Franciszek Jedwabski

Franciszek Jedwabski (ur. 29 stycznia 1895 w Wilkowyi, zm. 26 czerwca 1975 w Poznaniu) – polski duchowny rzymskokatolicki, biskup pomocniczy poznański w latach 1947–1975.

Urodził się 29 stycznia 1895 w Wilkowyi w rodzinie Franciszka, organisty kościelnego, i Seweryny z Ostojskich^[1]. Od 1907 kształcił się w gimnazjum w Gnieźnie, gdzie był kółkowym w tajnym Towarzystwie Tomasza Zana. W 1914 złożył egzamin dojrzałości. W 1915 wstąpił do seminarium duchownego, jednak wkrótce został wcielony do armii niemieckiej, w której podczas I wojny światowej służył jako sanitariusz na froncie południowym i zachodnim^[2.1]. W powstaniu wielkopolskim pełnił funkcję szefa kancelarii batalionu jarocińskiego i dosłużył się stopnia sierżanta^[3]. Po demobilizacji w lipcu 1919 powrócił na przerwane studia seminaryjne^[2.2]. 17 grudnia 1922 został wyświęcony na prezbitera przez prymasa Edmunda Dalbora^[1].

Jako wikariusz pracował w latach 1923–1924 w Parafii Matki Boskiej Bolesnej w Poznaniu, a w latach 1924–1927 przy katedrze poznańskiej, pełniąc w tym czasie również funkcję notariusza metropolitalnego sądu duchownego. W 1927 został prokuratorem i lektorem Seminarium Duchownego w Poznaniu^[4], a także kapelanem rezerwy w stopniu kapitana^[3]. W 1929 objął stanowisko kanclerza Kurii Metropolitalnej w Poznaniu. W 1937 otrzymał godność kanonika gremialnego Kapituły Metropolitalnej Poznańskiej^[4].

We wrześniu 1939 objął obowiązki proboszcza parafii archikatedralnej w Poznaniu i otrzymał nominację na trzeciego wikariusza generalnego archidiecezji^[1]. W październiku 1941 został aresztowany przez Niemców, był przetrzymywany w więzieniu w Forcie VII, skąd przewieziono go do obozu koncentracyjnego w Dachau. W obozie działał w konspiracji i z narażeniem życia pełnił posługę duszpasterską^[2.2]. Na kilka tygodni przed wyzwoleniem obozu został przewodniczącym konspiracyjnego komitetu mającego przygotować akt zawierzenia opiece św. Józefa. W obliczu zagrożenia likwidacją obozu wraz z osadzonymi, licząc na doczekanie wyzwolenia, więźniowie zobowiązywali się do pielgrzymki do obrazu świętego w Kaliszu, szerzenia jego kultu oraz opieki nad sierotami, których rodzice zginęli w nazistowskich obozach i więzieniach. Rozkaz likwidacji obozu wydał Heinrich Himmler, jednak nie został on zrealizowany, a obóz wyzwoliły wojska amerykańskie w kwietniu 1945. Objął następnie funkcje przewodniczącego komitetu zajmującego się realizacją złożonych w obozie zobowiązań oraz zastępcy księdza Franciszka Korszyńskiego, kierującego Przedstawicielstwem Duchowieństwa Polskiego w Dachau, powołanym przez byłych więźniów obozu. Jako dziekan kierował Centralą Duszpasterstwa Polskiego we Freimann na przedmieściach Monachium, reprezentującą polskich księży wobec władz alianckich i niemieckich biskupów oraz uczestniczącą w obsadzaniu placówek duszpasterskich w Niemczech i Austrii^[1]. Angażował się w działalność religijną i narodową^[5]. Po ustanowieniu ordynariatu dla ludności polskiej w Niemczech pod kierownictwem biskupa Józefa Gawliny^[1] od lipca^[3] do listopada 1945 pracował jako wikariusz generalny we Frankfurcie nad Menem^[1]. Przed powrotem do archidiecezji poznańskiej w lipcu 1946^[1] był jeszcze rektorem Kolegium Polskiego w Rzymie^[3].

12 grudnia 1946 został mianowany biskupem pomocniczym archidiecezji poznańskiej ze stolicą tytularną Maxula Prates^[6]. Święcenia biskupie przyjął 2 marca 1947^[6] w farze poznańskiej, pełniącej funkcję prokatedry^[7]. Konsekrował go Walenty Dymek, arcybiskup metropolita poznański, w asyście Kazimierza Kowalskiego, biskupa diecezjalnego chełmińskiego, i Lucjana Bernackiego, biskupa pomocniczego gnieźnieńskiego^[6]. Sprawował urząd wikariusza generalnego, a w latach 1956–1957 wikariusza kapitulnego archidiecezji^[8].

Służby bezpieczeństwa PRL prowadziły wobec niego działania operacyjne. Dokonały także analizy jego kazań, z której wynikało, że poruszał w nich wyłącznie wątki religijne, nie odnosząc się do kwestii politycznych. Takie podejście wynikało z koncentracji na pracy duszpasterskiej oraz dążenia do niedawania władzom pretekstu do stosowania represji wobec Kościoła. W rozmowach z przedstawicielami państwa zachowywał jednak stanowczą postawę^[1].

Był współkonsekratorem podczas sakr biskupa pomocniczego chełmińskiego Bernarda Czaplińskiego (1948), biskupów Teodora Benscha (1954) i Edmunda Nowickiego (1954) oraz biskupów pomocniczych poznańskich Tadeusza Ettera (1959) i Mariana Przykuckiego (1974)^[9].

Uczestniczył w III i IV sesji Soboru Watykańskiego II^[1].

Zmarł 26 czerwca 1975 w Poznaniu. Został pochowany w podziemiach miejscowej katedry^[3].

• Franciszek Jedwabski [online], catholic-hierarchy.org [dostęp 2012-01-15]  (ang.).