Garnizon Koszalin

Garnizon Koszalin – garnizon wojskowy w Koszalinie. Zajmowany przez wojska armii niemieckiej do 1945 i Wojska Polskiego okresu PRL oraz III Rzeczypospolitej.

Rozporządzeniem Ministra Obrony Narodowej z 10 sierpnia 2022 w sprawie utworzenia, przekształcenia i zniesienia garnizonów oraz określenia zadań, siedzib i terytorialnego zasięgu właściwości ich dowódców, określono terytorialny zasięg Garnizonu Koszalin. Obejmuje on (2022) miasto Koszalin oraz powiaty: białogardzki, koszaliński (z wyłączeniem gmin: Mielno, Będzino)[1].

Garnizon niemiecki w okresie 1918-1945

Jednostki armii niemieckiej stacjonujące w Koszalinie w latach 1918-1939

  • Korpus Kadetów (w 1920 przekształcony na szkołę cywilną)
  • 49 pułk piechoty (od początku 1919, rozformowany w lipcu 1920 w związku z demilitaryzacją)
  • 9 pułk Landwehry (na początku 1922 przeniesiony do Kołobrzegu)
  • batalion polowy (utworzony w marcu 1919 z zadaniem ochrony granicy niemiecko-polskiej)
  • III batalion SA (ze składu 9 pułku SA z Kołobrzegu) – od 1932
  • pułk SS-Standarte-39 – od 15 września 1935
  • 94 pułk piechoty – od 1936
  • dowództwo 32 Dywizji Piechoty, utworzone w październiku 1936
  • 32 batalion sanitarny ze składu 32 Dywizji Piechoty
  • I dywizjon 32 pułku artylerii 32 Dywizji Piechoty
  • Sąd Wojenny 32 Dywizji Piechoty
  • Komenda Obwodu Wojskowego
  • Wojskowe Biuro Meldunkowe
  • Wojskowa Szkoła Zawodowa Administracji
  • Filia Abwehrstelle-II ze Szczecina

Okres II wojny światowej

W lipcu 1939 jednostki 32 Dywizji Piechoty z Koszalina zostały zgrupowane na poligonie artyleryjskim Gross Born (obecnie: Borne Sulinowo). Od 1 września 1939 32 Dywizja Piechoty brała udział w walkach z jednostkami polskiej Armii „Pomorze”. Kampanię wrześniową dywizja zakończyła w Modlinie.

Następnie 32 Dywizja Piechoty została skierowana na front belgijski i francuski. Od czerwca 1941 zmagała się z wojskami Armii Czerwonej na Froncie Leningradzkim. Na przełomie 1942 i 1943 dywizja została okrążona pod Diemiańskiem. Wycofana została następnie do Kurlandii, potem na Wał Pomorski. Po ciężkich walkach skapitulowała przed Armią Czerwoną.

W okresie wojny niemieckie jednostki liniowe zostały stopniowo wycofane z Koszalina. Poza organami administracji wojskowej w Koszalinie pozostała zbrojownia oraz inne jednostki logistyczne. Zimą 1945 do Koszalina skierowano rezerwową dywizję Wehrmachtu „Köslin”. Ten związek taktyczny przedstawiał niewielką wartość bojową. Obronę miasta miał organizować gen. lejtnant Aleksander von Zülow.

Wieczorem 3 marca do miasta wkroczyły pierwsze radzieckie jednostki 3 gwardyjskiego Korpusu Pancernego ze składu 2 Frontu Białoruskiego. Po walkach prowadzonych w nocy i w ciągu następnego dnia – 4 marca Koszalin został zdobyty przez wojska radzieckie.

Dla zabezpieczenia porządku w mieście oraz tymczasowego sprawowania władzy cywilnej została ustanowiona radziecka komendantura wojskowa w budynku przy obecnej ulicy Zwycięstwa 42.

Na początku lipca 1945 w Koszalinie zostały dyslokowane pierwsze polskie jednostki wojskowe – 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii:

  • dowództwo dywizji wraz ze sztabem
  • 3 pułk kawalerii
  • 57 pułk artylerii konnej
  • 4 dywizjon artylerii przeciwlotniczej
  • dwa samodzielne szwadrony

Garnizon Wojska Polskiego od 1945

Jednostki stacjonujące w Koszalinie od 1945

Pozostałe jednostki 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii stacjonujące przejściowo w Koszalinie:

  • 4 samodzielny dywizjon artylerii przeciwlotniczej (od? – Koszalin); (numer poczty polowej – 31911)
  • 10 samodzielny szwadron łączności (od 7 lipca 1945 – do listopada 1945 mp. Koszalin); (numer poczty polowej – 31893-A)
  • 12 samodzielny szwadron saperów (od 7 lipca 1945 – do listopada 1945 mp. Koszalin); (numer poczty polowej – 31893-B)

Szkolnictwo wojskowe

W sierpniu 1971 – szkołę przeniesiono do koszar przy ul. Wojska Polskiego 66.

Od 28 listopada 1992 – Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Obrony Przeciwlotniczej im. Romualda Traugutta.

Zarządzeniem Szefa Sztabu Generalnego WP nr 051/Org. z dnia 20.7.1994 utworzono Centrum Szkolenia Obrony Przeciwlotniczej im. Romualda Traugutta.

Od 1 października 2002 – Centrum Szkolenia Wojsk Lotniczych i Obrony Powietrznej im. Romualda Traugutta.

Od 1 lipca 2004 – Centrum Szkolenia Sił Powietrznych im. Romualda Traugutta.

Wojska Ochrony Pogranicza – Straż Graniczna

  • 4 Bałtycki Oddział WOP, Koszalin, ul. Koszarowa (1945-1948)
  • 12 Brygada Ochrony Pogranicza, Koszalin, ul. Koszarowa (Wojska Polskiego 66) (1948-1950)
  • 15 Brygada WOP, ul. Wojska Polskiego 66 (1950-1957)
  • Bałtycka Brygada WOP ul. Wojska Polskiego 66 (od 1971 – ul. Armii Czerwonej 92) (1957-1990)
  • Bałtycki Oddział Straży Granicznej, ul. Piłsudskiego 92 (1990 – 1992)
  • Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej, ul. Piłsudskiego 92 (od 1992)
    2418 – Koszalin; Samodzielny batalion Ochrony Pogranicza nr 22 (1948-1950)

Terenowe organy administracji wojskowej i obrony cywilnej

  • Komenda Wojewódzka TOPL (1951-1965)
  • Wojewódzki Inspektorat Obrony Cywilnej (do 1998)

Sądy i prokuratura

  • Wojskowa Prokuratura Rejonowa w Koszalinie – utworzona z dniem 7 sierpnia 1950, zlikwidowana w maju 1954
  • Wojskowa Prokuratura Garnizonowa w Koszalinie, ul. Zwycięstwa 202a

Różne jednostki i instytucje wojskowe

  • Komenda Garnizonu Koszalin, ul. Zwycięstwa 113, przeniesiona na ul. Zwycięstwa nr 204 a, następnie – na ul. Zwycięstwa 202 a
  • Komenda miasta Koszalin, utworzona w lipcu 1946, rozformowana w listopadzie 1946
  • Parafia pw. Św. Marcina, ul. Zwycięstwa 202 a (od 1993)
  • Parafia pw. Św. Siostry Faustyny Kowalskiej, ul. Piłsudskiego 92
  • Oddział Żandarmerii Wojskowej, ul. Piłsudskiego 50
  • 8 batalion żandarmerii wojskowej 8 Bałtyckiej Dywizji Obrony Wybrzeża (na czas „W”)
  • kompania ochrony i regulacji ruchu 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (? – 11.1993 r.)
  • Garnizonowy Klub Oficerski – Klub Garnizonowy, ul. Alfreda Lampego 32, nazwę ulicy zmieniono w latach 90. na ul. Andersa 32
  • Pracownia Psychologiczna Pomorskiego Okręgu Wojskowego, ul. Zwycięstwa 202
  • Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany w Koszalinie – od 1945
  • Grupa Organizacyjna Wojskowego Rejonowego Zarządu Zakwaterowania i Budownictwa
  • Wojskowy Rejonowy Zarząd Kwaterunkowo-Budowlany w Koszalinie, ul. Zwycięstwa 113
  • 77 Przedstawicielstwo Wojskowe przy Zakładach Przemysłu Elektronicznego, ul. Morska 47
  • Wojskowe Przedsiębiorstwo Handlowe w Koszalinie, ul. Zwycięstwa 152 (zlikwidowane w 2001)
  • Garnizonowy Węzeł Łączności, ul. 4 Marca
  • 41 kompania samochodowa 8 Zmotoryzowanej Dywizji Piechoty/8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej, ul. Koszarowa (1949 – 1955)
  • 34 Garnizonowa Stacja Obsługi Samochodów
  • 2 Okręgowa Składnica Materiałów Pędnych i Smarów Okręgu Wojskowego Pomorze, w październiku 1946 przeniesiona do Słupska
  • 118 Wojskowy Szpital Garnizonowy (utworzony w październiku 1945 na bazie Szpitala Ewakuacyjnego nr 66, rozformowany w 1956)
  • Garnizonowy Ambulans Lekarsko-Dentystyczny, z dniem 1 lutego 1970 przeformowany na Garnizonowe Ambulatorium Stomatologiczne
  • Wojskowa Specjalistyczna Przychodnia Lekarska – Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w Koszalinie, ul. Zwycięstwa 204a
  • Hotel Garnizonowy, ul. Armii Czerwonej 97, nazwę ulicy zmieniono na Piłsudskiego
  • Hotel Garnizonowy, ul. 4 Marca 20
  • Internat Garnizonowy, ul. 4 Marca 20
  • Wojskowa Agencja Mieszkaniowa Oddział Terenowy, ul. Reymonta 15
  • Okręgowa Składnica Sanitarna Nr 100, ul. Mickiewicza 18 oraz 24/26; przeniesiona do Koszalina z Gdańska w kwietniu 1946
  • 2 kompania obserwacyjno-meldunkowa – ze składu 49 batalionu obserwacyjno-meldunkowego (sformowana w 1950)
  • bateria dowodzenia 16 Dywizji Artylerii Przeciwlotniczej (sformowana w 1951); od 1955 – 62 bateria dowodzenia 16 Dywizji Artylerii Przeciwlotniczej
  • kompania dowodzenia 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (1951 r. – 11.1955) – 42 kompania sztabowa 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (11.1955 – 01.1962)
  • 56 Garnizonowa Piekarnia Wojskowa (sformowana w 1951, rozformowana w 1957)
  • 12 Piekarnia Polowa 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (? – 07.1970)
  • Wojskowe Zakłady Kwaterunkowe (sformowane w 1951)
  • Garnizonowa Pralnia i Łaźnia kat. II (sformowana w 1952), ul. Bohaterów Warszawy 2
  • Garnizonowe Kasyno przy kompanii dowodzenia 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (sformowane w 1952)
  • Garnizonowe Kasyno przy Dowództwie 16 Dywizji Artylerii Przeciwlotniczej (sformowane w 1952)
  • Wojskowy Rejonowy Ośrodek Weterynaryjny (sformowany z dniem 1 lipca 1953)
  • Kurs Podoficerów Zawodowych Artylerii Przeciwlotniczej (sformowany w 1958)
  • 25 Okręgowy Skład Żywnościowy Okręgu Wojskowego Pomorze; pod koniec 1945 stacjonował w m. Koszalin
  • 56 Okręgowy Warsztat Taborowo-Gospodarczy Okręgu Wojskowego Pomorze (stacjonował w Koszalinie do października 1946)
  • Okręgowy Punkt Spędu Bydła Rzeźnego, rozformowany w końcu 1946
  • 13 kompania strzelecka (wartownicza) Okręgu Wojskowego Pomorze (stacjonowała w Koszalinie od listopada 1945 – do 1946)
  • okręgowy batalion samochodowy nr 13 Okręgu Wojskowego Pomorze, utworzony w kwietniu 1946 na bazie samodzielnej kompanii samochodowej, w październiku 1946 przeniesiony do Bydgoszczy
  • 6 kompania robocza Okręgu Wojskowego Pomorze (stacjonowała w Koszalinie od listopada 1945)
  • 64 kompania obrony przeciwchemicznej 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (09.1955 – ?) – 64 kompania chemiczna 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (? – 11.1993); w 1994 włączona do 8 batalionu dowodzenia 8 Bałtyckiej Dywizji Obrony Wybrzeża
  • 29 kompania radiotechniczna 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (04.1970 – 02.1973) – 29 kompania dowodzenia Szefa OPL 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (02.1973 – 11.1993); w 1994 włączona do 8 batalionu dowodzenia 8 Bałtyckiej Dywizji Obrony Wybrzeża
  • pluton dowodzenia Dowódcy Artylerii 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (09.1955 – 04.1957) – 11 bateria dowodzenia 8 Drezdeńskiej Dywizji Zmechanizowanej (04.1957 – 10.1958); w 1958 przebazowana do Kołobrzegu i włączona do 34 pułku artylerii haubic
  • 9 samodzielna kompania łączności Wojewódzkiego Komitetu Obrony (rozformowana do dnia 28 lutego 1977)
  • 3 Ruchomy Warsztat Naprawy Samochodów, stacjonujący w Koszalinie – w 1950 przemianowano na kompanię remontu pojazdów kołowych.
  • kompania remontu pojazdów kołowych w Koszalinie – od 1967 w strukturze 8 batalionu remontowego, stacjonującego w Kołobrzegu; w 1980 przebazowana do Kołobrzegu (weszła w skład 8 batalionu remontowego).

Przypisy

Bibliografia

Archiwalne:

  • Centralne Archiwum Wojskowe, CAW IV 510.2/A-153; CAW 1545/73/58 – Rozkaz MON Nr 0044/Org. z dnia 17.05.1951; Rozkaz MON Nr 0056/Org. z dnia 19.09.1955

Opracowania:

  • „80 lat polskiej broni przeciwlotniczej”, wyd. CSOPL, Koszalin 1999
  • Krzysztof Szwagrzyk (red.): Aparat bezpieczeństwa w Polsce. Kadra kierownicza, tom I, 1944-1956. Warszawa: Instytut Pamięci Narodowej, Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, 2005. ISBN 83-89078-94-5. [dostęp 2015-10-17].
  • J. Babula: „Wojsko Polskie 1945-1989. Próba analizy operacyjnej”, Wyd. Bellona, Warszawa 1998
  • S. Czmur, W. Wójcik: „Generałowie w stalowych mundurach”, Wyd. Bellona, Poznań – Warszawa 2003
  • H. Dominiczak: „Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945-1985”, Wyd. Zarząd Polityczny WOP, Warszawa 1985
  • T. Gasztold, A. Muszyński, H. Rybicki: „Koszalin. Zarys dziejów”, wyd. Poznań 1974
  • J. Głośny, J. Zasadziński: „Wyższa Szkoła Oficerska WOPL im. por. M. Kalinowskiego”, wyd. MON, Warszawa 1983
  • W. Grobelski: „Historia Garnizonu w Koszalinie. Cz. I – od średniowiecza do 1945”, Wyd. Koszalin 2008
  • Leszek Grot, Tadeusz Konecki, Edward Nalepa: „Pokojowe dzieje WP”, Wyd. WIH, Warszawa 1988
  • „Historia Oficerskiej Szkoły WOPL im. por. Mieczysława Kalinowskiego”, Wyd. MON 1963
  • T. Jauer: „Tarcza przeciwlotnicza”, wyd. TWO, Warszawa 2003
  • M. Jędrzejko, M.L. Krogulski, M. Paszkowski: „Generałowie i admirałowie III Rzeczypospolitej”, Wyd. von Boroviecky, Warszawa 2002
  • J. Kajetanowicz: „Polskie wojska lądowe 1945-1960. Skład bojowy, struktury organizacyjne i uzbrojenie”, Wyd. Toruń 2005
  • E. Kospath-Pawłowski, P. Matusak, D. Radziwiłłowicz: „8 Dywizja Piechoty w dziejach oręża polskiego”, Wyd. Ajaks, Pruszków 1995
  • „Ludzie nauki w wojsku”, wyd. CONIW, Warszawa 1997
  • „Mała kronika LWP 1943-1973”, Wyd. MON, Warszawa 1975
  • J. Pilżys: „Wyższa Szkoła Oficerska Wojsk Obrony Przeciwlotniczej w Koszalinie 1967-1997”, Wyd. Koszalin 2002
  • P. Piotrowski: „Śląski OW. Przekształcenia organizacyjne 1945-1956”; Wyd. TRIO IPN 2003
  • „Pomorski Okręg Wojskowy 1945-1987. Zarys dziejów”, Wyd. Bydgoszcz 1989 Praca zbiorowa pod red. A. Karnowskiego.
  • St. Rzepski: „8 Dywizja Piechoty”, Wyd. MON, Warszawa 1970
  • J. Sadowski: „Broń przeciwlotnicza”, Wyd. Bellona, Warszawa 2002
  • „Tradycje i współczesność wojsk OPL WLOP 1919-1999”, Wyd. Szefostwo WOPL WLOP, Warszawa 1999
  • „WSOWOP-lot. im. Romualda Traugutta 1948-97", Wyd. Koszalin 1997
  • L. Zapała: „Zawód wyznaczony dekretem”, Wyd. Adam Marszałek, Toruń 2001

Źródła internetowe:

  • Bogusław Wolf: Garnizon Koszalin. Profesjonalne Forum Wojskowe. Serwis-militarny.net, 2006. [dostęp 2020-07-26].

Artykuły:

  • J. Kajetanowicz: „Polska piechota w latach 1955-1963”, Zeszyty Naukowe WSOWLąd., nr 2/2003.
  • J. Poksiński: „Pomorski Okręg Wojskowy 1945-1949”, Wojskowy Przegląd Historyczny, nr 2-3/1983.
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.