Modrogłówka

Modrogłówka
Ifrita kowaldi[1]
(De Vis, 1890)
Ilustracja
Modrogłówka na fragmencie ilustracji autorstwa J.G. Keulemansa opublikowanej w czasopiśmie „Novitates Zoologicae” w 1899 roku
Systematyka
Domena

eukarionty

Królestwo

zwierzęta

Typ

strunowce

Podtyp

kręgowce

Gromada

ptaki

Podgromada

Neornithes

Infragromada

ptaki neognatyczne

Rząd

wróblowe

Podrząd

śpiewające

Rodzina

Ifritidae
Schodde & Christidis, 2014[2]

Rodzaj

Ifrita
Rothschild, 1898[3]

Gatunek

modrogłówka

Synonimy
Podgatunki
  • I. k. brunnea[c] Rand, 1940[6]
  • I. k. kowaldi (De Vis, 1890)
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[7]

Modrogłówka[8] (Ifrita kowaldi) – gatunek ptaka z rodziny modrogłówek (Ifritidae), której jest jedynym przedstawicielem. Mały ptak zamieszkujący endemicznie Nową Gwineę, nie jest zagrożony wyginięciem. Modrogłówki należą do drugiego, obok Pitohui, rodzaju, którego przedstawiciele są trujący[9]. Pochodzenie batrachotoksyn znajdujących się w ciele ptaków z obu rodzajów jest niejasne, prawdopodobnie ptaki pozyskują ją z pokarmu[9].

Występowanie

Modrogłówka występuje w Nowej Gwinei, zamieszkując w zależności od podgatunku[10]:

  • I. kowaldi brunnea – góry Weyland i pasmo Nassau Range w zachodnio-środkowej Nowej Gwinei
  • I. kowaldi kowaldi – centralne i wschodnie góry Nowej Gwinei, włącznie z półwyspem Huon

Systematyka

Taksonomia

Gatunek po raz pierwszy opisany naukowo przez Charlesa Waltera De Visa w 1890 roku pod nazwą Todopsis kowaldi[4]. Jako miejsce typowe holotypu (najprawdopodobniej młody samiec) autor wskazał Góry Owena Stanleya na Nowej Gwinei[4]. Jedyny przedstawiciel rodzaju Ifrita opisanego przez Waltera Rothschilda w 1898 roku na łamach czasopisma „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”[3]. Modrogłówki są daleko spokrewnione z monarkami (Monarchidae), dzierzbami (Laniidae), krukowatymi (Corvidae), cudowronkami (Paradisaeidae) i skałowronami (Corcoracidae)[11][12][13][2], jednak zachodzi potrzeba bardziej kompleksowych badań dla określenia ich najbliższego pokrewieństwa[14]. Tradycyjnie wyróżnia się dwa podgatunki[10], ale Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny obecnie (2020) uznaje ten gatunek za monotypowy[15].

Etymologia

Nazwa rodzajowa pochodzi od słowa ‘ifrīt w legendach arabskich oznaczającego „ducha, dżina”[16]. Odnosi się to do zagadkowego pokrewieństwa modrogłówki w stosunku do innych taksonów[10]. Epitet gatunkowy honoruje Charlesa Adolpha Kowalda, brytyjskiego oficera pochodzenia niemieckiego służącego na Nowej Gwinei oraz kolekcjonera[17].

Morfologia

Długość ciała 16–17 cm, masa ciała 34–36 g[10]. U samca podgatunku nominatywnego pióra korony czarne z błyszczącymi, niebieskimi końcówkami (korona sprawia wrażenie niebieskiej z czarnymi piórami pośrodku i na jej granicach), środkowa część karku z małą, ochrową łatą. Powierzchnia między okiem a nasadą dzioba biaława, boki głowy ochrowe, nad oczodołami krótka biała linia, za oczodołami biała lub płowa linia ciągnąca się do ucha. Górne części ciała, w tym pokrywy nadskrzydłowe i ogon, ciemnobrązowe. Dolne części ciała ochrowe, gardło jaśniejsze, brzuch i boki jasnooliwkowe. Tęczówka ciemnobrązowa, dziób brązowy, nogi szaro-oliwkowe. Samica podobna do samca, ale linia zaoczodołowa koloru blado-ochrowego. Osobniki młodociane przypominają samicę, ale czoło jest koloru ochrowo-brązowego, pióra na skrzydle ochrowe. Podgatunek brunnea różni się od nominatywnego brązowo-oliwkowymi górnymi częściami ciała, natomiast lotki i ogon są bardziej rdzawo-brązowe[10].

Ekologia

Siedlisko i pokarm

Modrogłówka jest najprawdopodobniej gatunkiem osiadłym, zamieszkującym górskie lasy, w szczególności lasy omszałe[10]. Występuje na wysokości 1460–3680 m n.p.m., głównie na 2000–2900 m n.p.m.[10]

W skład pożywienia modrogłówki wchodzą głównie owady, w tym chrząszcze (Coleoptera), od czasu do czasu uzupełnia pokarm o miękkie owoce[10]. Pokarm zdobywa na opadłych polanach lub na gałęziach drzew[10]. Skrada się w górę pnia i na gałęzie w sposób podobny do kowalików (Sitta)[10]. Wisząc na gałęziach, używając ogona jako podpory, sonduje językiem porastający je mech[10]. Łączy się w stada z innymi żerującymi ptakami[10].

Lęgi

Gniazdo z jajem obserwowano we wrześniu, gniazda z pisklęciem w październiku oraz pod koniec listopada, pierzące się ptaki pod koniec sierpnia, co wskazuje, że okres rozrodczy przypada na środkową i późną porę suchą, początek pory deszczowej i co najmniej koniec pory deszczowej[10]. Gniazdo głębokie, pokaźnych rozmiarów, o kształcie grubościennej miski, wyłożone zielonym mchem i liśćmi paproci, drobnymi pnączami lub korzonkami, zazwyczaj umieszczone na drzewie 3,6 m nad ziemią[10]. Samica składa jedno białe z jasnoczarnymi i fioletowo-czarnymi plamami jajo, o średnicy 25,8×20,7 mm[10]. Brak dalszych informacji na temat wychowu młodych.

Status

W Czerwonej księdze gatunków zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody został zaliczony do kategorii LC (ang. Least Concern – najmniejszej troski)[7]. Wielkość globalnej populacji nie jest znana, ale gatunek ten ocenia się jako dość pospolity, choć słabo rozpowszechniony w wielu miejscach jego występowania. BirdLife International ocenia trend liczebności populacji jako spadkowy ze względu na utratę siedlisk leśnych[18].

Uwagi

  1. ↑ Łacińskie coronatus – „koronowany” (od coronare – „ukoronować” (corona – „korona”)).
  2. ↑ Herman Schalow (1852–1925), niemiecki bankier i ornitolog.
  3. ↑ Łacińskie brunneus – „brązowy” (od brunus – „brązowy”).

Przypisy

  1. ↑ Ifrita kowaldi, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
  2. 1 2 R. Schodde, L. Christidis. Relicts from Tertiary Australasia: undescribed families and subfamilies of songbirds (Passeriformes) and their zoogeographic signal. „Zootaxa”. 3786 (5), s. 503, 2014. DOI: 10.11646/zootaxa.3786.5.1. (ang.).
  3. 1 2 3 W. Rothschild. Ifrita, gen. nov.. „Bulletin of the British Ornithologists’ Club”. 7, s. 53, 1898. (ang.).
  4. 1 2 3 Ch.W. De Vis: Appendix G.: Reports on birds from British New Guinea. W: British New Guinea. Administrator: British New Guinea: annual report by Her Majesty's Administrator of the Government from 4th September 1888 to 30th June 1889, with map and appendices. Cz. 21. Melbourne: Robt. S. Brain, Government Printer, 1890, s. 59. (ang.).
  5. ↑ E. Stresemann. Neue Formen aus Neuguinea und Neupommern. „Ornithologische Monatsberichte”. 30, s. 8, 1922. (niem.).
  6. ↑ A.L. Rand. Ten new birds from New Guinea. „American Museum Novitates”. 1074, s. 2, 1940. (ang.).
  7. 1 2 Ifrita kowaldi, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
  8. ↑ Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Ifritidae Schodde & Christidis, 2014 - modrogłówki - Ifrit (wersja: 2020-09-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2020-11-22].
  9. 1 2 J.P. Dumbacher, T.F. Spande, J.W. Daly, Batrachotoxin alkaloids from passerine birds: A second toxic bird genus (Ifrita kowaldi) from New Guinea, „Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America”, 97 (24), 2000, s. 12970–12975, DOI: 10.1073/pnas.200346897, ISSN 0027-8424, PMID: 11035772, PMCID: PMC27162 [dostęp 2017-03-26].
  10. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 W. Boles: Blue-capped Ifrit (Ifrita kowaldi). W: J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D.A. Christie, E. de Juana (red.): Handbook of the Birds of the World Alive. Barcelona: Lynx Edicions, 2015. [dostęp 2015-11-28]. (ang.).
  11. ↑ J.A. Norman, P.G.P. Ericson, K.A. Jønsson, J. Fjeldså, L. Christidis. A multi-gene phylogeny reveals novel relationships for aberrant genera of Australo-Papuan core Corvoidea and polyphyly of the Pachycephalidae and Psophodidae (Aves: Passeriformes). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 52 (2), s. 488–497, 2009. DOI: 10.1016/j.ympev.2009.03.019. (ang.).
  12. ↑ K.A. Jønsson, P.-H. Fabrea, R.E. Ricklefs, J. Fjeldså. Major global radiation of corvoid birds originated in the proto-Papuan archipelago. „Proceedings of the National Academy of Sciences”. 108 (6), s. 2328–2333, 2011. DOI: 10.1073/pnas.1018956108. (ang.).
  13. ↑ M. Aggerbeck, J. Fjeldså, L. Christidis, P.-H. Fabre, K.A. Jønsson. Resolving deep lineage divergences in core corvoid passerine birds supports a proto-Papuan island origin. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 70, s. 272–285, 2014. DOI: 10.1016/j.ympev.2013.09.027. (ang.).
  14. ↑ M.J. Andersen, P.A. Hosner, C.E. Filardi, R.G. Moyle. Phylogeny of the monarch flycatchers reveals extensive paraphyly and novel relationships within a major Australo-Pacific radiation. „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 83, s. 118–136, 2015. DOI: 10.1016/j.ympev.2014.11.010. (ang.).
  15. ↑ F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Crows, mudnesters, birds-of-paradise. IOC World Bird List (v10.2). [dostęp 2020-11-22]. (ang.).
  16. ↑ Ifrita, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-01-17] (ang.).
  17. ↑ kowaldi, [w:] The Key to Scientific Names, J.A. Jobling (red.), [w:] Birds of the World, S.M. Billerman et al. (red.), Cornell Lab of Ornithology, Ithaca [dostęp 2022-01-17] (ang.).
  18. ↑ Species factsheet: Blue-capped Ifrit Ifrita kowaldi [online], BirdLife International [dostęp 2025-04-02] (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.