Goździchowo

Goździchowo

wieś
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	grodziski
Gmina	Kamieniec
Liczba ludności (2022)	99[1]
Strefa numeracyjna	61
Kod pocztowy	64-060[2]
Tablice rejestracyjne	PGO
SIMC	0584225
Położenie na mapie gminy Kamieniec Goździchowo
Położenie na mapie Polski Goździchowo
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Goździchowo
Położenie na mapie powiatu grodziskiego Goździchowo
52°08′02″N 16°28′34″E/52,133889 16,476111[3]

Goździchowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie grodziskim, w gminie Kamieniec.

Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1389 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Gosczichowa, 1423 „Gosczyschowo”, 1428 „Goscichowo”, 1434 „Gosczichowo”, 1450 „Goszdzegewo”, 1462 „Goszchichowo”, 1476 „Gosdzychowo”, 1508 „Goszdzyeschewo”, 1510 „Goschyschowo”, 1520 „Goschychowo”, 1563 „Gosdzichowo” ^[4].

Nazwę miejscowości zapisywano na różne sposoby, które by sugerowały postać Gościchowo, ale także Goździchowo. Podobnie jest z odmiejscowym nazwiskiem utworzonym od nazwy osady - Gościchowski, Goździchowski. Historycy przyjęli w nazewnictwie dla miejscowości postać Goździchowo, a dla nazwiska Goździchowski^[4].

Okolice miejscowości były być może zasiedlone już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. Archeolodzy podejrzewają istnienie przy wiatraku pozostałości dawnej osady z IV – VII wieku. Na wzgórzu przypadkowo znaleziono również żarna, o nieokreślonej chronologii^[4].

Początkowo miejscowość była własnością szlachecką i należała do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Goździchowskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko), a później również do Baranowskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1462 odnotowano ją w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1580 leżała parafii Łęki Wielkie^[4].

Pierwszy zachowany zapis o wsi pochodzi z 1389 i odnotował Bodzętę z Goździchowa. W latach 1394-1428 Paweł lub Paszek z Goździchowa noszący odmiejscowe nazwisko Goździchowski, Goździekowski. W 1426 był on dłużny odsetki (łac. „usura”) Pakoszowi z Wolikowa (obecnie to wieś Wolkowo, który darował synowi Hynakowi, aby je wyegzekwował. W 1428 Paweł Goździchowski toczył proces sądowy o drzewa z Maciejem Kotowieckim z Kotusza, który zwolnił go od przysięgi w tej sprawie^[4].

W 1432 Dawid Goździchowski dowodził przed sądem, że jest szlachcicem po ojcu herbu Prawdzic, po matce herbu Przosna, po babce ojczystej herbu Nowiny, a po dziadku macierzystym herbu Lilia i zawołaniem „Sulawa”. W 1445 Dawid Goździchowski niegdyś z Goździchowa, kupił Drogocin za 400 grzywien od Wierzbięty i Andrzeja braci niegdyś z Drogocina. Dawid Goździchowski od nowego nabytku przyjął nowe odmiejscowe nazwisko i nazywał się Drogocki. W 1469 wspomniano go jako zmarłego, a jego synem był Jan Drogocki^[4].

W 1434 zapis historyczny odnotowała paną Dzichnę z Goździchowa, w 1434 Andrzeja Goździechowskiego, a w 1440 dziedziczkę wsi Hinczkę z Goździchowa^[4].

W 1445 właścicielem we wsi był Mikołaj Goździchowski wuj Apolonii córki zmarłego Macieja dziedzica w Wąbiewie. W 1450 był on także dziedzicem w Wolikowie. W 1450 żona Mikołaja Goździchowskiego Katarzyna, od Ignata dziedzica w Wolikowie kupiła 1/4 Wolikowa, z wyjątkiem dworu oraz dwóch zagrodników, a także części w Piastowie za 188 złotych węgierskich z zastrzeżeniem prawa wykupu ^[4].

W 1449 Anna Czeszewska, pochodząca z niezidentyfikowanej miejscowości Czeszewo, pozwała braci Jana, Stanisława i Mikołaja braci z Parzęczewa „o połowę połowy Parzęczewa, lecz sąd ziemski oddalił jej roszczenia i przysądził im bliższość do tej części Parzęczewa. W 1450 Anna nosząca wówczas nazwisko Ziemińska po raz kolejny toczyła proces sądowy z tymi braćmi o połowy dziedziny Parzęczewo, Kluki, Goździchowo, Kozłowo, który wygrała zgodnie z dokumentem dotyczącym swojej oprawy wiennej^[4].

W 1450 Dzierżka z Goździchowa i Puszczykowa wygrała spór z Elżbietą, córką Mikołaja Bylęckiego z Bylęcina, obecnie Belęcin Stary koło Krzywinia o połowę dziedzin Goździchowo i Puszczykowo. Dzierżka została przypozwana do sądu na termin swego stryja Wincentego plebana w Łęce Wielkiej koło Kościana^[4].

W latach 1453-1474 odnotowany został Krystyn Goździchowski zwany też Krzczonem, a w niektórych zniekształconych zapisach nazwiska określany też Kaździchowskim. W 1466 odnotowany jako wuj Agnieszki, Barbary, Małgorzaty, Jadwigi i Pryski sióstr niedzielnych z Krajewek. W 1470 Mikołaj kanonik, Piotr, Stanisław i Jan bracia niedzielni oraz synowie zmarłego Jana Otuskiego domagali się od Krystyna Goździchowskiego 20 grzywien półgroszy ponieważ zobowiązał się ich ojcu do zapłaty tej sumy. W 1474 Krystyn za 100 grzywien zakupił Wituchowo od Jana i Piotra synów Niemierzy z Lubosza, tenutariusza z Kopanicy^[4].

W latach 1451-1464 zanotowano Wincentego Goździchowskiego z Goździchowa. W 1451 wraz z Janem swoim bratem niedzielnym, jako dziedzice w Goździchowie, sprzedali Wincentemu Kargowskiemu swoją połowę wsi Kargowa za 300 grzywien szer. groszy. W 1462 Wincenty Goździchowski kupił od Barbary wdowy po Mikołaju Sepieńskim jej dział po ojcu i matce w Goździchowie oraz Puszczykowie za 200 grzywien. W 1462 Wincenty zapisał swoej żonie Barbarze po 200 złotych węgierskich posagu oraz wiana na połowie swoich dóbr w Goździchowie i Puszczykowie. W 1464 Wincenty Goździchowski i Jan, bracia niedzielni, synowie zmarłego Wincentego z Goździchowa, kupili za 100 grzywien od Jadwigi żony Macieja niegdyś z Kurzej Góry (Starej) jej część po swoim ojcu i matce w Goździchowie^[4].

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi pochodzące z XV i XVI wieku z lat 1423-1580. W 1423 według zachowanej kopii z lat 1488-1492 odnotowano we wsi łany kmiece o nie podanej liczbie. W 1530 miał miejsce pobór z 3 łanów, a z pozostałych nic nie pobrano z powodu pożaru budynków. W 1563 pobrano podatki z 6,5 łana, od karczmy dorocznej, wiatraka dorocznego. W 1580 miał miejsce pobór z części Sebastiana Baranowskiego 4,5 łana, od karczmy dorocznej z 1/4 łana, a także od dwóch komorników, wiatraka dorocznego i połowy opuszczonego^[4].

W XV i XVI wieku wieś była gniazdem rodowym Goździchowskich wzmiankowanych do 1522. Później notowano także innych właścicieli. Już na początku XVII w. jako właściciele wymieniani są Chłapowscy. W pierwszej połowie XVII wieku Goździchowo należało do Stanisława Chłapowskiego, skarbnika poznańskiego, następnie do jego syna Bolesława, także właściciela Turwi, a potem do wnuka Kazimierza. Synowie Kazimierza zapoczątkowali dwie linie starszej gałęzi rodu Chłapowskich - Ludwik senatorską zwaną turewską, a Michał szambelańską czyli goździchowską,.

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Goździchowo należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej^[5]. Goździchowo należało do okręgu wielichowskiego tego powiatu i stanowiło odrębny majątek, do którego należało Puszczykowo i Puszykowo Olendry (osada olęderska)^[5].

W 1839 roku właścicielem został Dezydery Chłapowski wraz z żoną. W 1853 roku wieś odziedziczył jego syn, Stanisław z Szołdr, a od 1886 roku syn Stanisława, Dezydery. Od 1907 roku majętność należała do Zygmunta Chłapowskiego z Turwi, od 1919 do wdowy po nim Tekli Chłapowskiej z Mańkowskich. Od 1928 roku właścicielem był Krzysztof Morawski z Poznania.

W 1881 roku majątek liczył 846 ha. W okresie międzywojennym specjalnością gospodarstwa była reprodukcja nasion buraczanych. Aktualnie znajduje się tu zakład rolny spółki „Parol”.

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie poznańskim.

• Juliusz Chłapowski – polski poeta, powstaniec wielkopolski, podoficer Wojska Polskiego w II RP^[6].
• Zdzisław Chłapowski – podporucznik kawalerii Wojska Polskiego.

Zabudowa wsi składa się z trzech części: dawnego majątku przy końcu drogi z Wołkowa, położonego dalej na południe osiedla czworaków oraz kilku domów i dawnej szkoły na prawym brzegu Grabarskiego Rowu (dopływu Obry). Mimo niedużej wielkości wieś jest rozciągnięta na długości 1,5 km.

W zespole dworskim znajduje się park krajobrazowy (po. 3,48 ha), w którym wznosi się dwór z I poł. XIX w., przebudowany przez Dezyderego Chłapowskiego w stylu arkadowym. Składa się z 2 nierównych skrzydeł, połączonych niższą częścią poprzeczną z kilkoma dobudówkami. Obok zespół zabudowań folwarcznych, z chlewem i bardzo długą stodołą z końca XIX w.

Przy drodze do Parzęczewa, przed mostkiem na Grabarskim Rowie, znajduje się kapliczka z drewnianą figurą św. Jana Nepomucena, zapewne z 2 poł. XIX w.

Według spisu urzędowego z 1837 roku Goździchowo liczyło 184 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 17 dymów (domostw)^[5].

Liczba mieszkańców miejscowości w poszczególnych latach^[7]:

• Stefan Chmielewski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. I (A – H), hasło „Goździchowo”. Wrocław: Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1982, s. 601-603. ISBN 83-04-00938-2.

• Goździchowo, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .