Marcin Wicha

Marcin Wicha

Marcin Wicha (2018)
Data i miejsce urodzenia	26 września 1972 Warszawa
Data i miejsce śmierci	24 stycznia 2025 Warszawa
Narodowość	polska
Język	polski
Dziedzina sztuki	grafika użytkowa rysunek literatura piękna
Ważne dzieła
Rzeczy, których nie wyrzuciłem
Nagrody
Paszport „Polityki” (2018) Nagroda Literacka „Nike” (2018) Nagroda Literacka im. Witolda Gombrowicza (2018)

Marcin Wicha (ur. 26 września 1972^[1] w Warszawie, zm. 24 stycznia 2025^[2] tamże^[3]) – polski grafik, eseista i autor książek dla dzieci. Laureat Nagrody Literackiej „Nike”.

Jako grafik projektował okładki książek, czasopism, plakaty, znaki graficzne. Był autorem komentarzy rysunkowych w „Tygodniku Powszechnym”. Współpracował z „Charakterami” i „Gazetą Wyborczą”^[4]. Był felietonistą „Pisma. Magazynu opinii”^[5]. Debiutem książkowym stała się w 2011 roku publikacja dla dzieci Klara. Proszę tego nie czytać^[6]. Brał udział w spotkaniach autorskich^[7]. Był współwłaścicielem firmy projektowej Frycz i Wicha^[8]. Od 2022 roku cyklicznie publikował felietony w tygodniku „Polityka”^[9].

Laureat Paszportu „Polityki” za rok 2017 w kategorii: literatura oraz nominowany do Nagrody Literackiej Gdynia 2018 w kategorii: esej za książkę Rzeczy, których nie wyrzuciłem^[10][11][12]. Za tę samą książkę w 2018 uzyskał Nagrodę Literacką „Nike”^[13], Nagrodę Literacką Nike Czytelników^[14] i Nagrodę Literacką im. Witolda Gombrowicza^[15]. W 2022 nominowany do Nagrody Literackiej „Nike” za książkę Kierunek zwiedzania^[16], za tę samą książkę otrzymał Nagrodę im. Andrzeja Siemka^[17].

Urodził się w rodzinie polsko-żydowskiej jako syn architekta Piotra Wichy (1946–2006) i psycholożki Joanny Rabanowskiej-Wichy (1946–2015). Jego dziadkami byli komunistyczni politycy pochodzenia chłopskiego i robotniczego, ministrowie w okresie PRL: Władysław Wicha – ze strony ojca, i Jan Rabanowski – ze strony matki^[18]. Babkami były Teofila Wicha, z d. Lewin vel. Łaska – ze strony ojca, i Teresa Halina Rabanowska, z d. Auerbach – ze strony matki. Obie były Żydówkami.

Teofila „Tetka” Wicha (1910–2003) była córką Gustawy (Gołdy) i Ignacego (Izaaka) Lewinów, zam. w Warszawie przy ul. Grzybowskiej. Rodzina przyjęła z czasem polskie nazwisko – Łaski. Wicha była członkinią Związku Młodzieży Komunistycznej. Po wyjściu w styczniu 1943 z getta, ukrywała się po stronie aryjskiej, pracując m.in. jako praczka i służąca. Wzięła czynny udział w powstaniu warszawskim, służąc pod pseudonimem „Ziuta” i w stopniu plutonowego w zgrupowaniu „Chrobry II” AK. Po upadku powstania dostała się do niewoli. Z mężem Władysławem, poślubionym przed wojną w kościele ewangelickim, miała dwóch synów – Jerzego (ur. 1936) i Piotra (1946–2006), ojca Marcina. Władysław Wicha spędził wojnę na zachodzie Europy, udawszy się na początku okupacji do Belgii. Jerzy Wicha po wyjściu z getta ukrywał się u polskich rodzin, w tym polskich krewnych swojego ojca, m.in. w małopolskim Podgwizdowie. Został chemikiem, profesorem w Instytucie Chemii Organicznej PAN. Akcję jego ratowania koordynowała Aniela Cieszkowska, późniejsza towarzyszka Teofili Wichy w czasie powstania i niewoli, odznaczona medalem Sprawiedliwy wśród Narodów Świata. Bratem Teofili Wichy był Józef Lewin-Łaski, znany szerzej pod przyjętym w czasie wojny fałszywym, lecz później zachowanym imieniem i nazwiskiem jako Wacław Zawadzki lub pod pseudonimem „Puchatek”. Zawadzki był znanym redaktorem, literatem i bibliofilem, członkiem KOR i sygnatariuszem Listu 59. Jego córką, a zatem kuzynką Piotra Wichy była historyczka Wiktoria Śliwowska^{[19][20][21][22][23][24][25][26]}.

Teresa Halina Rabanowska (1911–1995) była córką Leona i Bliny Auerbachów; pochodziła z Sierpca. Z wykształcenia była psychologiem. W 1943 wstąpiła do 1 Armii Wojska Polskiego i służyła w wojsku aż do 1945, uzyskując stopień chorążego. Pracowała w wydziale polityczno-wychowawczym jako nauczycielka języka polskiego, a następnie była szefową wydziału politycznego w Sztabie Głównym Żandarmerii. Po wojnie pracowała m.in. w Towarzystwie Przyjaciół Dzieci, w redakcji czasopisma „Świetlice Dziecięce” i w Naszej Księgarni. Odznaczona m.in. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Srebrnym Krzyżem Zasługi i Medalem 10-lecia Polski Ludowej^[27][28].

Marcin Wicha został pochowany na Cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie^[29].

Książki dla dzieci:

• Klara: proszę tego nie czytać (Wydawnictwo Czarna Owieczka, Warszawa 2011)^[30]
• Łysol i Strusia: Lekcje niegrzeczności (Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, Kraków 2013)^[31]
• Bolek i Lolek: genialni detektywi (Społeczny Instytut Wydawniczy „Znak”, Kraków 2014)^[32]
• Niezwykła historia Sebastiana Van Pirka (Wydawnictwo Egmont Polska, Warszawa 2018)^[33]
• Wielka księga Klary (Wydawnictwo Mamania, Warszawa 2019)^[34]

Eseje:

• Jak przestałem kochać design (Wydawnictwo Karakter, Kraków 2015)^[35]
• Rzeczy, których nie wyrzuciłem (Wydawnictwo Karakter, Kraków 2017)^[36]
• Kierunek zwiedzania (Wydawnictwo Karakter 2021)^[37]
• Gościnne występy. Kawałki o projektowaniu, (Wydawnictwo Karakter, 2024)
• Kamionek (Wydawnictwo Muzeum Warszawy, Warszawa 2025)^[38]

Zbiory felietonów:

• Nic drobniej nie będzie (wydawnictwo Karakter 2022)^[39]
• Proste rzeczy (wydawnictwo Agora 2026)^[40]

Współautor:

• Nowe przygody Bolka i Lolka. Urodziny, wydawnictwo Znak, Kraków 2013
• Sylaboratorium, wydawnictwo Egmont Polska, Warszawa 2017
• Delfin w malinach. Snobizmy i obyczaje ostatniej dekady, wydawnictwo Czarne, Wołowiec 2017^[8]

• Janusz R.J.R. Kowalczyk Janusz R.J.R., Marcin Wicha, [w:] Twórcy [online], Culture.pl [dostęp 2025-01-25] .
• lista publikacji Marcina Wichy w Kalalogu Biblioteki Narodowej