Parzęczewo

Parzęczewo
wieś
Ilustracja
Kościół pw. Świętego Michała Archanioła w Parzęczewie
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

grodziski

Gmina

Kamieniec

Liczba ludności (2011)

587[1]

Strefa numeracyjna

61

Kod pocztowy

64-061[2]

Tablice rejestracyjne

PGO

SIMC

0584372

Położenie na mapie gminy Kamieniec
Mapa konturowa gminy Kamieniec, po lewej znajduje się punkt z opisem „Parzęczewo”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Parzęczewo”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Parzęczewo”
Położenie na mapie powiatu grodziskiego
Mapa konturowa powiatu grodziskiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Parzęczewo”
Ziemia52°08′41″N 16°26′06″E/52,144722 16,435000[3]

Parzęczewo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie grodziskim, w gminie Kamieniec[4]. Około 4 km na południe od wsi przepływa Północny Kanał Obry[5].

Nazwa

Pierwszy zachowany zapis pierwotnej nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1391 kiedy to odnotowano ją pod staropolską nazwą „Parzenczevo, Parzenczewo", 1392 "Parzinczewo", 1394 "Parzencewo". W 1399 odnotowano błędnie odmiejscowe nazwisko "Parzelczewski". W 1399 "Parenczevo, Parenczewo", 1405 "Parinczewo", 1428 "Parzincewo", 1432 "Parzynczewo", 1446 "Parzyenczewo", 1457 "Parznyczewo", 1486 "Parnyczewo", 1491 "Parzniczewo", 1498 "Parzinyczewo", 1571 "Parzęczewo”[6].

W okresie zaborów Polski, pod koniec XIX wieku podstawową nazwą był Parzęczew, ale używano również nazw Parzęczowo, Parzenczewo oraz zgermanizowanej Parsentschewo[7].

Historia

Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W zachodniej części wsi, na skraju doliny strumienia przypadkowo odkryto cmentarzysko o nieustalonej chronologii[6].

Wieś istnieje co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Początkowo była własnością szlachecką należącą do Parzęczewskich, herbu Leliwa, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Jaskóleckich, Ujejskich, Opalińskich, Zbąszyńskich, Wąbiewskich. Od 1320 miejscowość leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1456 odnotowano ją w powiecie kościańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1405 była siedzibą własnej parafii. W 1510 leżała w dekanacie Grodzisk[6].

Pierwsze zapisy o wsi zachowały się w średniowiecznych zapisach sądowych przy okazji procesów majątkowych. W latach 1391-1450 właścicielami we wsi była szlachta z linii Wyszka i Wojciecha Parzęczewskich, herbu Leliwa. W 1391 Wyszek przegrał proces z kasztelanem nakielskim Wincentym Granowskim, herbu Leliwa o 100 grzywien z tytułu poręczenia przez Wincentego za wiano, które Wyszek winien był zapisać swej żonie. W 1392 Wyszek Parzęczewski wraz z bratem Wojciechem był w sporze z Ostroszem Żydem poznańskim. W latach 1405-1406 Wyszek wraz z bratem Wojciechem oraz bratankiem Tomaszem Parzęczewskim byli w sporze z Mikołajem, Piotrem zwanym Kluczyć, a także z Marcinem i Hanką z Kluk, którzy zobowiązali się przed sądem przenieść na dziedziców parzęczewskich prawo własności do dziedziny Kluki. Obaj bracia Parzęczewscy byli notowani w źródłach historycznych także podczas innych procesów majątkowych[6].

W latach 1481-1492 właścicielem we wsi był burgrabia poznański Dobiesław z Kociug. W latach 1481-1487 posiadał połowę Parzęczewa. W 1486 kupił z zastrzeżeniem prawa wykupu od Jana Wąbiewskiego folwark z dworem w Parzęczewie za 100 złotych węgierskich. W 1486 zapisał Dorocie wdowie po Unisławie Kokorzyńskim 5 grzywien czynszu rocznego na swej części dziedziny w Parzęczewie. W 1489 zapisał swojej żonie Agnieszce córce Mikołaja Peszla mieszczanina poznańskiego po 250 złotych węgierskich posagu i wiana na Lubiechowie i połowie Parzęczewa kupionych w 1481 z zastrzeżeniem prawa wykupu od Piotra, Marcina i Abrahama dziedziców ze Zbąszynia za 600 złotych węgierskich. W 1489 Dobiesław z Kociug zakupił z zastrzeżeniem prawa wykupu od Jana Wąbiewskiego połowę wsi Parzęczewo za 300 złotych węgierskich, którą kupiła w 1472 zmarła Agnieszka żona zmarłego Mikołaja Wąbiewskiego oraz matka Jana Wąbiewskiego, z zastrzeżeniem prawa wykupu od Jana Łukowskiego również za 300 zł węgierskich. W 1491 Dobiesław z Kociug sprzedał połowę Parzęczewa. W 1492 natomiast kupił z zastrzeżeniem prawa wykupu od Jana Wąbiewskiego części Wąbiewa i wolny wyrąb w lesie parzęczewskim za 400 złotych węgierskich[6].

Źródła historyczne odnotowały również mieszkańców wsi pochodzących z niższych stanów. W latach 1405-1497 notowani byli kmiecie parzęczewscy. W 1405 Bogna kmiotka parzęczewska pozwała Jakuba Kotowieckiego, który zabił jej męża. W 1497 odnotowano w Parzęczewie cztery karczmy, w których mieszkali Andrzej Kowal, Wawrzyniec Trosczek, Maciej Macioch i Błażej Tharunka oraz jeden zagrodnik o imieniu Piotrek[6].

W latach 1457-1582 odnotowano pobory podatkowe oraz areał wsi. W 1457 i 1486 odnotowano miejscowy folwark. W 1494 wieś Parzęczewo zalegało z podatkami – wiardunkami oraz czynszami królewskimi. W 1497, 1502, 1518 ponownie odnotowano folwark parzęczewski. W 1530 miał miejsce pobór od 5 łanów. W 1563 pobrano podatki z części Anny Jaskóleckiej od 6 łanów i wiatraka dorocznego, a z części należącej do Macieja Ujejskiego od 6 łanów i jednego komornika. W 1566 miał miejsce pobór z części sukcesorów zmarłego Macieja Ujejskiego: od 6 łanów i jednego rzemieślnika, a z części Anny Jaskóleckiej od 5,5 łana, 6 zagrodników i jednego wiatraka dorocznego. W 1580 miał miejsce pobór z części Piotra Opalińskiego: od 6 łanów, 6 zagrodników, dwóch rzemieślników, wiatraka dorocznego i od 3 karczm, z których każda stała na połowie kwarty roli. W 1582 pobrano podatki z części wsi należącej do Piotra Opalińskiego, a w latach 1582-1584 z części Andrzeja Jaskóleckiego[6].

W Parzęczewie kościół istniał przed 1498 rokiem[7]. Wieś szlachecka Parzinczewo położona była w 1580 roku w powiecie kościańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów[8]. Wieś należała wówczas do Opalińskich (stan na 1580), wojewody inowrocławskiego Macieja Radomickiego (w 1696) i w 1793 do Faustyna Zakrzewskiego[7].

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W okresie Wielkiego Księstwa Poznańskiego (1815-1848) miejscowość wzmiankowana jako Parzęczew należała do wsi większych w ówczesnym pruskim powiecie Kosten rejencji poznańskiej[9]. Parzęczew należał do okręgu wielichowskiego tego powiatu i stanowił siedzibę majątku, którego właścicielem był wówczas Adolf Potworowski[9]. Według spisu urzędowego z 1837 roku Parzęczew liczył 326 mieszkańców, którzy zamieszkiwali 28 dymów (domostw)[9].

Pod koniec XIX wieku podstawową nazwą był Parzęczew, ale używano również nazw Parzęczowo, Parzenczewo i niemieckiej Parsentschewo[7]. Wieś leżała wtedy w pruskim powiecie kościańskim i liczyła 25 gospodarstw z 202 mieszkańcami, wszyscy katolicy[7]. Właścicielem majątku Parzęczewo o powierzchni 1062 ha, głównie gruntów ornych był hrabia Aleksander Potworowski[7]. Na miejscu znajdowała się cegielnia[7].

W latach 1954-1959 wieś była siedzibą włądz gromady Parzęczewo (gromada), po jej zniesieniu w gromadzie Kamieniec. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego[5].

Zabytki

We wsi zachowały się liczne zabytki[10]:

Przypisy

  1. ↑ woj. wielkopolskie >> pow. grodziski >> gmina Kamieniec. Wszystkie dane dla miejscowości Parzęczewo. [w:] Bank Danych Lokalnych [on-line]. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-02-10].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 919 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 97634.
  4. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1543, 13 lutego 2013. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2015-02-10].
  5. 1 2 3 4 Alicja Dziewulska, Jan Maj: Kościan: mapa topograficzna Polski. Wydanie turystyczne. Warszawa: Państwowe Przedsiębiorstwo Geodezyjno-Kartograficzne, 1997. ISBN 83-7135-149-6.
  6. 1 2 3 4 5 6 7 Gąsiorowski 1992 ↓, s. 598-604.
  7. 1 2 3 4 5 6 7 Parzęczew, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 877.
  8. ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, Wielkopolska t. I, Warszawa 1883, s. 81.
  9. 1 2 3 Leon Plater: Opisanie historyczno-statystyczne Wielkiego Ksie̜ztwa Poznańskiego. Lipsk: Ksie̜garnia Zagraniczna (Librairie Étrangère), 1846, s. 213.
  10. ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 40. [dostęp 2015-02-10]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].
  11. 1 2 3 4 Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 413. ISBN 83-7079-589-7.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.