budowane lotnisko w Lunga Point na Guadalcanalu. Lotnisko zostało później nazwane przez siły alianckie Henderson Field. Samoloty alianckie, które następnie operowały z lotniska, stały się znane jako Cactus Air Force (CAF) od alianckiego kryptonimu Guadalcanalu. Aby chronić lotnisko, amerykańska piechota morska utworzyła obronę obwodową wokół Lunga Point[6][7].

W odpowiedzi na lądowanie aliantów na Guadalcanalu, japońska Cesarska Kwatera Główna przydzieliła 17 Armii – związkowi operacyjnemu o realnej sile korpusu z bazą w Rabaulu pod dowództwem gen. por. Harukichiego Hyakutakego – zadanie odbicia Guadalcanalu z rąk aliantów. Począwszy od 19 sierpnia, jednostki 17 Armii zaczęły przybywać na Guadalcanal z zamiarem wyparcia sił alianckich z wyspy[8][9][10].

Mapa Guadalcanalu i pobliskich wysp. Obszary Lunga i Koli Point znajdują się na północy (w górnej części) wyspy

Z powodu zagrożenia ze strony samolotów CAF bazujących na lotnisku Henderson, Japończycy nie mogli użyć dużych, powolnych statków transportowych do dostarczania żołnierzy i zaopatrzenia na wyspę. Zamiast tego wykorzystali okręty wojenne bazujące w Rabaulu i na Wyspach Shortland do przetransportowania swoich sił na Guadalcanal. Japońskie okręty wojenne, głównie lekkie krążowniki i niszczyciele z 8 Floty pod dowództwem wadm. Gunichiego Mikawy, zazwyczaj były w stanie pokonać trasę w obie strony wzdłuż „The Slot” na Guadalcanal i z powrotem w ciągu jednej nocy, minimalizując w ten sposób ryzyko ataków powietrznych ze strony CAF. Dostarczanie wojsk w ten sposób uniemożliwiało jednak przetransportowanie na Guadalcanal większości ciężkiego sprzętu i zaopatrzenia, takiego jak ciężka artyleria, pojazdy oraz znaczna część żywności i amunicji. Te szybkie rejsy okrętów wojennych na Guadalcanal odbywały się przez całą kampanię i zostały później nazwane przez siły alianckie „Tokyo Express”, a przez Japończyków „Szczurzym Transportem”[11].

Pierwsza japońska próba odbicia lotniska Hendersona zakończyła się niepowodzeniem, gdy 917-osobowy oddział zostały pokonany 21 sierpnia w bitwie nad Alligator Creek. Kolejna próba miała miejsce w dniach 12–14 września. 6000 żołnierzy pod dowództwem gen. mjr. Kiyotake Kawaguchiego poniosło klęskę w bitwie o Krwawą Grań. Po porażce na Krwawej Grani, Kawaguchi i ocalałe oddziały japońskie przegrupowały się na zachód od rzeki Matanikau[12].

W miarę jak Japończycy się przegrupowywali, siły amerykańskie koncentrowały się na wzmacnianiu obrony Lunga Point. 18 września aliancki konwój morski przetransportował na Guadalcanal 4157 żołnierzy z 7 Pułku Marines. Te posiłki pozwoliły Vandegriftowi – począwszy od 19 września – ustanowić nieprzerwaną linię obrony wokół całego Lunga Point[13][14].

Vandegrift i jego sztab wiedzieli, że wojska Kawaguchiego wycofały się na zachód od Matanikau i że liczne grupy Japończyków wciąż się tam gromadzą, rozproszone po całym obszarze między Lunga Point a rzeką Matanikau. Vandegrift zdecydował się zatem przeprowadzić serię operacji małych jednostek w dolinie Matanikau[15][16].

Polegli żołnierze japońskiego 2. batalionu 4 Pułku Piechoty zabici ogniem moździerzy i broni ręcznej amerykańskich Marines 9 października 1942 roku[17]

Pierwsza operacja amerykańskiej piechoty morskiej przeciwko siłom japońskim na zachód od Matanikau, przeprowadzona między 23 a 27 września 1942 roku przez oddziały trzech batalionów amerykańskiej piechoty morskiej, została odparta przez siły Kawaguchiego pod lokalnym dowództwem płk. Akinosuke Oki. W drugiej akcji, między 6 a 9 października, większe siły amerykańskiej piechoty morskiej pomyślnie przeprawiły się przez rzekę Matanikau, zaatakowały nowo dostarczone japońskie oddziały z 2 Dywizji Piechoty (Sendai) pod dowództwem gen. Masao Maruyamy i Yumio Nasu i zadała ciężkie straty japońskiemu 4 Pułkowi Piechoty. Druga akcja zmusiła Japończyków do wycofania się z ich pozycji na wschód od Matanikau[18][19][20][21][22].

W międzyczasie gen. mjr Millard Harmon – dowódca sił lądowych USA na Południowym Pacyfiku – przekonał wadm. Roberta L. Ghormleya – dowódcę sił alianckich na obszarze południowego Pacyfiku – że siły amerykańskiej piechoty morskiej na Guadalcanalu wymagają natychmiastowego wzmocnienia, jeśli alianci mają skutecznie obronić wyspę przed kolejną spodziewaną japońską ofensywą. 13 października konwój morski dostarczył na Guadalcanal 2837-osobowy 164 Pułk Piechoty Armii Stanów Zjednoczonych, formację Gwardii Narodowej Dakoty Północnej z Americal Division[10][23][24][25].

Bitwa o Henderson Field

Między 1 a 17 października Japończycy dostarczyli na Guadalcanal 15 000 żołnierzy, dając Hyakutakemu łącznie 20 000 żołnierzy do wykorzystania w planowanej ofensywie. Z powodu utraty pozycji po wschodniej stronie Matanikau, Japończycy uznali, że atak na amerykańską obronę wzdłuż wybrzeża będzie niezwykle trudny. Po obserwacji amerykańskiej obrony wokół Lunga Point przez oficerów sztabowych, Hyakutake zdecydował, że główny atak planowanej ofensywy nastąpi z obszaru na południe od lotniska Hendersona. Jego 2 Dywizja (wzmocniona żołnierzami z 38 Dywizji) – pod dowództwem gen. por. Masao Maruyamy, licząca 7000 żołnierzy w trzech pułkach piechoty po trzy bataliony każdy – otrzymała rozkaz przemarszu przez dżunglę i ataku na amerykańską obronę od południa, w pobliżu wschodniego brzegu rzeki Lunga. 2 Dywizja została podzielona na trzy jednostki: lewe skrzydło gen. mjr. Yumio Nasu, w skład którego wchodził 29 Pułk Piechoty, prawe skrzydło gen. mjr. Kiyotakego Kawaguchiego, składające się z żołnierzy z 230 Pułku Piechoty (z 38 Dywizji Piechoty), oraz rezerwę dywizji dowodzoną przez Maruyamę, w skład której wchodził 16 Pułk Piechoty[26][27][28][29][30][31].

Mapa bitwy, 23–26 października. Podczas gdy inne siły japońskie atakują od zachodu w Matanikau (po lewej), 2 Dywizja Maruyamy atakuje Lunga Point od południa (po prawej)

23 października siły Maruyamy z trudem przedzierały się przez dżunglę, aby dotrzeć do amerykańskich pozycji. Kawaguchi – z własnej inicjatywy – zaczął przesuwać swoją prawą jednostkę na wschód, wierząc, że amerykańska obrona jest tam słabsza. Maruyama – za pośrednictwem jednego ze swoich oficerów sztabowych – nakazał Kawaguchiemu kontynuowanie pierwotnego planu ataku. Kiedy odmówił, Kawaguchi został odwołany ze stanowiska dowódcy, a jego miejsce zajął płk Toshinari Shōji, dowódca 230 Pułku Piechoty. Tego wieczoru, dowiedziawszy się, że siły lewego i prawego skrzydła nadal mają trudności z dotarciem do amerykańskich pozycji, Hyakutake przełożył atak na godzinę 19:00 24 października. Amerykanie nie byli w pełni świadomi zbliżania się sił Maruyamy[32][33][34].

W końcu, późnym wieczorem 24 października, siły Maruyamy dotarły do Lunga Point. Przez dwie kolejne noce siły Maruyamy przeprowadziły liczne, nieudane frontalne ataki na pozycje bronione przez żołnierzy 1. batalionu 7 Pułku Marines pod dowództwem ppłk. Chesty’ego Pullera i 3. batalionu 164 Pułku Piechoty armii amerykańskiej, dowodzonego przez ppłk. Roberta Halla. Karabiny, karabiny maszynowe, moździerze, artyleria i bezpośredni ogień z dział przeciwpancernych kal. 37 mm piechoty morskiej i armii amerykańskiej „dokonały strasznej rzezi” wśród Japończyków[35]. W atakach zginęło ponad 1500 żołnierzy Maruyamy, podczas gdy Amerykanie stracili ok. 60 zabitych. Jednostki prawego skrzydła Shōjiego nie brały udziału w atakach, decydując się pozostać na miejscu, aby osłonić prawą flankę Nasu przed ewentualnym atakiem sił amerykańskich w tym rejonie, który jednak nigdy nie nastąpił[36][37][38][39].

Japoński pułkownik Toshinari Shōji

O godzinie 8:00 26 października Hyakutake odwołał dalsze ataki i nakazał swoim siłom odwrót. Ocalałe jednostki lewego skrzydła i rezerwy dywizji Maruyamy otrzymały rozkaz wycofania się w rejon rzeki Matanikau, podczas gdy jednostka prawego skrzydła pod dowództwem Shōjiego otrzymała rozkaz skierowania się do Koli Point, 21 km na wschód od rzeki Lunga[40][41][42][43][44][45].

Aby zapewnić wsparcie jednostkom prawego skrzydła (wówczas zwanym Oddziałem Shōji) maszerującym w kierunku Koli, Japończycy wysłali w nocy 2 listopada „Tokyo Express”, aby wysadzić na Koli Point 300 świeżych żołnierzy z wcześniej niezaangażowanej kompanii 230 Pułku Piechoty, dwa działa górskie kal. 75 mm, zapasy żywności i amunicję. Amerykański wywiad radiowy przechwycił japońską komunikację dotyczącą tej operacji, a dowództwo Marines na Guadalcanalu postanowiło spróbować przejąć dostawę. Ponieważ większość amerykańskich jednostek brała udział w operacji na zachód od Matanikau, Vandgrift mógł poświęcić tylko jeden batalion. 2. batalion 7 Pułku Marines – dowodzony przez ppłk. Hermana H. Hannekena – który wyruszył na wschód z Lunga Point 2 listopada o godzinie 6:50 i dotarł do Koli Point po zmroku tego samego dnia. Po przekroczeniu ujścia rzeki Metapona, Hanneken rozmieścił swoje wojska wzdłuż 1800 metrów w lesie naprzeciwko plaży, oczekując na przybycie japońskich okrętów[46][47][48][49][50][51][52][53].

Bitwa

Mapa działań pod Koli Point, 4–9 listopada

Wczesnym rankiem 3 listopada pięć japońskich niszczycieli dotarło do Koli Point i rozpoczęło wyładunek zapasów i żołnierzy około 910 metrów na wschód od pozycji batalionu Hannekena. Amerykanie pozostawali w ukryciu i bezskutecznie próbowali skontaktować się z dowództwem drogą radiową, aby zgłosić lądowanie Japończyków. O świcie, po tym, jak japoński patrol odkrył obecność Marines, rozpoczęła się walka z użyciem moździerzy, karabinów maszynowych i broni ręcznej. Wkrótce potem Japończycy rozstawili swoją ciężką broń i zaczęli strzelać z dwóch dział górskich, które dostarczono w nocy. Hanneken nadal nie mógł skontaktować się z dowództwem, aby poprosić o wsparcie; poniósłszy znaczne straty i mając mało amunicji zdecydował się na odwrót. Batalion wycofał się gwałtownie, ponownie przekraczając Metaponę, a następnie rzekę Nalimbiu, 4600 metrów dalej na zachód. Tam Hannekenowi udało się w końcu nawiązać kontakt z przełożonymi o godzinie 14:45, aby zaraportować o swojej sytuacji[47][49][50][53][54][55][56][57].

Oprócz raportu Hannekena o znacznych siłach japońskich w Koli Point, sztab Vandegrifta posiadał również przejęty japoński dokument, który przedstawiał plan wysadzenia reszty 38 Dywizji Piechoty w Koli Point, aby zaatakować obronę Lunga Point od wschodu. Nieświadomy, że Japończycy porzucili ten plan, Vandegrift zdecydował, że zagrożenie ze strony Koli Point należy natychmiast zneutralizować. W związku z tym rozkazał większości jednostek piechoty morskiej walczących na zachód od Matanikau powrócić do Lunga Point. Batalion Pullera otrzymał rozkaz przygotowania się do przeprawy łodzią do Koli Point. 2. i 3. batalion 164 Pułku Piechoty przygotowywały się do marszu w głąb lądu, w kierunku rzeki Nalimbiu. 3. batalion 10 Pułku Marines rozpoczął przerzucanie haubic 75 mm przez rzekę Ilu, aby zapewnić wsparcie artyleryjskie. Dowództwo nad operacją objął gen.-bryg. William Rupertus[58][59][60][61][62][63][64].

W tym samym czasie, gdy siły amerykańskie się mobilizowały, Shōji i jego żołnierze zaczęli docierać do Koli Point na wschód od rzeki Metapona, przy potoku Gavaga. Późnym popołudniem 31 samolotów CAF zaatakowało siły Shōjiego, zabijając i raniąc ok. 100 Japończyków. Niektóre samoloty CAF omyłkowo zaatakowały również ludzi Hannekena, powodując śmierć i obrażenia kilku żołnierzy amerykańskiej piechoty morskiej[59][61][65][66].

Amerykański niszczyciel ostrzeliwuje japońskie pozycje w pobliżu wybrzeża Guadalcanalu

O godzinie 6:30 4 listopada 164 Pułk rozpoczął marsz w kierunku Koli Point. Mniej więcej w tym samym czasie Rupertus i batalion Pullera wylądowali na Koli Point w pobliżu ujścia rzeki Nalimbiu. Rupertus postanowił poczekać na przybycie oddziałów armii, zanim zaatakuje siły Shōjiego. Z powodu upału, wilgoci i trudnego terenu 164 Pułk ukończył 11-kilometrowy marsz do Nalimbiu dopiero po zapadnięciu zmroku. W międzyczasie krążowniki Marynarki Wojennej USA „Helena” i „San Francisco” i niszczyciel USS „Sterett” ostrzeliwały pozycje Shōjiego ogniem artyleryjskim, zabijając wielu oficerów i żołnierzy z 9. i 10. kompanii 230 Pułku Piechoty[53][61][67][68][69][70][71][72].

Rankiem 5 listopada Rupertus rozkazał 164 Pułkowi przeprawić się na wschodni brzeg Nalimbiu i otoczyć śródlądową flankę wszelkich sił japońskich, które mogłyby stanąć naprzeciw batalionu Pullera. Oba bataliony przeprawiły się przez rzekę około 3200 metrów w głąb lądu i skręciły na północ, aby nacierać wzdłuż wschodniego brzegu. Oddziały armii amerykańskiej napotkały niewielu Japończyków, ale ich marsz był znacznie spowolniony przez trudny teren, więc zatrzymali się na noc przed wybrzeżem. Tego samego dnia japońskie oddziały, które 3 listopada zostały wysadzone przez okręty wojenne, nawiązały kontakt z siłami Shōjiego i dołączyły do nich[61][73][74][75][76].

6 listopada batalion Pullera przeprawił się przez Nalimbiu, a 164 Pułk wznowił marsz w kierunku wybrzeża. 7 listopada jednostki piechoty morskiej i armii połączyły siły na wybrzeżu i natarły na wschód do punktu oddalonego o około 1,6 km na zachód od Metapony, gdzie okopały się w pobliżu plaży z powodu dostrzeżenia japońskich okrętów zmierzających na Guadalcanal, które mogły wyładować posiłki w Koli Point tej nocy. Japończycy jednak z powodzeniem wysadzili posiłki w innym miejscu na Guadalcanalu, a posiłki te nie odegrały roli w bitwie o Koli Point[59][61][75][77][78].

Amerykańscy ranni opatrywani i przygotowywani do ewakuacji podczas akcji na Koli Point

W międzyczasie Hyakutake nakazał Shōjiemu opuszczenie pozycji w Koli Point i dołączenie do japońskich sił w Kokumbonie w rejonie Matanikau. Aby osłonić odwrót, znaczna część sił Shōjiego okopała się i przygotowała do obrony pozycji wzdłuż potoku Gavaga w pobliżu wioski Tetere, około 1,6 km na wschód od Metapony. Dwa działa górskie wyładowane 3 listopada – w połączeniu z moździerzami – utrzymywały stałe tempo ostrzału w kierunku nacierających Amerykanów. 8 listopada bataliony Pullera i Hannekena oraz żołnierze 164 Pułku podjęli próbę okrążenia sił Shōjiego, zbliżając się do Gavagi lądem od zachodu i lądując łodzią w pobliżu Tetere na wschodzie. W trakcie działań w ciągu dnia Puller został kilkakrotnie ranny i ewakuowany. Rupertus, cierpiący na dengę, oddał dowództwo nad operacją gen.-bryg. Edmundowi B. Sebree[75][78][79][80][81][82][83][84].

9 listopada wojska amerykańskie kontynuowały próbę okrążenia sił Shōjiego. Na zachód od potoku Gavaga, 1. batalion 7 Pułku i 2. batalion 164 Pułku rozszerzyły swoje pozycje w głąb lądu wzdłuż potoku, podczas gdy 2. batalion 7 Pułku i inni żołnierze 164 Pułku zajęli pozycje po wschodniej stronie pozycji Shōjiego. Amerykanie zaczęli zacieśniać kocioł, narażając go na ciągły ostrzał artyleryjski, moździerzowy i lotniczy. Istniała jednak luka w postaci bagiennego potoku po południowej stronie amerykańskich linii, którą 2. batalion 164 Pułku miał zamknąć. Wykorzystując tę trasę, ludzie Shōjiego rozpoczęli ucieczkę z okrążenia[1][3][82][85][86][87][88].

Amerykanie zamknęli lukę w swoich liniach 11 listopada, ale do tego czasu Shōji i od 2000 do 3000 jego ludzi uciekli w dżunglę na południu. 12 listopada siły Sebree’ego całkowicie rozbiły kotły i zabiły wszystkich pozostałych w nich japońskich żołnierzy. Amerykanie naliczyli ciała 450–475 poległych Japończyków w tym rejonie i zdobyli większość ciężkiej broni oraz zapasów Shōjiego. W operacji siły amerykańskie straciły 40 zabitych i 120 rannych[1][3][4][82][86][88][89][90].

Następstwa

2. batalion Marines, prowadzony przez lokalnych przewodników, ściga siły Shōjiego

Gdy oddziały Shōjiego rozpoczęły marsz, by dołączyć do głównych sił japońskich na zachód od rzeki Matanikau, amerykański 2. batalion Marines – pod dowództwem ppłk. Evansa Carlsona, który ochraniał trwające prace budowlane na lotnisku w zatoce Aola, 48 km na wschód od Koli Point – ruszył w pościg. Przez następny miesiąc, z pomocą lokalnych przewodników, żołnierze Carlsona wielokrotnie atakowali straże tylne i maruderów z sił Shōjiego, zabijając prawie 500 z nich. Ponadto brak żywności i choroby tropikalne pochłonęły kolejne ofiary wśród ludzi Shōjiego. Zanim Japończycy dotarli do rzeki Lunga, mniej więcej w połowie drogi do Matanikau, w głównej kolumnie wojsk Shōjiego pozostało zaledwie 1300 ludzi. Kilka dni później, gdy Shōji dotarł do pozycji 17 Armii na zachód od Matanikau, pozostało przy nim zaledwie 700–800 żołnierzy. Ocalali z oddziałów Shōjiego brali później udział w bitwie o górę Austen, Galloping Horse i Sea Horse w grudniu 1942 i styczniu 1943 roku[4][89][91][92][93][94][95].

Mówiąc o akcji pod Koli Point, sierżant (późniejszy generał-brygadier) John E. Stannard, który brał w niej udział jako żołnierz 164 Pułku, stwierdził, że bitwa ta była „najbardziej złożoną operacją lądową, poza pierwotnym lądowaniem, jaką Amerykanie przeprowadzili do tej pory na Guadalcanalu”. Dodał: „Amerykanie po raz kolejny przekonali się, że ofensywne działania przeciwko Japończykom są znacznie bardziej skomplikowane i trudne niż odpieranie ataków banzai”[96]. Amerykanie porzucili później próbę budowy lotniska w zatoce Aola. Zamiast tego, jednostki budowlane przeniosły się na Koli Point, gdzie 3 grudnia 1942 roku z powodzeniem zbudowały lotnisko pomocnicze[97].

Kolejna duża japońska misja wsparcia wojska na Guadalcanalu zakończyła się niepowodzeniem podczas bitwy morskiej pod Guadalcanalem, stoczonej w czasie, gdy Shōji i jego żołnierze walczyli o dotarcie do japońskich pozycji w pobliżu Matanikau. Chociaż większość żołnierzy Shōjiego uratowała się z Koli Point, niezdolność Japończyków do zapewnienia swoim siłom na Guadalcanalu odpowiedniego zaopatrzenia i wsparcia uniemożliwiła im skuteczny udział w ostatecznie nieudanej próbie utrzymania wyspy i odbicia lotniska Hendersona z rąk aliantów[98][99][90][100].

Przypisy

  1. 1 2 3 Frank 1990 ↓, s. 423.
  2. ↑ Griffith 1963 ↓, s. 216.
  3. 1 2 3 4 Griffith 1963 ↓, s. 223.
  4. 1 2 3 Miller 1949 ↓, s. 200.
  5. ↑ Hough, Ludwig i Shaw 1958 ↓, s. 235–236.
  6. ↑ Morison 1958 ↓, s. 14–15.
  7. ↑ Shaw 1992 ↓, s. 18.
  8. ↑ Griffith 1963 ↓, s. 96–99.
  9. ↑ Miller 1949 ↓, s. 137–138.
  10. 1 2 Dull 1978 ↓, s. 225.
  11. ↑ Frank 1990 ↓, s. 202, 210–211.
  12. ↑ Frank 1990 ↓, s. 141–143, 156–158, 228–246, 681.
  13. ↑ Griffith 1963 ↓, s. 156.
  14. ↑ Smith 2000 ↓, s. 198–200.
  15. ↑ Frank 1990 ↓, s. 270.
  16. ↑ Smith 2000 ↓, s. 204.
  17. ↑ Hammel 2007 ↓, s. 106.
  18. ↑ Frank 1990 ↓, s. 269–290.
  19. ↑ Griffith 1963 ↓, s. 169–176.
  20. ↑ Hough, Ludwig i Shaw 1958 ↓, s. 318–322.
  21. ↑ Smith 2000 ↓, s. 204–215.
  22. ↑ Zimmerman 1949 ↓, s. 96–101.
  23. ↑ Frank 1990 ↓, s. 293–297.
  24. ↑ Miller 1949 ↓, s. 140–142.
  25. ↑ Morison 1958 ↓, s. 147–149.
  26. ↑ Frank 1990 ↓, s. 328–340.
  27. ↑ Griffith 1963 ↓, s. 186–187.
  28. ↑ Hough, Ludwig i Shaw 1958 ↓, s. 329–330.
  29. ↑ Shaw 1992 ↓, s. 34.
  30. ↑ Jersey 2008 ↓, s. 272, 297.
  31. ↑ Rottman 2005 ↓, s. 61–63.
  32. ↑ Frank 1990 ↓, s. 346–348.
  33. ↑ Griffith 1963 ↓, s. 193.
  34. ↑ Rottman 2005 ↓, s. 62.
  35. ↑ Frank 1990 ↓, s. 361–362.
  36. ↑ Frank 1990 ↓, s. 353–362.
  37. ↑ Griffith 1963 ↓, s. 197–204.
  38. ↑ Miller 1949 ↓, s. 160–162.
  39. ↑ Hough, Ludwig i Shaw 1958 ↓, s. 336.
  40. ↑ Frank 1990 ↓, s. 363–406, 418, 424, 553.
  41. ↑ Griffith 1963 ↓, s. 204.
  42. ↑ Miller 1949 ↓, s. 195.
  43. ↑ Hough, Ludwig i Shaw 1958 ↓, s. 337, 347.
  44. ↑ Zimmerman 1949 ↓, s. 122–123.
  45. ↑ Rottman 2005 ↓, s. 63.
  46. ↑ Frank 1990 ↓, s. 414.
  47. 1 2 Griffith 1963 ↓, s. 217.
  48. ↑ Miller 1949 ↓, s. 195–196.
  49. 1 2 Hough, Ludwig i Shaw 1958 ↓, s. 347.
  50. 1 2 Shaw 1992 ↓, s. 41–42.
  51. ↑ Hammel 2007 ↓, s. 240.
  52. ↑ Zimmerman 1949 ↓, s. 133–134.
  53. 1 2 3 Jersey 2008 ↓, s. 297.
  54. ↑ Frank 1990 ↓, s. 415–416.
  55. ↑ Miller 1949 ↓, s. 196–197.
  56. ↑ Hammel 2007 ↓, s. 140–141.
  57. ↑ Zimmerman 1949 ↓, s. 134–135.
  58. ↑ Frank 1990 ↓, s. 417–418.
  59. 1 2 3 Griffith 1963 ↓, s. 217–219.
  60. ↑ Miller 1949 ↓, s. 197.
  61. 1 2 3 4 5 Hough, Ludwig i Shaw 1958 ↓, s. 348.
  62. ↑ Hammel 2007 ↓, s. 141.
  63. ↑ Zimmerman 1949 ↓, s. 135–138.
  64. ↑ Charles R. Anderson: Guadalcanal. United States Army Center of Military History, 1993, seria: The U.S. Army Campaigns of World War II. (ang.).
  65. ↑ Frank 1990 ↓, s. 419.
  66. ↑ Zimmerman 1949 ↓, s. 136–138.
  67. ↑ Frank 1990 ↓, s. 420.
  68. ↑ Griffith 1963 ↓, s. 218–219.
  69. ↑ Miller 1949 ↓, s. 197–198.
  70. ↑ Morison 1958 ↓, s. 226.
  71. ↑ Hammel 2007 ↓, s. 142.
  72. ↑ Zimmerman 1949 ↓, s. 137–138.
  73. ↑ Frank 1990 ↓, s. 421.
  74. ↑ Miller 1949 ↓, s. 198.
  75. 1 2 3 Hammel 2007 ↓, s. 143.
  76. ↑ Zimmerman 1949 ↓, s. 138.
  77. ↑ Frank 1990 ↓, s. 421–422.
  78. 1 2 Miller 1949 ↓, s. 198–199.
  79. ↑ Frank 1990 ↓, s. 422.
  80. ↑ Griffith 1963 ↓, s. 219, 223.
  81. ↑ Hough, Ludwig i Shaw 1958 ↓, s. 349.
  82. 1 2 3 Shaw 1992 ↓, s. 42.
  83. ↑ Zimmerman 1949 ↓, s. 138–139.
  84. ↑ Jersey 2008 ↓, s. 298–299.
  85. ↑ Miller 1949 ↓, s. 199.
  86. 1 2 Zimmerman 1949 ↓, s. 139–141.
  87. ↑ Hough, Ludwig i Shaw 1958 ↓, s. 349–350.
  88. 1 2 Jersey 2008 ↓, s. 305.
  89. 1 2 Hough, Ludwig i Shaw 1958 ↓, s. 350.
  90. 1 2 Hammel 2007 ↓, s. 144.
  91. ↑ Frank 1990 ↓, s. 423–424.
  92. ↑ Griffith 1963 ↓, s. 246.
  93. ↑ Shaw 1992 ↓, s. 42–43.
  94. ↑ Zimmerman 1949 ↓, s. 141–145.
  95. ↑ Jersey 2008 ↓, s. 361.
  96. ↑ Jersey 2008 ↓, s. 299.
  97. ↑ Miller 1949 ↓, s. 174.
  98. ↑ Frank 1990 ↓, s. 428–492.
  99. ↑ Dull 1978 ↓, s. 245–269.
  100. ↑ Rottman 2005 ↓, s. 64.

Bibliografia

  • Paul S. Dull: A Battle History of the Imperial Japanese Navy, 1941-1945. Naval Institute Press, 1978. ISBN 0-87021-097-1. (ang.).
  • Richard B. Frank: Guadalcanal: The Definitive Account of the Land Battle. New York: 1990. ISBN 0-394-58875-4. (ang.).
  • Eric Hammel: Guadalcanal: The U.S. Marines in World War II. St. Paul, Minnesota: Zenith Press, 1987. ISBN 978-0-7603-3148-4. (ang.).
  • Frank O. Hough, Verle E. Ludwig, Henry I. Jr. Shaw: Pearl Harbor to Guadalcanal. History of U.S. Marine Corps Operations in World War II, 1958. (ang.).
  • Samuel B. Griffith: The Battle for Guadalcanal. Champaign: University of Illinois Press, 1963. ISBN 0-252-06891-2. (ang.).
  • Stanley Coleman Jersey: Hell's Islands: The Untold Story of Guadalcanal. College Station: Texas A&M University Press, 2008. ISBN 978-1-58544-616-2. (ang.).
  • John Jr. Miller: Guadalcanal: The First Offensive. United States Army in World War II, 1949. (ang.).
  • Samuel Eliot Morison: The Struggle for Guadalcanal, August 1942 – February 1943, vol. 5 of History of United States Naval Operations in World War II. Boston: Little, Brown and Company, 1958. ISBN 0-316-58305-7. (ang.).
  • Gordon L. Rottman: US Special Warfare Units in the Pacific Theatre 1941–45. Dr. Duncan Anderson (red.). Oxford: Osprey, 2005. ISBN 1-84176-707-7. (ang.).
  • Henry I. Shaw: First Offensive: The Marine Campaign For Guadalcanal. Marines in World War II Commemorative Series, 1992. (ang.).
  • Michael T. Smith: Bloody Ridge: The Battle That Saved Guadalcanal. New York: Pocket, 2000. ISBN 0-7434-6321-8. (ang.).
  • John L. Zimmerman: The Guadalcanal Campaign. Marines in World War II Historical Monograph, 1949. (ang.).
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.