Ostrodziób
| Oxyruncus cristatus[1] | |||
| Swainson, 1821 | |||
 | |||
| Systematyka | |||
| Domena | |||
|---|---|---|---|
| Królestwo | |||
| Typ | |||
| Podtyp | |||
| Gromada | |||
| Podgromada | |||
| Infragromada | |||
| Rząd | |||
| Podrząd | |||
| Rodzina |
Oxyruncidae | ||
| Rodzaj | |||
| Gatunek |
ostrodziób | ||
| Synonimy | |||
| |||
| Podgatunki | |||
| |||
| Kategoria zagrożenia (CKGZ)[4] | |||
 | |||
| Zasięg występowania | |||
 | |||
Ostrodziób[5] (Oxyruncus cristatus) – gatunek małego ptaka z rodziny ostrodziobów (Oxyruncidae), której jest jedynym przedstawicielem[5][6][7]. Występuje plamowo w Ameryce Centralnej i Południowej – od Kostaryki do południowo-wschodniej Brazylii i skrajnie północno-wschodniej Argentyny.
Morfologia
Długość ciała około 17 cm, masa ciała około 42 g[3]. Ma ostro zakończony dziób, czerwoną tęczówkę, czerwony grzebień na wierzchu głowy (zwykle utrzymywany w pozycji złożonej), oliwkowozielony grzbiet, białawą twarz i gardło z drobnym czarnym plamkowaniem, żółty, czarno plamkowany spód ciała (brzuch jest bardziej biały). Zewnętrzne lotki pierwszego rzędu mają ząbkowaną krawędź natarcia. Dziób i nogi szarawe. Samice przypominają samce, ale czerwień na głowie jest zredukowana do wąskiej centralnej linii, tęczówki są pomarańczowe oraz nie ma u nich ząbkowania zewnętrznych lotek. U osobników młodocianych w ogóle brak czerwieni na szczycie głowy[3].
Podgatunki różnią się głównie intensywnością żółtego odcienia spodu ciała, a także niewielkimi różnicami w odcieniu w innych miejscach[3].
Systematyka
Pozycja taksonomiczna tego gatunku przez wiele lat nie była jasna. Część systematyków zaliczała go do rodziny bławatnikowatych (Cotingidae), inni do bekardowatych (Tityridae), tyrankowatych (Tyrannidae)[3][5][6][8][9] lub do własnej monotypowej rodziny ostrodziobów (Oxyruncidae)[3][7][10]. Bardziej zaawansowane badania genetyczne potwierdziły jego przynależność do odrębnej rodziny[5][7][10].
Podgatunki i zasięg występowania
Międzynarodowy Komitet Ornitologiczny (IOC) wyróżnia cztery podgatunki Oxyruncus cristatus[6]:
- O. c. frater (P.L. Sclater & Salvin, 1868) – Kostaryka i zachodnia Panama
- O. c. brooksi Bangs & Barbour, 1922 – wschodnia Panama
- O. c. hypoglaucus (Salvin & Godman, 1883) – południowo-wschodnia Wenezuela, region Gujana, północno-wschodnia i północno-środkowa Brazylia. Obejmuje populację, którą proponowano wydzielić do podgatunku tocantinsi.
- O. c. cristatus Swainson, 1821 – południowo-wschodnia Brazylia, wschodni Paragwaj i skrajnie północno-wschodnia Argentyna.
Ekologia i zachowanie
Jego środowiskiem jest piętro koron drzew lasów tropikalnych. Żywi się owocami i małymi bezkręgowcami[3].
Status
Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody (IUCN) uznaje ostrodzioba za gatunek najmniejszej troski (LC – least concern) nieprzerwanie od 1988 roku. W 2022 roku organizacja Partners in Flight szacowała, że liczebność światowej populacji mieści się w przedziale 50 000 – 499 999 dorosłych osobników. Ptak ten opisywany jest jako rzadki i rozmieszczony plamowo. Trend liczebności populacji oceniany jest jako spadkowy ze względu na wylesianie[4].
Przypisy
- ↑ Oxyruncus cristatus, [w:] Integrated Taxonomic Information System (ang.).
- ↑ Oxyruncus, [w:] Integrated Taxonomic Information System [dostęp 2012-02-25] (ang.).
- 1 2 3 4 5 6 7 J. del Hoyo, A. Elliott & D.A. Christie (red.): Handbook of the Birds of the World. Cz. 9: Cotingas to Pipits and Wagtails. Barcelona: Lynx Edicions, 2004, s. 72–73. ISBN 84-87334-69-5. (ang.).
- 1 2 Oxyruncus cristatus, [w:] The IUCN Red List of Threatened Species (ang.).
- 1 2 3 4 Systematyka i nazwy polskie za: P. Mielczarek & M. Kuziemko: Rodzina: Oxyruncidae Ridgway, 1906 - ostrodzioby - Sharpbill (wersja: 2024-06-20). [w:] Kompletna lista ptaków świata [on-line]. Instytut Nauk o Środowisku Uniwersytetu Jagiellońskiego. [dostęp 2024-12-22].
- 1 2 3 F. Gill, D. Donsker & P. Rasmussen (red.): Cotingas, manakins, tityras, becards. IOC World Bird List (v15.1). [dostęp 2025-11-20]. (ang.).
- 1 2 3 John H. Boyd III: Oxyruncidae: Sharpbill. [w:] Aves—A Taxonomy in Flux: Version 3.01 [on-line]. John Boyd's Home Page. [dostęp 2025-11-20]. (ang.).
- ↑ Ericson et al. Higher-level phylogeny and morphological evolution of tyrant flycatchers, cotingas, manakins, and their allies (Aves: Tyrannida). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 40, s. 471–483, 2006. DOI: 10.1016/j.ympev.2006.03.031.
- ↑ Ohlson et al. A molecular phylogeny of the cotingas (Aves: Cotingidae). „Molecular Phylogenetics and Evolution”. 42, s. 25–37, 2007.
- 1 2 James Van Remsen Jr., Proposal (134) to South American Classification Committee. Reinstate family Oxyruncidae [online], South American Classification Committee, 2004 [dostęp 2025-11-20] (ang.).
Linki zewnętrzne
- Zdjęcia i nagrania audiowizualne. [w:] eBird [on-line]. Cornell Lab of Ornithology. (ang.).
- Zdjęcia ostrodzioba