Przybroda

Przybroda
wieś
Ilustracja
Pałac w Przybrodzie
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

poznański

Gmina

Rokietnica

Liczba ludności (2021)

414[1]

Strefa numeracyjna

61

Kod pocztowy

62-090[2]

Tablice rejestracyjne

PZ

SIMC

0594086

Położenie na mapie gminy Rokietnica
Mapa konturowa gminy Rokietnica, po lewej znajduje się punkt z opisem „Przybroda”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej znajduje się punkt z opisem „Przybroda”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej znajduje się punkt z opisem „Przybroda”
Położenie na mapie powiatu poznańskiego
Mapa konturowa powiatu poznańskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Przybroda”
Ziemia52°31′14″N 16°39′36″E/52,520556 16,660000[3]

Przybroda (pol. hist. Przebroda[4]) – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie poznańskim, w gminie Rokietnica[5].

Historia

Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską i trochę inaczej się nazywała. Istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku i ma średniowieczną metrykę. Po raz pierwszy odnotowana została w łacińskim dokumencie z 1401 jako "Przebroda", 1440 "Przebrodno", 1446 "Przebrody"[4][6].

Wieś była początkowo własnością szlachecką, należącą do lokalnego wielkopolskiego rodu Stopirków, Mrowińskich, którzy od nazwy wsi Mrowino przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później także do Modrzewskich. W 1446 leżała w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1510 leżała w parafii Cerekwica[4].

Pierwszy zapis związany ze wsią pochodzi z historycznych zapisów sądowych. W 1401 Janusz Stopirka z Pawłowic koło Poznania był w sporze z Mikołajem Pniewskim o to, że Mikołaj nie uwolnił mu od roszczeń osób trzecich dwóch łanów oraz łąki we wsi Pzebroda. W latach 1432-1446 w archiwach notowany był Dobiesław z Mrowina i Przybrody, brat Szczepana. W 1432 toczył on spór sądowy z kasztelanem kamieńskim Dobrogostem Koleńskim. W 1440 woźny sądu ziemskiego zapowiedział dziedziny Mrowino i Przybroda należące do tegoż Dobiesława. W 1446 Dobiesław dał swojemu bratu Szczepanowi wieś Lubikowo w zamian otrzymując wsie Mrowino, Przybroda oraz Popowo. W 1446 wspomniany został Szczepan dziedzic przybrodzki, brat Dobiesława. W 1457 był dziedzicem w Lubikowie i wwiązany został w części dóbr Mrowino, Popowo i Przybroda braci Andrzeja i Pawła synów zmarłego Dobiesława z Mrowina[4].

W latach 1457-1513 wymieniany był właściciel we wsi Andrzej Mrowiński syn Dobiesława, brat Pawła. W 1470 dał on w dziale bratu Pawłowi dziedzicowi w Mrowinie połowy wsi Mrowino oraz Przybroda 1478 tenże zapisał żonie Katarzynie po 300 grzywien posagu oraz wiana na Mrowinie i opuszczonej wówczas wsi Przybroda. W 1495 Andrzej Mrowiński toczył proces z Mikołajem z Kretkowa wojewodą brzeskim, o to, że Mikołaj nie osądził swego kmiecia Ambrożego zwanego "Cesarzuchem z Pamiątkowa", który spalił las zwany Przebroda w Mrowinie o wartości 10 grzywien bez 6 groszy. W 1513 woźny sądowy zapowiedział dziedziny Mrowino i Przybroda należące do tegoż Andrzeja Mrowińskiego, a syn Jakub Mrowiński zapłacił opłatę zwaną "przysądne". W 1520 Andrzej toczył spór z Mikołajem Sędzińskim z Sędzina o 3 młode jastrzębie wartości 30 grzywien zabrane w gaju zwanym Przybroda[4].

W drugiej połowie XV wieku, od 1478 wieś notowana była jako opustoszała. Z lat 1495 i 1520 pochodzą informacje o lesie albo gaju zwanym Przybroda. W XVI wieku miejscowość weszła w skład prebendy „Rokitnica” w kapitule katedry poznańskiej i jej dalsze losy nie są znane. Historycy nie mają jednak wątpliwości, że wymienione przekazy dotyczą wsi, która istniała na terenie dzisiejszej Przybrody. Wskazuje na to m.in. fakt, że Przybroda wraz z sąsiednią wsią Mrowino stanowiło jeden kompleks dóbr będący przedmiotem kilkakrotnych transakcji. Obecne położenie Przybrody poświadcza także późniejsza mapa Perthéesa gdzie wieś jest na niej zaznaczona[4][6].

W latach 1457-1470 jako dziedzic w Mrowinie i Przybrodzie odnotowany został Paweł syn Dobiesława, oraz brat Andrzeja. W 1470 zapisał on po 200 grzywien posagu oraz wiana żonie Jadwidze na połowach wsi Mrowino i Przybroda. W XVI wieku wieś stała się częściowo własnością kapituły poznańskiej. W 1529 Klemens Modrzewski zapisał na wsi wikariuszom katedry poznańskiej czynsz w wysokości jednej kopy z zastrzeżeniem prawa wykupu za 15 grzywien[4][7][8].

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim. W XIX wieku Przybroda przeszła w ręce rządu pruskiego[9]. Pod koniec XIX wieku wieś liczyła 8 domostw i 51 mieszkańców, z czego 4 było wyznania protestanckiego[7].

Od 1918 majątek w Przybrodzie (553 ha) przeszedł na własność Skarbu Państwa i był dzierżawiony[8][9]. Ostatnim przedwojennym dzierżawcą był A. Fenrych[8]. W 1945 majątek przejął Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, a w 1952 Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, który utworzył Rolniczo-Sadownicze Gospodarstwo Doświadczalne. Sady gospodarstwa obejmowały w 1996 powierzchnię 380 ha[10], zaś w 2019 powierzchnia całości liczyła 490 ha (wraz z częścią poświęconą produkcji zwierzęcej)[11].

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego[12].

W XXI wieku populacja Przybrody jest stabilna: w 2011 było to 404 mieszkańców[13], zaś w 2021 – 414 osób[1].

We wsi znajdował się przystanek kolejowy Przybroda na linii kolejowej Poznań-Międzychód[12].

W rejestrze zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa umieszczono zespół pałacowy (pałac i park) z przełomu XIX i XX wieku[14]. Na początku XX wieku pałac został przebudowany. Sam park dworski, o krajobrazowym charakterze pochodzi z końca XVIII wieku[8]. Ma powierzchnię 2,49 ha[8]. W parku dworskim znajdują się również niezabytkowe dom mieszkalny i zabudowania gospodarcze z lat 1950-1955[8]. Znajdują się w nim m.in. dęby szypułkowe osiągające obwód pnia ponad 3 m (na wysokości pierśnicy)[8].

Przypisy

  1. 1 2 NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2023-09-30].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1061 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 111405.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 Gąsiorowski 1992 ↓, s. 828.
  5. ↑ Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części. „Dziennik Ustaw”. Nr 29, poz. 200, s. 1783, 2013-02-13. Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. [dostęp 2014-10-21].
  6. 1 2 Przebroda, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014.
  7. 1 2 Przybroda, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. IX: Pożajście – Ruksze, Warszawa 1888, s. 200.
  8. 1 2 3 4 5 6 7 Hipolit Rataj, Park pałacowy. Karta biała zabytku, zabytek.pl, 1978 [dostęp 2023-09-30] (pol.).
  9. 1 2 Marcin Libicki, Piotr Libicki, Dwory i pałace wiejskie w Wielkopolsce, Poznań: Dom Wydawniczy REBIS, 2003, s. 296-297, ISBN 83-7301-243-5.
  10. ↑ Włodzimierz Łęcki: Wielkopolska. Warszawa: Sport i Turystyka, 1996, s. 464. ISBN 83-7079-589-7.
  11. ↑ Mapa powiatu poznańskiego na 100-lecie Uniwersytetu w Poznaniu, [w:] Michał Boksa, 20 lat powiatu poznańskiego, „Kronika powiatu poznańskiego”, Poznań: Starostwo Powiatowe w Poznaniu, październik 2019, s. 45, ISSN 2082-3509 (pol.).
  12. 1 2 Jan Maj, Alicja Dziewulska: Mapa topograficzna Polski N-33-129/130: Poznań. Warszawa: Wojskowe Zakłady Kartograficzne, 1997, s. 1-2. ISBN 83-7135-150-X.
  13. ↑ Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. Główny Urząd Statystyczny. [dostęp 2015-07-17]. [zarchiwizowane z tego adresu (26 czerwca 2015)].
  14. ↑ Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków na terenie województwa wielkopolskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. s. 190. [dostęp 2016-03-06]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.