Krzyszkowo

Krzyszkowo
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

poznański

Gmina

Rokietnica

Liczba ludności (2022)

1527[1]

Strefa numeracyjna

61

Kod pocztowy

62-090[2]

Tablice rejestracyjne

PZ; POZ

SIMC

0594011

Położenie na mapie gminy Rokietnica
Mapa konturowa gminy Rokietnica, w centrum znajduje się punkt z opisem „Krzyszkowo”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Krzyszkowo”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Krzyszkowo”
Położenie na mapie powiatu poznańskiego
Mapa konturowa powiatu poznańskiego, blisko centrum na lewo u góry znajduje się punkt z opisem „Krzyszkowo”
Ziemia52°31′28″N 16°43′52″E/52,524444 16,731111[3]

Krzyszkowo – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Rokietnica.

Nazwa

Wieś istniała co najmniej od drugiej połowy XIV wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis nazwy wsi pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1388 kiedy odnotowano ją pod staropolską nazwą „Krziscovicze”, 1396 „Criszcoske”, 1400 „Crziscovice”, 1404 „Krziszcouice”, 1412 „Crziszkowo”, 1413 „Krziszkowo”, 1423 (wg zachowanej kopii z lat 1488-1492) „Krzischkowo”, 1462 „Krziscowo, Krziskowo”, 1463 „Crzisskowo, Crzysskowo”, 1469 „Krzyszkowo”, 1475 „Crzyszkowo”, 1502 „Krzizkowo”, 1510 „Kryskowo”, 1510 „Cryszkowo”, 1512 „Trziskowo” [4].

Historia

Okolice miejscowości były zasiedlone jednak już wcześniej niż odnotowały to zachowane zapisy historyczne. W wyniku badań archeologicznych w sąsiedztwie wsi odkryto pozostałości osady datowanej na X-XII wiek[4].

W dniu 30 sierpnia 1157 r. doszło tu do zawarcia pokoju pomiędzy najeźdźcą cesarzem Fryderykiem Barbarossą a księciem Bolesławem Kędzierzawym. Bolesław złożył cesarzowi przysięgę wierności oraz pokaźną daninę, obiecał wziąć udział w cesarskiej wyprawie do Włoch i zobowiązał się przybyć do Magdeburga, gdzie miała zostać rozstrzygnięta sprawa pomiędzy Władysławem II Wygnańcem a juniorami. Jako gwarancję dotrzymania obietnic oddał Kazimierza Sprawiedliwego w charakterze zakładnika (zobacz też: hołd lenny w Krzyszkowie).

Początkowo miejscowość była własnością szlachecką i należała do lokalnej wielkopolskiej szlachty z rodu Krzyszkowskich, którzy od nazwy wsi przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później do Szamolulskich herbu Nałęcz. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1449 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W 1386 leżała parafii Cerkwica[4].

Pierwsze zachowane informacje o wsi pochodzą z lat 1388-1396 z zapisów sądowych i odnotowują właścicielkę we wsi Wincencję z Krzyszkowa Krzyszkowską. W 1388 toczyła ona proces z Szymonem z Boguniewa o zabicie jej syna. W 1392 wraz z Jakuszem z Krzyszkowa, Mikołajem, Świętosławem i innymi swoimi synami odpierała pretensje Bronisza i jego braci stryjecznych z Rozwarowa koło Obornik, (obecnie to Rostworowo) w sprawie sądowej o dziedzinę Krzyszkowo. W 1396 Mikołaj Krzyszkowski oraz jego matka Wincencja toczyli proces z sędzią kaliskim Mikołajem z Wenecji o rozgraniczenie przez ujazd Krzyszkowa i Rokitnicy (obecnie Rokietnica koło Poznania. W 1510 odnotowano las w Krzyszkowie należący do wojewody poznańskiego Andrzeja Szamotulskiego z Szamotuł[4].

W latach 1392-1409 i w 1435 odnotowano syna Wincencji Mikołaja Krzyszkowskiego z Krzyszkowa. W 1392 toczył on procesy sądowe razem z matką. W 1394 był w sporze z komandorem joannitów ze św. Jana koło Poznania. W 1399 spierał się w sądzie z Mikołajem Cieciradem (prawdopodobnie z Chwałkowa koło Środy w powiecie pyzdrskim) o 4 grzywny czynszu od sumy głównej 30 grzywien. Mikołaj Krzyszkowski odnotowany został również w kilku innych procesach sądowych na przełomie XIV i XV wieku[4].

W latach 1413-1449 w związku z miejscowością wspomniano kasztelana poznańskiego Dobrogosta Świdwę z Szamotuł, który w 1413 przedłożył on przed sądem ziemskim dokument przeniesienia własności (łac. „litera resignatoria”) Krzyszkowa, Jelitkowa i połowy Boguszyc, a nikt nie zgłosił do nich prawa bliższości. W 1449 Dobrogost kasztelan poznański sprzedał Jaktorowi niegdyś Jaroszewskiemu Krzyszkowo za 200 grzywien. W 1462, wnuk Dobrogosta, syn Jana, Jan Świdwa Młodszy z Szamotuł sprzedał swojemu bratu stryjecznemu Andrzejowi synowi Piotra Świdwy Szamotulskiego połowę Krzyszkowa i odstąpił mu prawo bliższości i wieczności do wsi[4].

W latach 1462-1510 dziedzicem Szamotuł i Krzyszkowa był kasztelan międzyrzecki Andrzej Szamotulski wnuk Dobrogosta oraz syn Piotra. Odnotowany został w procesach sądowych w 1462,1463. W 1475 Andrzej sprzedał z zastrzeżeniem prawa wykupu Mikołajowi i Włodkowi braciom z Laskownicy (wieś koło Gołańczy w powiecie kcyńskim, obecnie nazywa się Laskownica Wielka) całą wieś Krzyszkowo za 250 złotych węgierskich. W 1481 pozwany został przez sędziego poznańskiego Marcina z Będlewa z połowy miasta Szamotuły oraz m. in. z połowy Krzyszkowa. W 1496 kasztelan kaliski Andrzej dał swojej córce pannie Katarzynie połowę miasta Szamotuły wraz z przyległymi wsiami, a w tym m. in. z połowy Krzyszkowa. Miał ona po ślubie otrzymać 2000 grzywien posagu a wtedy wspomniane dobra miały powrócić do Andrzeja. W 1510 Krzyszkowo było własnością Andrzeja wojewody poznańskiego, który miał 7 półłanków osiadłych, folwark i las[4].

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych dotyczące wsi. W 1469 wieś zapłaciła karę w wysokości 14 grzywien z powodu nie zapłacenia podatków królewskich (łac. „fertones regales”) i nie dopuszczenia do ich egzekucji. W 1475 Krzyszkowo znajdowało się w wykazie zaległości podatkowych. W 1508 pobór podatkowy ze wsi od 5 półłanków i dwóch karczm zapłacił wojewoda poznański Andrzej z Szamotuł. W 1509 we wsi odnotowano płatność od 5 półłanków oraz 3 grosze od karczmy. W 1563 we wsi było 5 łanów. W 1577 płatnikiem poboru był Janusz Przecławski z Przecławia koło Szamotuł. Zapłacił on także pobór w 1580 od 5 łanów i 1 kwarty roli, dwóch komorników, kowala, połowy karczmy dorocznej. W 1583 Janusz Przecławski ponownie zapłacił pobór z Krzyszkowa[4].

Wieś szlachecka Krziszkowo położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim[5]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Ulice

W Krzyszkowie znajdują się następujące ulice:

  • Jana Leona Kozietulskiego
  • Koszycy
  • Główna
  • Krótka
  • Obornicka
  • Okrężna
  • Polna
  • Spokojna
  • Kwiatowa
  • Józefa Wybickiego
  • Księcia A. Czartoryskiego
  • Jana Henryka Dąbrowskiego
  • Wspólna
  • Trakt Napoleoński
  • Kukułcza
  • Graniczna
  • Biały Dworek

Oświata

W latach 1919–1939 istniała na tym terenie Publiczna Szkoła Powszechna, która miała dwa oddziały — w Rokietnicy i Krzyszkowie. Przed 1939 rokiem dyrektorem szkoły w Krzyszkowie był Edward Koszyca, którego imię nosi obecnie jedna z głównych ulic Krzyszkowa. Każdego roku w szkole uczyło się przeciętnie ok. 100 uczniów. Podczas okupacji obie szkoły były zamknięte.

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-06].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 636 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 8 stycznia 2025, identyfikator PRNG: 63550.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 Chmielewski 1988 ↓, s. 493-496.
  5. ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 9.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.