Gwara malborska

Gwara malborska – gwara języka polskiego używana w zachodniej części historycznych Prus, na obszarze w okolicach Sztumu między Malborkiem a Kwidzynem^[1], w dialektologii i etnografii określanym jako malborskie lub ziemia malborska^[2][3]. Współcześnie zalicza się ją do dialektu wielkopolskiego.

Gwara powstawała w XIII i XIV w.^[4] wyniku osadnictwa wielkopolsko-kujawsko-pomorskiego na tereny zamieszkiwane pierwotnie przez bałtyckich Prusów, wobec czego zalicza się ją do nowszych dialektów mieszanych^[5]. Przez długi czas gwary lubawskie traktowane były łącznie z gwarą malborską jako jeden zespół gwarowy (gwary malborsko-lubawskie), ale obecnie uważa się je za część dialektu mazowieckiego^[4].

Gwarowe słownictwo malborskie zebrane w latach 1953-1959 w 115 wsiach regionu zostało opisane przez Huberta Górnowicza w dwóch tomach Słownika malborskiego. Praca zawiera 7979 wyrazów, 574 zestawienia, 1093 związki frazeologiczne i 105 przysłów ludowych^[2].

W pracy Kazimierza Nitscha pt. Wybór polskich tekstów gwarowych z 1929 r. zawarto jeden tekst w gwarze malborskiej z Miran koło Sztumu. Jest nim bajka zapisana przez ks. dr. Władysława Łęgę pochodzącego z tejże wsi^[3]:

Raz jechał ojciec ze swojém syném bez las. Syn wyszed na chwiółke i zginół w lesze, ojciec ni móg go znaleść. Jecheli żydy ze smoło i złapeli chłopaka, wsadziéli go do bećki, zakréli i pojecheli dali. Ale pode drogo zgubiéli bećke z chłopcém. Wtedy przyszli wilki i chcieli chłopaka pozreć. Ale że bećka béła przykryta, ni mogli. Kuleli wtedy bećke, ale i to nie pómogło. Jeden móndry wilk wsadziół przez szpunt ogón do bećki a chłopak złapał za ogón. Wilk zación uciekać i tak długo latał aż bećka sze rozwaléła. Béliby wilki chłopaka pożerli, ale wtem prawie nadjechał ojciec i odegnał wilków. — Bajka sze skóńciéła, szwynia róg stróńciéła.