Harald V

Urodził się 21 lutego 1937 roku w Skaugum, niedaleko Oslo, jako syn następcy norweskiego tronu, Olafa Glücksburga (przyszłego króla Olafa V), oraz jego żony, Marty Bernadotte^[4]. Otrzymał imię Harald. Nosiło je wcześniej czterech norweskich władców – Harald I Pięknowłosy, Harald II Szara Opończa, Harald III Srogi oraz Harald IV Gille.

Jego chrzest odbył się 31 marca 1937 roku w kaplicy Pałacu Królewskiego w Oslo^[5]. Rodzicami chrzestnymi zostali: jego dziadek i babcia ze strony ojca, Haakon VII (król Norwegii) i Maud Koburg (królowa Norwegii), dziadek i babcia ze strony matki, Karol Bernadotte (książę Västergötlandu) i Ingeborga Glücksburg (księżna Västergötlandu), a także: Leopold III Koburg (król Belgów), Jerzy VI (król Wielkiej Brytanii), Maria Teck (królowa Wielkiej Brytanii) i Ingryda Bernadotte (żona następcy tronu Danii)^[5][6].

Miał dwie starsze siostry – Ragnhildę (1930–2012) i Astrydę (ur. 1932). Mimo że Harald był najmłodszym z rodzeństwa, zajął drugie miejsce w linii sukcesji do norweskiego tronu, za swoim ojcem. Ówcześnie bowiem nie dopuszczano kobiet do dziedziczenia tronu^[6].

Dzieciństwo Haralda w Norwegii upływało spokojnie aż do II wojny światowej. Gdy wojska niemieckie zaatakowały Norwegię 9 kwietnia 1940 roku, rodzina królewska i rząd uciekli na północ pociągiem, aby uniknąć aresztowania przez siły okupacyjne, natomiast Marta Bernadotte tej samej nocy uciekła z Haraldem i jego siostrami do Szwecji, a następnie, 12 sierpnia tego roku cała czwórka udała się do Stanów Zjednoczonych na zaproszenie prezydenta Franklina Delano Roosevelta^[6][7]. Do końca II wojny światowej książę Harald mieszkał z matką i siostrami w Pook’s Hill niedaleko Waszyngtonu^[7].

Po powrocie do Norwegii w 1945 roku książę rozpoczął edukację w szkole Smestad w Oslo, a następnie kontynuował ją w również położonej w Oslo szkole Katedralskole, którą ukończył w 1955 roku^[7], po czym w tym samym roku rozpoczął studia na Uniwersytecie w Oslo. Od 1956 roku uczęszczał do Norweskiej Szkoły Oficerów Kawalerii w Trandum, jednak wkrótce zapisał się do Norweskiej Akademii Wojskowej, którą ukończył w 1959 roku^[7][6]. Po odbyciu obowiązkowej służby wojskowej wyjechał do Oksfordu, gdzie w latach 1960–1962 uczęszczał na wykłady z nauk politycznych, historii i ekonomii w Balliol College^[7].

21 września 1957 roku zmarł dziadek Haralda, król Haakon VII, a ojciec księcia zasiadł na norweskim tronie jako Olaf V^[7][6]. Sam Harald został tym samym księciem koronnym (następcą tronu)^[6].

Harald był pasjonatem i czynnym zawodnikiem żeglarstwa^[8]. Trzykrotnie startował w żeglarstwie w klasach 5.5 i Soling w następujących igrzyskach olimpijskich: w 1964 roku w Tokio, w 1968 roku w Meksyku i w 1972 roku w Monachium^[9][10][8]. Na pierwszych z tych igrzysk dodatkowo pełnił rolę chorążego reprezentacji Norwegii podczas ceremonii otwarcia. Do najważniejszych osiągnięć kariery żeglarskiej Haralda należą srebrny medal na Mistrzostwach Świata w 1982 roku, złoty medal na Mistrzostwach Świata w Klasie One Ton w 1987 roku na jednostce Fram X oraz brązowy medal na Mistrzostwach Świata w 1988 roku i Mistrzostwach Świata w 2018 roku. Innymi wartymi odnotowania osiągnięciami Haralda są złoty medal na Mistrzostwach Europy w 2005 roku w klasie Sira, 6. miejsce na Mistrzostwach Świata w 2007 roku i 10. miejsce na Mistrzostwach Świata w Klasie 8 metrów w Genewie w 2022 roku^[8].

Od 1994 roku pełnił stanowisko Honorowego Prezydenta Międzynarodowej Federacji Żeglarskiej (World Sailing), które przejął po swoim ojcu^[8].

Olaf V zmarł na zawał serca 17 stycznia 1991 roku^[6]. W tej sytuacji Harald, jako następca tronu, w wieku 53 lat wstąpił na norweski tron i postanowił kontynuować dewizę swojego ojca i dziadka – „Alt for Norge” (pol. „Wszystko dla Norwegii”)^[11][12].

W 1992 roku ustanowił Kong Olav Vs kreftforskningspris – nagrodę badawczą przyznawaną corocznie przez Norweskie Towarzystwo Onkologiczne badaczowi, który wyróżnił się swoim zaangażowaniem naukowym w walce z rakiem. Jest to najwyższa nagroda przyznawana przez Norweskie Towarzystwo Onkologiczne^[13][14].

W 1994 roku otworzył igrzyska olimpijskie w Lillehammer^[8].

W lutym 2015 roku odbywał trzydniową wizytę w norweskiej stacji antarktycznej Troll^[15][16][17]. Został tym samym pierwszym panującym monarchą w historii, który odwiedził Antarktydę^[16][17].

We wrześniu 2016 roku wygłosił na ostatnim z serii „królewskich przyjęć ogrodowych”, organizowanych w całej Norwegii w związku z wypadającą wtedy 25. rocznicą jego królewskiego panowania, przemówienie, utrzymane w tonie aprobaty dla różnorodności kulturowej kraju i jednoczenia narodu. Norweski monarcha stwierdził w nim m.in., że jego zdaniem Norwegami są osoby pochodzące z różnych części Norwegii, tj. Nordland czy Trøndelag, wywodzące się z innych krajów, jak np. Afganistan, Pakistan czy Polska, a także „dziewczyny, które kochają dziewczyny, chłopcy, którzy kochają chłopców, oraz dziewczyny i chłopcy, którzy kochają się nawzajem”. Transmisję z przemówienia obejrzało według publicznej telewizji NRK ponad 1 milion ludzi, a ponad 20 000 udostępniło je w mediach społecznościowych. Jeden z ekspertów w dziedzinie retoryki określił je jako odzwierciedlające współczesną Norwegię, a także nazwał „mądrym” i „inteligentnym”^[18].

Według stanu na początek 2017 roku poparcie Norwegów dla monarchii sięgało ok. 80%^[19][20]. Powszechnie w Norwegii uważano, że król Harald V bardzo dobrze wykonywał swoje obowiązki i był bardzo lubiany. Trond Norén Isaksen, norweski historyk, szukając przyczyny tego stanu rzeczy, powiedział: „Myślę, że empatia, jaką okazuje ludziom, jest ważnym powodem, dla którego jest tak popularny. Ludzie troszczą się o niego. Widać to, gdy był chory. Było wielu, którzy martwili się o to, jak sobie radzi. To nie jest oczywista sprawa”^[21]. Na początku 2022 roku podjęto jednak próbę uczynienia z Norwegii republiki. Inicjatorką obalenia monarchii była Anette Trettebergstuen, która zaledwie rok wcześniej przysięgała wierność królowi, obejmując stanowisko ministra kultury i równości płci^[22]. Ostatecznie norweski parlament w głosowaniu opowiedział się za utrzymaniem monarchii. Wydarzenie to było jednak przedmiotem debaty publicznej – miały miejsce również różnego rodzaju manifestacje poparcia dla rodziny królewskiej. Sama Anette Trettebergstuen tłumaczyła po przegranym głosowaniu: „Kocham norweską rodzinę królewską i uważam, że wspaniale jest spotykać się z królem i księciem koronnym”^[23]. Wielu członków parlamentu wyraziło swoje poparcie dla monarchii i negatywnie oceniło próbę jej obalenia. Poparcie dla rodziny królewskiej w wyniku tego wydarzenia umocniło się i nadal – według przeprowadzonych później sondaży – wynosiło 84%^[24].

We wrześniu 2022 roku wraz z małżonką Sonją Harald V uczestniczył w obchodach 50. rocznicy wstąpienia na tron królowej Danii Małgorzaty II^[25]. We wrześniu kolejnego roku natomiast razem z Sonją zaszczycił swoją obecnością obchody 50. rocznicy rozpoczęcia panowania króla Szwecji Karola XVI Gustawa^[26].

Po śmierci królowej Wielkiej Brytanii Elżbiety II 8 września 2022 roku Harald V stał się najstarszym panującym monarchą w Europie^[27]. W styczniu 2024 roku, na zadane przez jedno z norweskich mediów w następstwie mającej miejsce niedługo wcześniej abdykacji królowej Danii Małgorzaty II pytanie o możliwość dokonania podobnego manewru, Harald odpowiedział: „Nie, tak naprawdę nie brałem tego pod uwagę. Podtrzymuję to, co mówiłem od początku. Złożyłem przysięgę Stortingowi [w momencie wstąpienia na tron] i trwa ona do końca życia”^[28].

• Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Świętego Olafa^[61]
• Krzyż Wielki Norweskiego Orderu Zasługi^[61]
• Medal św. Olafa^[61]
• Medal Sił Zbrojnych z Gałązką Laurową^[61]
• Medal 100-lecia Domu Królewskiego^[61]
• Medal Pamiątkowy Haakona VII 1 października 1957^[61]
• Medal Jubileuszowy Haakona VII 1905-1955^[61]
• Medal 100-lecia Haakona VII^[61]
• Medal Pamiątkowy Olafa V 30 stycznia 1991^[61]
• Medal Jubileuszowy Olafa V 1957-1982^[61]
• Medal 100-lecia Olafa V^[61]
• Medal Sił Zbrojnych z 3. gwiazdkami^[61]
• Medal Sił Zbrojnych za Służbę Krajową z 3. złotymi gwiazdkami – Siły Lądowe^[61]
• Odznaka honorowa Związku Weteranów Wojennych Krigsdeltakerforbundet^[61]
• Odznaka honorowa Norweskiego Czerwonego Krzyża^[61]
• Odznaka honorowa Norweskiego Związku Oficerów Rezerwy^[61]
• Złoty Medal Zasługi Sjømilitære Samfund^[61]
• Odznaka honorowa Norweskiego Towarzystwa Strzeleckiego^[61]
• Medal 100-lecia Norweskiej Konfederacji Sportu^[61]
• Złoty Medal Pamiątkowy Norweskiego Towarzystwa Strzeleckiego^[61]
• Złota odnaka honorowa Oslo Militære Samfunds^[61]

• Krzyż Wielki Orderu Królewskiego Wiktorii (Wielka Brytania, 1955)^[61]
• Order Słonia (Dania, 1958)^[61][63]
• Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Białej Róży (Finlandia, 1961)^[61][64]
• Wielka Gwiazda Odznaki Honorowej za Zasługi dla Republiki Austrii (Austria, 1964)^[61][65]
• Krzyż Wielki Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (Włochy, 1965)^[61][66]
• Order Jugosłowiańskiej Wielkiej Gwiazdy (Jugosławia)^[61]
• Wielki Komandor Orderu Danebroga (Dania, 1991)^[61][63]
• Krzyż Wielki Klasy Specjalnej Orderu Zasługi Republiki Federalnej Niemiec (Niemcy, 1994)^[61]
• Królewski Łańcuch Wiktorii (Wielka Brytania, 1994)^[61]
• Order Orła Białego (Polska, 1995)^[61][67][68]
• Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Krzyża Ziemi Maryjnej (Estonia, 1998)^[61][69]
• Łańcuch Krzyża Wielkiego Orderu Gwiazdy Rumunii (Rumunia, 1999)^[61][70]
• Krzyż Wielki Udekorowany Wielką Wstęgą Orderu Zasługi Republiki Włoskiej (Włochy, 2001)^[61][71]
• Order Podwiązki (Wielka Brytania, 2001)^[61][72][73]
• Order Podwójnego Białego Krzyża I klasy (Słowacja, 2010)^[74]
• Order za Wybitne Zasługi (Słowenia, 2011)^[75]
• Wielki Order Króla Tomisława ze Wstęgą i Wielką Gwiazdą Poranną (Chorwacja, 2011)^[61][76]
• Order Gwiazdy Białej I klasy z Łańcuchem (Estonia, 2014)^[61][77]
• Łańcuch Orderu Wyzwoliciela San Martina (Argentyna, 2018)^[61][78]
• Łańcuch Orderu Zasługi (Chile, 2019)^[61][79]
• Wielka Wstęga Orderu Leopolda (Belgia)^[61]
• Wielki Łańcuch Orderu Krzyża Południa (Brazylia)^[61]
• Order Stara Płanina (Bułgaria)^[61]
• Krzyż Wielki Legii Honorowej (Francja)^[61]
• Krzyż Wielki Orderu Zbawiciela (Grecja)
• Order Złotego Runa (Hiszpania)
• Łańcuch Orderu Karola III (Hiszpania)
• Kawaler Krzyża Wielkiego Orderu Lwa Niderlandzkiego (Holandia)
• Wielka Wstęga Orańskiego Orderu Domowego (Holandia)
• Order Złotej Arki (Holandia)
• Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Sokoła Islandzkiego (Islandia)
• Łańcuch z Orderem Chryzantemy (Japonia)
• Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Al-Husajna ibn Alego (Jordania)^[61]
• Wielki Krzyż ze Złotym Łańcuchem Orderu Witolda Wielkiego (Litwa)
• Order Domowy Złotego Lwa Nassau (Luksemburg)
• Krzyż Wielki Orderu Zasługi Adolfa de Nassau (Luksemburg)
• Komandor Krzyża Wielkiego z Łańcuchem Orderu Trzech Gwiazd (Łotwa)
• Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Wojskowego Świętego Jakuba od Miecza (Portugalia)
• Krzyż Wielki Orderu Wojskowego Avis (Portugalia)
• Wielki Łańcuch Orderu Infanta Henryka (Portugalia)
• Krzyż Wielki Orderu Dobrej Nadziei (RPA)
• Order Królewski Serafinów (Szwecja)
• Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Chula Chom Klao (Tajlandia)^[61]
• Krzyż Wielki z Łańcuchem Orderu Zasługi Republiki Węgierskiej (Węgry)

• Złoty Order Olimpijski (MKOl, 1994)^[80]