Garnizon Szczecin
Garnizon Szczecin – garnizon w Polsce obejmujący swoim zasięgiem miasto Szczecin i gminy ościenne.
Rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z 10 sierpnia 2022 w sprawie utworzenia, przekształcenia i zniesienia garnizonów oraz określenia zadań, siedzib i terytorialnego zasięgu właściwości ich dowódców, określono terytorialny zasięg Garnizonu Szczecin. Po wchłonięciu w 2022 r. garnizonu Szczecin-Podjuchy objął on miasto na prawach powiatu Szczecin oraz powiaty: gryfiński i policki, a jego dowódcą jest z urzędu dowódca 12. Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej[1]. Wyznacza on komendanta garnizonu, kierującego jego bieżącą działalnością w oparciu o 15 Wojskowy Oddział Gospodarczy pełniący rolę komendy garnizonu.
Garnizon Wojska Polskiego – jednostki współczesne
Oddziały podporządkowane Dowództwu Generalnemu RSZ
12 Szczecińska Dywizja Zmechanizowana
- Dowództwo 12. Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej i Garnizonu Szczecin – ul. Zaleskiego
- Klub 12. Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej – ul. Wawrzyniaka[2]
- 12 Batalion Dowodzenia – ul. Ku Słońcu
- 12 Brygada Zmechanizowana
- dowództwo i sztab – al. Wojska Polskiego
- batalion dowodzenia – al. Wojska Polskiego
- 1 batalion piechoty zmotoryzowanej Legionów – al. Wojska Polskiego
- kompania rozpoznawcza – al. Wojska Polskiego
- batalion logistyczny – al. Wojska Polskiego
- Grupa Zabezpieczenia Medycznego – al. Wojska Polskiego
Oddziały bezpośrednio podporządkowane DGRSZ
- 5 Pułk Inżynieryjny – ul. Metalowa
Oddziały stale podporządkowane Dowództwu Operacyjnemu RSZ
Oddziały podporządkowane Centrum Operacji Powietrznych – Dowództwu Komponentu Powietrznego
- 4 Centrum Koordynacji Operacji Powietrznych – ul. Łukasińskiego
Oddziały podporządkowane Inspektoratowi Wsparcia SZ
Oddziały podporządkowane 1. RBLog
- 15 Wojskowy Oddział Gospodarczy – ul. Narutowicza
- Grupa zabezpieczenia Szczecin – ul. Narutowicza
- Grupa zabezpieczenia Szczecin-Podjuchy – ul. Metalowa
- Wojskowa Komenda Transportu Szczecin – ul. Narutowicza
- 1 Kompania Regulacji Ruchu – ul. Ku Słońcu
Oddziały bezpośrednio podporządkowane IWspSZ
- Rejonowy Zarząd Infrastruktury w Szczecinie (przekształcony z WZRKB) od 2007 - ul. Narutowicza oraz baza przy ul. Ostrawickiej
Oddziały podporządkowane Dowództwu WOT
- 14 Zachodniopomorska Brygada Obrony Terytorialnej
- Dowództwo 14. Zachodniopomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej – ul. Metalowa
- 143 Batalion Lekkiej Piechoty w Wałczu/Szczecin – ul. Metalowa
Oddziały podporządkowane Dowództwu Komponentu WOC
Oddziały podporządkowane Regionalnemu Centrum Informatyki Bydgoszcz
- Rejon Wsparcia Teleinformatycznego Szczecin – ul. Narutowicza oraz ul. Zaleskiego
Oddziały podporządkowane Komendzie Głównej Żandarmerii Wojskowej
- Oddział Żandarmerii Wojskowej w Szczecinie – ul. Piotra Skargi
Oddziały podporządkowane Sojuszniczemu Dowództwu Operacji
Wielonarodowy Korpus Północno-Wschodni
- Dowództwo Wielonarodowego Korpusu Północno-Wschodniego – ul. Łukasińskiego
Oddziały podporządkowane Brygadzie Wsparcia Dowodzenia WKP-W w Stargardzie
- Zespół Wsparcia Dowództwa WKP-W – ul. Łukasińskiego[3]
Oddziały podporządkowane Dowództwu Garnizonu Warszawa
- Orkiestra Wojskowa w Szczecinie – ul. Wojska Polskiego
Terenowe organy wykonawcze MON
- Centralne Wojskowe Centrum Rekrutacji Oddział Zamiejscowy w Szczecinie – ul Potulicka 3 (od 2022)
- Wojskowe Centrum Rekrutacji w Szczecinie – ul Kopernika 17a (od 2022)
Jednostki organizacyjne podporządkowane Centralnemu Ośrodkowi Aktywizacji Zawodowej
- Ośrodek Aktywizacji Zawodowej w Szczecinie – ul Kopernika 17a
Jednostki organizacyjne podporządkowane Centralnej Wojskowej Komisji Lekarskiej
- Rejonowa Wojskowa Komisja Lekarska w Szczecinie – ul. Ku Słońcu
Jednostki organizacyjne podporządkowane Ordynariatowi Polowemu Wojska Polskiego
Parafie Dekanatu Wojsk Lądowych
- Parafia wojskowa św. Wojciecha w Szczecinie – pl. Zwycięstwa
- Parafia wojskowa św. Jana Sarkandra i św. Stanisława Kostki w Szczecinie – ul. Metalowa
Komórki organizacyjne podporządkowane Departamentowi ds. Wojskowych Prokuratury Krajowej
Komórki organizacyjne podporządkowane 8. Wydziałowi ds. Wojskowych Prokuratury Okręgowej w Poznaniu
- Dział ds. wojskowych Prokuratury Rejonowej Szczecin-Niebuszewo w Szczecinie – ul. Piotra Skargi (od 2016)
Sądy podporządkowane Wojskowemu Sądowi Okręgowemu w Poznaniu
- Wojskowy Sąd Garnizonowy w Szczecinie – ul. Piotra Skargi
Inne instytucje wojskowe
- 109 Szpital Wojskowy z Przychodnią w Szczecinie – ul. Piotra Skargi
- Terenowa Stacja Szczecin Wojskowego Centrum Krwiodawstwa i Krwiolecznictwa – ul. Piotra Skargi
- Oddział Agencji Mienia Wojskowego – ul. Potulicka i (od 2015) ul. Księcia Sambora
- Oddział Zachodniopomorski AMW TBS „Kwatera” – ul. Łukasińskiego
- Delegatura Wojskowej Ochrony Przeciwpożarowej – ul. Narutowicza
- Wojskowe Biuro Emerytalne – ul. Głowackiego
- Ekspozytura Służby Kontrwywiadu Wojskowego – al. Wojska Polskiego
Garnizon Wojska Polskiego – jednostki dawne
Początków śladów polskiego garnizonu należy doszukiwać się wraz z wejściem do Szczecina pododdziałów 16 Brygady Pancernej. Nastąpiło to 14 lipca 1945.
Garnizon dysponował szeregiem obiektów koszarowych o dobrym poziomie technicznym. Do większych należy zaliczyć: kompleks koszarowy przy ul. Wojska Polskiego, kompleks przy ul. Żołnierskiej – przechodzący w ul. Mickiewicza i graniczący z ul. Łukasińskiego.
Początkowo nieuregulowany status prawny miasta po II wojnie światowej zmuszał władze wojskowe do dyslokowania oddziałów WP w garnizonach ościennych (12 DP).
Oddziały podporządkowane 12 Dywizji Piechoty (1945-1958)
- od jesieni 1945
- Sztab 12 DP – ul. Zaleskiego
- 41 pułk piechoty – ul. Łukasińskiego (od jesieni 1945); formowanie sztabu 41 pz rozpoczęto w Poznaniu
- 34 pułk artylerii lekkiej – początkowo w budynku szpitalnym ul. Unii Lubelskiej, a później ul. Wojska Polskiego – przy Głębokim.
- 15 dywizjon artylerii przeciwpancernej – róg Konopnickiej i Witkiewicza
- od 1949
- 5 Kołobrzeski Pułk Piechoty – 1 brama kompleksu ul. Wojska Polskiego.
- 2 pułk artylerii lekkiej – koszary ul. Mickiewicza (wcześniej w Garnizonie Radom w składzie 2 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego)
- 2 dywizjon artylerii przeciwpancernej (wcześniej w Garnizonie Radom w składzie 2 Warszawskiej Dywizji Piechoty im. Henryka Dąbrowskiego)
- od 1951
- 70 pułk piechoty (rozformowany w 1957 r.)
- 138 pułk artylerii lekkiej (rozformowano w 1957 r.)
- od 1954
- 16 pułk czołgów i artylerii pancernej (przemianowany i włączony w skład dywizji 16 Samodzielny Pułk Czołgów Średnich)
- 124 pułk artylerii przeciwlotniczej (powstały na bazie 22 dywizjonu artylerii przeciwlotniczej)
- od 1955
- 16 batalion rozpoznawczy (utworzony na bazie 16 kompanii zwiadu)
- 46 batalion transportowy (utworzony na bazie 70 kompanii samochodowej)
- od 1958
- 22 dywizjon artylerii (faktycznie 22 dywizjon rakiet taktycznych) – sformowany na bazie 2dappanc
- 21 dywizjon artylerii rakietowej
Oddziały podporządkowane 12 Dywizji Zmechanizowanej (po 1958)
Koszary przy Łukasińskiego
- 5 pułk zmechanizowany (1958–1995) przeformowany na 12 Brygadę Zmechanizowaną
- 41 pułk zmechanizowany – w 1995 przeformowany na 29 Brygadę Zmechanizowaną
- 25 Drezdeński pułk czołgów (przemianowany w 1972 z 16 pcz) – kompleks przy ul. Ku Słońcu – zlikwidowany 31 grudnia 1990
- 2 pułk artylerii – kompleks przy ul. Mickiewicza – przeformowany w 1995 r. na 2 pam
- 124 pułk Artylerii przeciwlotniczej – 2 brama kompleks przy ul. Wojska Polskiego – przeformowany na 3 pplot
- 99 dywizjon artylerii przeciwpancernej – od 1972
- 22 dywizjon rakiet taktycznych – w kompleksie przy ul. Mickiewicza
- 12 batalion rozpoznawczy (od 1989)
- 16 batalion rozpoznawczy
- 14 batalion zaopatrzenia – kompleks przy ul. Narutowicza – przeformowany w 1995 r. na 12 bzaop i przeniesiony nad Miedwie
- 12 batalion remontowy – kompleks przy ul. Mickiewicza – przeformowany w 1995 r. w ruchome warsztaty techniczne
- 33 batalion łączności – kompleks przy ul. Wojska Polskiego – przeformowany w 1995 r. na 12 bdow
- 21 dywizjon artylerii rakietowej – kompleks przy ul. Ku Słońcu
- po 1995
Oddziały podporządkowania okręgowego
- 16 Dnowsko-Łużycka Brygada Pancerna
- 16 samodzielny pułk czołgów
- 5 pułk saperów – (przybył jesienią 1946) koszary przy ul. Mickiewicza, później przy ul. Metalowej
- 5 Brygada Saperów – utworzona na bazie 5 pułku saperów
- 55 pułk artylerii przeciwlotniczej – (przybył jesienią 1974 z Rogowa) koszary przy ul. Metalowej
- 56 kompania specjalna – (przybyła w listopadzie 1980) koszary przy ul. Potulickiej, od 1991 r. przy al. Ku Słońcu
- Ruchome warsztaty techniczne – (od 1995) koszary przy ul. Mickiewicza
- 12 pułk pontonowo-mostowy Obrony Terytorialnej
- Szczeciński pułk Obrony Terytorialnej
- 55 szkolny batalion ratownictwa terenowego[4]
- Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany (WZRKB), początkowo przy ulicy Piotra Skargi, potem Narutowicza do 2007
- Komenda Garnizonu – ul. Zaleskiego, potem ul. Sienkiewicza, a następnie ul. Potulicka/Narutowicza do 1998, przeformowana w GOM
- Garnizonowy Ośrodek Mobilizacyjny ul. Narutowicza (róg Potulickiej) od 1998 do 2011, przeformowany w 15 WOG
- Garnizonowy Węzeł Łączności – od maja 1964 r. do końca 2006 r.(w miejsce rozformowanego Stacjonarnego Węzła Łączności przy 33 batalionie łączności), przeformowany w Regionalny Węzeł Łączności
- Regionalny Węzeł Łączności – od 2007 do 2011 - ul. Narutowicza (w miejsce rozformowanego Garnizonowego Węzła Łączności) przeformowany w Rejon Obsługi Abonentów Szczecin
Oddziały podporządkowane Regionowi Wsparcia Teleinformatycznego w Bydgoszczy
- Rejon Obsługi Abonentów Szczecin od 2011 do 2017 – ul. Narutowicza, przeformowany w Rejon Wsparcia Teleinformatycznego Szczecin
Oddziały Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego
Obecnie budynek Wydziału Prawa i Administracji US
- 13 specjalny pułk bezpieczeństwa
- 12 pułk KBW Ziemi Szczecińskiej (1948–1961)
- 12 pułk WOW (1961–1968)
- 12 Batalion Pontonowo-Mostowy KBW (1961 -1968)
- 16 batalion pontonowo – mostowy WOW ul.Narutowicza.(Jw.1471)przekształcona w JW1439, wchodząca w skład pułku przy al. Piastów.
- Szkoła Podoficerów Sanitarnych KBW (1946-1957), przeformowana w Szkołę Podoficerów Sanitarnych WOP
Oddziały Wojsk Ochrony Pogranicza
Na mocy decyzji Naczelnego Dowództwa WP z 13 września 1945 rozpoczęto formowanie wyspecjalizowanych jednostek ochrony pogranicza.
- 3 Oddział Ochrony Pogranicza, który obejmował odcinek granicy od Kostrzyna do Dziwnowa, został sformowany w Stargardzie, ale wkrótce po sformowaniu przeniesiono go do Szczecina.
- Dowództwo – Piotra Skargi 35, następnie ul. Żołnierska.
- od 1948 do 1950 8 Brygada Ochrony Pogranicza[5]
- JW 1575 – samodzielny batalion Ochrony Pogranicza nr 42 (1948-1950)
- JW 4218 – Wydział Informacji nr 21 WOP (8 BOP) (1948-1950)
- od 1950 do 1956 – 12 Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza, następnie od 1956 do 1991 r. – Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza
- JW 3064 – Batalion Portowy WOP Szczecin
- JW 1655 – 123 batalion WOP (1950-1957)
- JW 2449 – Wydział Informacji 12 Brygady WOP (1950-1957)
- JW 3058 – dywizjon Okrętów Pogranicza 12 Brygady WOP
- JW 3161 – Rzeczny Dywizjon Okrętów Pogranicza WOP (sformowany w 1951)
- Szkoła Podoficerów Sanitarnych WOP (1958-1966), przeformowana ze Szkoły Podoficerów Sanitarnych KBW
Terenowa administracja wojskowa
- Regionalny Sztab Wojskowy – (1993-1997) ul. Kopernika
- Wojewódzki Sztab Wojskowy w Szczecinie – Wały Chrobrego (budynek Urzędu Wojewódzkiego)- do lipca 1991 r., następnie przy ul. Kopernika, od 1 stycznia 1999 r. do 2022 ul. Potulicka 1a
- Wojskowa Komenda Uzupełnień w Szczecinie (do 2022) – ul. Kopernika 17 a
- Wojskowa Komenda Uzupełnień w Szczecinie-Podjuchach (2005-2022) - ul. Metalowa 42
Inne instytucje wojskowe
- Oddział Wojskowej Agencji Mieszkaniowej – ul. Księcia Sambora (do 2015)
- Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych (zmilitaryzowana) – 1945 do 1949
- Ekspozytura Wojskowej Prokuratury Polskich Kolei Państwowych – 1945 do 1948
- Wojskowa Prokuratura DOKP – 1948 do 1949
- Wojskowa Prokuratura Garnizonowa – ul. Piotra Skargi (do 2016)
- Wojskowa Pracownia Psychologiczna (1996 do 2021, następnie włączona do Wojskowego Centrum Rekrutacji w Szczecinie)
Armia Radziecka w garnizonie
- szpital wojskowy – ul. Mickiewicza (róg Wawrzyniaka) – obecnie obiekty Wyższej Szkoły Integracji Europejskiej
- 101 batalion inżynieryjno-saperski[6] – ul. Żołnierska (aktualnie wydziały szczecińskich uczelni)
- batalion pontonowy
- batalion techniczno-lotniskowy
- batalion łączności – ul Żołnierska
Wyróżniające nazwy "Szczecińskich" otrzymały następujące sowieckie jednostki artyleryjskie:[7]
- 26 Dywizja Artylerii płk. Fiodora A. Leonowa
- 4 pułk artylerii Armat płk. Michaiła p. Pietrowa
- 78 pułk artylerii haubic Gwardii ppłk Iwana Z. Goreckiego
- 95 pułk artylerii Gwardii ppłk. Alaksandra G. Nosala
- 144 pułk artylerii przeciwpancernej ppłk. piotra A. Aniszkina
- 288 pułk artylerii przeciwpancernej ppłk. Stiepana Z. Rakowicza
- 429 pułk artylerii haubic mjr. Aleksandra M. Frienkiela
- 458 pułk artylerii lekkiej ppłk. Nikołaja J. Burenina
- 535 pułk artylerii przeciwpancernej ppłk. Borysa W. Popowa
- 596 pułk artylerii lekkiej mjr. Anatolija S. Kuprianca
- 643 pułk artylerii lekkiej mjr. Michaiła A. Tygołukowa
- 665 pułk artylerii przeciwpancernej ppłk. Emiliana K. Juchimiuka
- 894 pułk artylerii haubic ppłk. Iwana S. Bananowa
- 973 pułk artylerii haubic ppłk. Aleksieja N. Poćmianina
- 1313 pułk artylerii przeciwpancernej mjr. Fieodosija A. Gawrikowa
- 1318 pułk artylerii przeciwpancernej ppłk. Nikołaja N. Kuzienko
- 43 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej Gwardii Aleksieja S. Kałmykowa
- 50 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej mjr. Maksyma A. Fiesienko
- 109 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej mjr. pawła Z. Kimonowa
- 274 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej mjr. Wiktora G. Iliuszczenki
- 291 samodzielny dywizjon artylerii przeciwpancernej mjr. Piotra A. Antonca
- 410 pułk moździerzy ppłk. Nikołaja D. Pleszkowa
- 485 pułk moździerzy mjr. Fiodora A. Zinina
- 566 pułk moździerzy mjr. Aleksieja p. Żonina
Garnizon Szczecin (Garnison Stettin) XIX w. do 1945
w Szczecinie
Garnizon okresu okupacji francuskiej
W latach 1806–1813, w dobie wojen napoleońskich, Szczecin znajdował się pod okupacją francuską. W końcu 1806 r. z Magdeburga do Szczecina przybyła licząca ok. 5000 żołnierzy 1 Legia Północna pod dowództwem gen. Józefa Zajączka. Pod koniec lutego 1807 Legia dołączyła do dywizji gen. Dąbrowskiego biorąc udział w walkach na Pomorzu.
Garnizon Królestwa Prus i Cesarstwa Niemieckiego
- II Korpus Armijny, Szczecin; poniżej tylko te jednostki II Korpusu, które stacjonowały w Szczecinie[8]
- 3 Dywizja – (3. Division (Deutsches Kaiserreich)), Szczecin
- 5 Brygada Piechoty – (5. Infanterie-Brigade), Szczecin
- 2 Pułk Grenadierów im. Króla Fryderyka Wilhelma IV (1 Pomorski) – (Königlich-Preußisches Grenadier-Regiment König Friedrich Wilhelm IV. (1. Pommersches) Nr. 2), sformowany 20 lutego 1679, Szczecin
- 6 Brygada Piechoty – (6. Infanterie-Brigade), Szczecin
- 34 Pułk Fizylierów im. Królowej Szwecji Wiktorii (1 Pomorski) – (Füsilier-Regiment Königin Viktoria von Schweden (1. Pommersches) Nr. 34), sformowany 12 października 1720, Szczecin
- 3 Brygada Artylerii Polowej – (3. Feldartillerie-Brigade), Szczecin
- 38 Pułk Artylerii Polowej (Pomorza Przedniego) – (Königlich-Preußisches Vorpommersches Feldartillerie Regiment Nr. 38) sformowany 25 marca 1899
- 5 Brygada Piechoty – (5. Infanterie-Brigade), Szczecin
- 2 Pomorski batalion saperów – (Pommersches Pionier-Bataillon Nr. 2), Szczecin
- 2 Pomorski batalion taborowy – (Pommersches Train-Bataillon Nr. 2) (Altdamm, Dąbie), sformowany 21 kwietnia 1853, w 1914 przemianowany na Abteilung, wchodził w skład II Korpusu Armii Niemieckiej
- 3 Dywizja – (3. Division (Deutsches Kaiserreich)), Szczecin
III Rzesza
- 12 Dywizja Pancerna – (12. Panzerdivision) (1940), sformowana 5 października 1940
- 29 pułk pancerny (Panzer Regiment 29)
- 12 Brygada Strzelców (Schützen Brigade 12)
- 5 pułk strzelców (Schützen Regiment 5)
- 25 pułk strzelców (Schützen Regiment 25)
- 22 batalion motocyklowy (Kradschützen Bataillon 22)
- 2 pułk artylerii (Artillerie Regiment 2)
- 2 batalion rozpoznawczy (Aufklärungs Abteilung 2)
- 2 dywizjon przeciwpancerny (Panzerjäger Abteilung 2)
- 32 batalion pionierów (Pionier Bataillon 32)
- 2 batalion łączności (Nachrichten Abteilung 2)
- Dywizja Forteczna Stettin – (Festungs-Division Stettin) (marzec-kwiecień 1945)
- 1 pułk forteczny Szczecin
- 2 pułk forteczny Szczecin
- 3 pułk forteczny Szczecin
- 4 pułk forteczny Szczecin
- 5 pułk forteczny Szczecin
- 58 forteczny batalion karabinów maszynowych
- batalion karabinów maszynowych Szczecin A
- 3132 Pułk Artylerii fortecznej
- VIII forteczny oddział artylerii przeciwpancernej
- sztab 555 pułku pionierów budowlanych
Przypisy
- ↑ Rozporządzenie MON z10 sierpnia 2022
- ↑ Klub 12. SDZ
- ↑
- ↑ Spis zespołów archiwalnych Archiwum Wojskowego w Toruniu
- ↑ Na mocy rozkazu MON z 20 marca 1948 – z dniem 1 maja 1948 – 3 Oddział Ochrony Pogranicza przemianowano na 8 Brygadę Ochrony Pogranicza.
- ↑ pełna nazwa według nomenklatury radzieckiej – 101 gwardyjski odznaczony Orderem Czerwonej Gwiazdy samodzielny batalion inżynieryjno-saperski 90 gwardyjskiej Dywizji pancernej(jednostka wojskowa poczta polowa 15258)
- ↑ Na podstawie referatu ppłk rez. dr Grzegorza Ciechanowskiego: Jednostki artylerii naziemnej i nadbrzeżnej na pomorzu Zachodnim 1945 – 2005
- ↑ 1 Armia Cesarstwa Niemieckiego ↓, II Korpus Armijny.
Bibliografia
- Jerzy Kajetanowicz: Polskie wojska lądowe 1945-1960 : skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie. Toruń; Łysomice: Europejskie Centrum Edukacyjne, 2005. ISBN 83-88089-67-6.
- Andrzej Wojtaszak, Kazimierz Kozłowski: Żołnierz polski na Pomorzu Zachodnim X-XX wiek : materiały z sesji naukowej z 10 listopada 1999 r. : praca zbiorowa. Szczecin: Oddział Edukacji Obywatelskiej, 2001. ISBN 83-86992-76-X.
- Faszcza Dariusz, Z dziejów 12 Szczecińskiej Dywizji Zmechanizowanej. Dom Wydawniczy Bellona. Warszawa 2005
- Jonathan Viser: Imperial German First Army. [w:] The Prussian Machine [on-line]. prussianmachine.com. [dostęp 2025-01-14]. (ang.).
Linki zewnętrzne
- Orkiestra Garnizonu Szczecin. orkiestragarnizonowa.w.interia.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2008-01-13)].