Caryńskie

Caryńskie
osada
Ilustracja
Widok na Caryńskie od strony zachodniej
Państwo

 Polska

Województwo

 podkarpackie

Powiat

bieszczadzki

Gmina

Lutowiska

Sołectwo

Dwernik

Liczba ludności (2024)

2[1]

Strefa numeracyjna

13

Kod pocztowy

38-714[2]

Tablice rejestracyjne

RBI

SIMC

0356139[3]

Położenie na mapie gminy Lutowiska
Mapa konturowa gminy Lutowiska, blisko centrum na lewo znajduje się punkt z opisem „Caryńskie”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko dolnej krawiędzi po prawej znajduje się punkt z opisem „Caryńskie”
Położenie na mapie województwa podkarpackiego
Mapa konturowa województwa podkarpackiego, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Caryńskie”
Położenie na mapie powiatu bieszczadzkiego
Mapa konturowa powiatu bieszczadzkiego, na dole znajduje się punkt z opisem „Caryńskie”
Ziemia49°09′03″N 22°38′38″E/49,150833 22,643889[4]

Caryńskie – do końca II wojny światowej wieś, obecnie osada w Polsce, położona w województwie podkarpackim, w powiecie bieszczadzkim, w gminie Lutowiska[3][5].

Położenie

Dawna wieś rozlokowana była w szerokiej dolinie potoku Caryńskiego, u północno-wschodnich podnóży grzbietów zbiegających z masywu Połoniny Caryńskiej. W latach 30. XX w. zabudowa ciągnęła się na długości ponad 3 km w górę potoku, od rejonu Przełęczy Nasiczniańskiej, przez którą Caryńskie komunikowało się z Nasicznem, po podnóża przełęczy Przysłup Caryński, gdzie znajdował się przysiółek Caryńskiego o nazwie Przysłup. Centrum wsi z cerkwią i cmentarzem znajdowało się mniej więcej w 1/3 doliny (licząc od dołu), u ujścia do Caryńskiego jego lewobrzeżnego dopływu, potoku Caryńczyk[6].

Obecnie cały obszar byłej wsi, aż po dolną granicę lasu po prawej stronie doliny, w masywie Magury Stuposiańskiej, znajduje się w granicach Bieszczadzkiego Parku Narodowego. Zbocza Magury Stuposiańskiej powyżej dolnej granicy lasy leżą w granicach Parku Krajobrazowego Doliny Sanu[7].

Osada wchodzi w skład sołectwa Dwernik[8]. Wierni kościoła rzymskokatolickiego należą do parafii św. Michała Archanioła w Dwerniku.

Historia

Caryńskie należało do wielkiego zespołu dóbr, stworzonych przez ród Kmitów, i było jedną z najmłodszych wsi w tym rejonie. Wzmiankowano je po raz pierwszy w 1620 r. Nazwa wsi pochodzi od rusińskiego określenia caryna, oznaczającego pastwisko (zwłaszcza górskie), co może oznaczać, że lokowano ją na wykorzystywanych już wcześniej terenach wypasowych[9]. W połowie XIX w. właścicielką posiadłości tabularnej w Caryńskiem i Nasicznem była Krystyna Niemczewska[10]. Od 1894 właścicielem Caryńskiego był Antoni Pogłodowski[11][12]. W 1903 odkupił je od niego Teodor Alfred Serwatowski, a w 1922 ich dziedziczką została Felicja Dzieduszycka[13].

We wsi znajdowała się drewniana cerkiew św. Dymitra, wybudowana w latach 1777/1787, a odnowiona w 1897. Cerkiew ta miała przyznane przez papieża Leona XIII prawo udzielania odpustów, corocznie w święto Jana Chrzciciela. W XIX w. proboszczem greckokatolickim w Caryńskiem był Iskrzycki[14], którego synem był adwokat dr Aleksander Iskrzycki[15]. W 1929 przebudowano kaplicę św. Jana Chrzciciela z drewnianej na murowaną.

Tuż po II wojnie światowej wieś została zupełnie zniszczona i wyludniona[9]. Po spalonej cerkwi pozostał jedynie zarys fundamentów. Natomiast zachowały się w niezmienionej formie fragmenty ścian kaplicy oraz jej strefy wejściowej (stopnie).

W latach 70. XX w. działał tu nieformalny i prześladowany przez ówczesne władze ośrodek odwykowy dla narkomanów, prowadzony przez Wieńczysława Nowackiego[9].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Demografia

  • 1785 – 325 grekokatolików, 5 Żydów
  • 1840 – 400 grekokatolików
  • 1859 – 426 grekokatolików
  • 1879 – 346 grekokatolików
  • 1899 – 463 grekokatolików
  • 1921 – Caryńskie zamieszkiwały 402 osoby (w 63 domach)[9]:
  • 1926 – 420 grekokatolików
  • 1938 – 473 grekokatolików, 6 rzymskich katolików, 24 Żydów
  • 2004 – 3 osoby
  • 2024 – 2 osoby

Przypisy

  1. ↑ Raport o stanie gminy Lutowiska w 2024. Liczba mieszkańców w dn. 31.12.2024 s. 13
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 136 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. 1 2 GUS. Wyszukiwarka TERYT
  4. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 14353.
  5. ↑ Rozporządzenie w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
  6. ↑ Mapa Taktyczna Polski 1:100 000; P52_S35_DZWINIACZ_GORNY; na platformie MAPSTER. Wojskowy Instytut Geograficzny, 1937. [dostęp 2026-07-16].
  7. ↑ Mapa turystyczna. [dostęp 2026-07-16].
  8. ↑ BIP gminy, sołtysi
  9. 1 2 3 4 Wojciech Krukar, Paweł Swianiewicz, Tadeusz Andrzej Olszański, Paweł Luboński i in.: Bieszczady. Przewodnik dla prawdziwego turysty. Wyd. 13, aktualizowane. Oficyna wydawnicza Rewasz, Pruszków 2012, s. 278-279. ISBN 978-83-62460-21-2.
  10. ↑ Skorowidz wszystkich miejscowości położonych w królestwie Galicyi i Lodomeryi jakoteż w wielkim księstwie Krakowskiem i księstwie Bukowińskiem, pod względem politycznej i sądowej organizacyi kraju wraz z dokładnem oznaczeniem parafii, poczt i właścicieli tabularnych, ułożony porządkiem abecadłowym. Lwów: Karol Wild, 1855, s. 29.
  11. ↑ Berehy Górne. genealogia.okiem.pl. [dostęp 2015-06-17].
  12. ↑ Pogłodowski. genealogia.okiem.pl. [dostęp 2015-06-17].
  13. ↑ Caryńskie, Polska. odyssei.com. [dostęp 2015-06-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (2015-09-24)].
  14. ↑ Piotr Stebelski. Proces kryminalny Teofila Wiśniowskiego i towarzyszy o zbrodnię zdrady stanu. „Przegląd Prawa i Administracji”, s. 715, 1908.
  15. ↑ Kronika. † Dr. Aleksander Iskrzycki. „Tygodnik Ziemi Sanockiej”, s. 4, Nr 5 z 29 maja 1910.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.