Ireneusz z Lyonu

Święty
Ireneusz z Lyonu
Εἰρηναῖος
biskup
męczennik
doktor Kościoła
apostoł Galii
Oczarowany prawdą
Ilustracja
Ikona ze św. Ireneuszem
Data i miejsce urodzenia

ok. 140
Smyrna

Data i miejsce śmierci

ok. 202
Lugdunum

Czczony przez

Kościół katolicki,
Cerkiew prawosławną

Kanonizacja

1922
przez Benedykta XV

Wspomnienie

28 czerwca (kat.),
23 sierpnia/5 września (praw.)

Atrybuty

mitra i pastorał

Patron

Lyonu i archidiecezji lyońskiej, parafii w Marsylii i w Częstochowie

Szczególne miejsca kultu

Lyon

Ireneusz z Lyonu (gr. Εἰρηναῖος, łac. Irenaeus Lugdunensis, cs. Священномученик Ирине́й Лионский; ur. ok. 140 w Smyrnie, zm. ok. 202 w Lugdunum) – biskup Vienne, teolog, apologeta, ojciec i Doktor Kościoła, męczennik chrześcijański, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego.

Życiorys

Urodził się około 140 roku prawdopodobnie w Smyrnie[1.1]. Był uczniem Polikarpa ze Smyrny, jednego z ojców apostolskich[1.2]. W pewnym momencie udał się do Galii, prawodpodobnie przez Rzym, gdzie poznał Justyna Męczennika[1.2]. Zaangażował się w mediację w sprawie montanizmu i został wysłany z Lyonu do papieża Eluteriusza[1.2]. Po śmierci biskupa Lyonu i Vienny Fotyna w 177 roku, Ireneusz został wybrany na jego następcę[1.2]. Wiktor I namawiał go do ugody w sprawie świętowania Wielkanocy[1.2]. Podczas swojej działalności zwalczał gnostyków i utrzymywał stały kontakt z Rzymem[1.2]. Na podstawie VI-wiecznego świadectwa, przedstawionego przez Grzegorza z Tours, Ireneusz jest uważany za męczennika, choć nie potwierdza tego „Historia kościelna” Euzebiusza z Cezarei[1.2]. Zmarł około 202 roku[1.2] w Lyonie[2].

Twórczość i poglądy

Największym dziełem Ireneusza było „Elenchos kai anatrope tes pseudonymou gnoseos” (Zdemaskowanie i zbicie fałszywej wiedzy), najczęściej spotykane pod tytułem „Adversus haereses”[1.2]. Jedynym zachowanym egzemplarzem było tłumaczenie łacińskie z III albo IV wieku; oryginał grecki zaginął[1.2]. Księga była głównie skierowana przeciwko sektom gnostyckim, zwłaszcza walentynianom[1.2]. Ponadto rozwija w niej trynitaryzm, chrystologię, eklezjologię, eschatologię, biblistykę, soteriologię i sakramentologię[1.2]. Był także jednym z pierwszych mariologów[1.2]. Wyznawał poglądy millenarystyczne, które również przytaczał w „Adversus haereses”[1.2].

Drugim w całości zachowanym dziełem było „Epideiksis tou apostolikou kerygmatos” (Dowód prawdziwości nauki apostolskiej)[1.3]. Jedynym zachowanym egzemplarzem było tłumaczenie armeńskie z VI wieku; grecki oryginał zaginął[1.3]. Księga jest swoistym podręcznikiem dla katechetów, w którym Ireneusz zawarł podstawowe zasady wiary chrześcijańskiej, między innymi o Trójcy Świętej, zbawieniu, grzechu pierworodnym czy Jezusie[1.3]. Przedstawił również dowody autentyczności Objawienia[1.3].

Pozostałe dzieła Ireneusza, np. „O Ogdoadzie do Floryna”, „List do papieża Wiktora o święcie Paschy”, „List do papieża Wiktora w sprawie Floryna” i „List do pewnego Aleksandryjczyka” zachowały się jedynie we fragmentach”[1.3]. „List do męczenników lyońskich” prawdopodobnie nie jest autorstwa Ireneusza, a Fotyna z Lyonu[1.3].

Nauczał, podobnie jak wielu Ojców Kościoła, np. Grzegorz z Nyssy i Atanazy Wielki, że Adam i Ewa stworzeni byli w swego rodzaju dziecięcej niewinności, bez pożądliwości i dorosłego rozeznania. Stąd za upadek trzeba bardziej winić złośliwość kusiciela niż ich. Wygnanie przez Boga z raju nie wynikało z chęci pozbawienia ich dostępu do drzewa życia, lecz z miłosierdzia. Bóg chciał zachować pierwszych rodziców od trwania w grzechu, który mógł stać się wieczny i nieuleczalny. Wygnanie miało ich otrząsnąć z pychy. Ich śmierć fizyczna, poprzez rozwiązanie ciała, miała położyć kres grzechowi. Odkupienie dokonane przez Chrystusa było bardziej wyzwoleniem ludzkości z tego czasu pokuty i nawrócenia, niż ekspiacją wobec Boga[3].

Kult świętego

Witraż ze św. Ireneuszem, autorstwa Luciena Bégule’a

Ireneusz jest głównym patronem kościoła w Lyonie[4]. W ikonografii jest przedstawiany w stroju biskupa rytu rzymskiego z mitrą i pastorałem[4].

Kult na cały Kościół rozszerzył papież Benedykt XV w roku 1922[4]. 21 stycznia 2022 ogłoszony przez Franciszka Doktorem Kościoła[5].

Wspomnienie liturgiczne św. Ireneusza w Kościele katolickim obchodzone jest 28 czerwca[4]. Cerkiew prawosławna wspomina świętego 23 sierpnia/5 września[a][2].

Zobacz też

Uwagi

Przypisy

  1. Marek Starowieyski, Jan Szymusiak: Nowy słownik wczesnochrześcijańskiego piśmiennictwa. Poznań: Święty Wojciech Dom Medialny, 2022. ISBN 978-83-8065-459-4. (pol.).
    1. ↑ s. 484–485
    2. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 s. 485
    3. 1 2 3 4 5 6 s. 486
  2. 1 2 Jarosław Charkiewicz: Ireneusz, biskup Lyonu (202). cerkiew.pl. [dostęp 2025-10-04]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (pol.).
  3. ↑ Pierwszy grzech ludzi według św. Ireneusza. W: Henryk Pietras: Grzech pierworodny. Kraków: WAM, 1999, s. 33-39. ISBN 83-7097-569-0. (pol.).
  4. 1 2 3 4 Święty Ireneusz, biskup i męczennik, doktor Kościoła. Internetowa Liturgia Godzin. [dostęp 2026-04-11]. (pol.).
  5. ↑ Decree of the Holy Father for the conferral of the title of Doctor of the Church on Saint Irenaeus of Lyon, 21.01.2022. vatican.va, 2022-01-21. [dostęp 2022-01-21]. [zarchiwizowane z tego adresu]. (ang.).

Bibliografia

  • St. Irenaeus. Catholic Encyclopedia. [dostęp 2012-06-11]. (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.