Nonan

Nonan
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
PIN	nonan
	Inne nazwy i oznaczenia
	n-nonan
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	bezbarwna ciecz o charakterystycznym zapachu
Wzór Hilla	C9H20
Inne wzory	CH3−(CH2)7−CH3
Masa molowa	128,2 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	111-84-2
PubChem	8141
SMILES
	CCCCCCCCC
InChI
	InChI=1S/C9H20/c1-3-5-7-9-8-6-4-2/h3-9H2,1-2H3
	InChIKey
	BKIMMITUMNQMOS-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
	Gęstość
	0,7192 g/cm³ (20 °C); ciecz
	Rozpuszczalność w wodzie
	0,00012 g/kg (25 °C); 0,00017 g/kg (25 °C); 0,00022 g/kg (50 °C);
	w innych rozpuszczalnikach
	bardzo dobrze rozpuszczalny w etanolu i eterze dietylowym, mieszalny bez ograniczeń w acetonie, benzenie i heptanie
Temperatura topnienia	−53,47 °C
Temperatura wrzenia	150,8 °C
Punkt krytyczny	321,1 °C; 2,29 MPa; 547 cm³/mol (ok. 0,234 g/cm³);
logP	5,42; 5,65
Współczynnik załamania nD	1,4058 (589 nm, 20 °C)
Lepkość	0,964 mPa·s (0 °C, 1 atm); 0,665 mPa·s (25 °C, 1 atm); 0,488 mPa·s (50 °C, 1 atm); 0,375 mPa·s (75 °C, 1 atm); 0,300 mPa·s (100 °C, 1 atm);
Napięcie powierzchniowe	23,82 mN/m (10 °C, 1 atm); 22,38 mN/m (25 °C, 1 atm); 20,03 mN/m (50 °C, 1 atm); 17,73 mN/m (75 °C, 1 atm); 15,49 mN/m (100 °C, 1 atm);
Ciśnienie pary nasyconej	4,8 hPa (20 °C); 5,70 hPa (25 °C); 8,7 hPa (30 °C); 14,1 hPa (40 °C); 24,1 hPa (50 °C);
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Niebezpieczeństwo
Zwroty H	H226, H304, H315, H336, H410
Zwroty P	P210, P273, P301+P310, P304+P340+P312, P331, P391
	NFPA 704
	3 2 0
Temperatura zapłonu	31 °C (zamknięty tygiel)
Temperatura samozapłonu	205 °C
Granice wybuchowości	0,7–5,6%; 0,8–2,9%
Numer RTECS	RA6115000
Stężenie śmiertelne	16,8 mg/l (szczur, wziewnie, 4 h)
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Nonan, C₉H₂₀ – organiczny związek chemiczny z szeregu homologicznego alkanów. Jest bezbarwną cieczą o charakterystycznym zapachu, praktycznie nierozpuszczalną w wodzie^[2], o gęstości 0,72 g/cm³^[3.1].

Izomery

Istnieje 35 izomerów strukturalnych o wzorze C₉H₂₀^[6]^[7]^[8], nazywanych tradycyjnie nonanami. Zgodnie z nomenklaturą IUPAC nazwę nonan ma jedynie izomer liniowy zwany zwyczajowo n-nonanem, natomiast pozostałe izomery rozgałęzione są alkilowymi pochodnymi niższych alkanów.

Lista izomerów nonanu (nie uwzględniając enancjomerów)^[6]^[7]^[8]:

nonan (n-nonan)

Pochodne oktanu

2-metylooktan
3-metylooktan
4-metylooktan

Pochodne heptanu

3-etyloheptan
4-etyloheptan
2,2-dimetyloheptan
2,3-dimetyloheptan
2,4-dimetyloheptan
2,5-dimetyloheptan
2,6-dimetyloheptan
3,3-dimetyloheptan
3,4-dimetyloheptan
3,5-dimetyloheptan
4,4-dimetyloheptan

Pochodne heksanu

2-metylo-3-etyloheksan
2-metylo-4-etyloheksan
3-metylo-3-etyloheksan
3-metylo-4-etyloheksan
2,2,3-trimetyloheksan
2,2,4-trimetyloheksan
2,2,5-trimetyloheksan
2,3,3-trimetyloheksan
2,3,4-trimetyloheksan
2,3,5-trimetyloheksan
2,4,4-trimetyloheksan
3,3,4-trimetyloheksan

Pochodne pentanu

3,3-dietylopentan
2,2-dimetylo-3-etylopentan
2,3-dimetylo-3-etylopentan
2,4-dimetylo-3-etylopentan
2,2,3,3-tetrametylopentan
2,2,3,4-tetrametylopentan
2,2,4,4-tetrametylopentan
2,3,3,4-tetrametylopentan

Przypisy

↑ P-21.2.1 Węglowodory, [w:] Henri A.H.A. Favre Henri A.H.A., Warren H.W.H. Powell Warren H.W.H., Nomenklatura związków organicznych. Rekomendacje IUPAC i nazwy preferowane 2013, Komisja Terminologii Chemicznej Polskiego Towarzystwa Chemicznego (tłum.), wyd. 5, Narodowy Komitet Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej, [2023], s. 125 [zarchiwizowane 2026-02-17] .
1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 n-Nonane, [w:] GESTIS-Stoffdatenbank [online], Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 29230 [dostęp 2017-10-30] (niem. • ang.).
CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
1. 1 2 3 4 5 6 S. 3-420.
2. 1 2 S. 5-159.
3. 1 2 3 S. 6-77.
4. ↑ S. 5-175.
5. 1 2 3 4 5 S. 6-246.
6. 1 2 3 4 5 S. 6-193.
7. 1 2 3 4 S. 15-18.
↑ Nonan [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 296821 [dostęp 2017-10-30] .
↑ Nonan (nr 296821) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski. [dostęp 2017-10-30]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
1 2 Isomers of Alkanes [online], www.kentchemistry.com [dostęp 2021-02-23] (ang.).
1 2 Formula Browser. Formulas which begin with C₉H₂₀ [online], webbook.nist.gov [dostęp 2021-02-23] (ang.).
1 2 Isomers of Nonane [online], www.3rd1000.com [dostęp 2021-02-23] (ang.).

[BlueBook-1] P-21.2.1 Węglowodory, [w:] Henri A.H.A. Favre Henri A.H.A., Warren H.W.H. Powell Warren H.W.H., Nomenklatura związków organicznych. Rekomendacje IUPAC i nazwy preferowane 2013, Komisja Terminologii Chemicznej Polskiego Towarzystwa Chemicznego (tłum.), wyd. 5, Narodowy Komitet Międzynarodowej Unii Chemii Czystej i Stosowanej, [2023], s. 125 [zarchiwizowane 2026-02-17] .

[GESTIS-2] 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 n-Nonane, [w:] GESTIS-Stoffdatenbank [online], Institut für Arbeitsschutz der Deutschen Gesetzlichen Unfallversicherung, ZVG: 29230 [dostęp 2017-10-30] (niem. • ang.).

[CRC-3] CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
1 2 3 4 5 6 S. 3-420.

1 2 S. 5-159.

1 2 3 S. 6-77.

↑ S. 5-175.

1 2 3 4 5 S. 6-246.

1 2 3 4 5 S. 6-193.

1 2 3 4 S. 15-18.

[4] 1 2 3 4 5 6 S. 3-420.

[5] 1 2 S. 5-159.

[6] 1 2 3 S. 6-77.

[7] S. 5-175.

[8] 1 2 3 4 5 S. 6-246.

[9] 1 2 3 4 5 S. 6-193.

[10] 1 2 3 4 S. 15-18.

[SA-11] Nonan [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: 296821 [dostęp 2017-10-30] .

[SA-US-12] Nonan (nr 296821) (ang.) – karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich (Merck) na obszar Polski. [dostęp 2017-10-30]. (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)

[kent-13] 1 2 Isomers of Alkanes [online], www.kentchemistry.com [dostęp 2021-02-23] (ang.).

[nist-14] 1 2 Formula Browser. Formulas which begin with C₉H₂₀ [online], webbook.nist.gov [dostęp 2021-02-23] (ang.).

[3rd1000-15] 1 2 Isomers of Nonane [online], www.3rd1000.com [dostęp 2021-02-23] (ang.).

[4] 1 2 3 4 5 6 S. 3-420.

[5] 1 2 S. 5-159.

[6] 1 2 3 S. 6-77.

[7] S. 5-175.

[8] 1 2 3 4 5 S. 6-246.

[9] 1 2 3 4 5 S. 6-193.

[10] 1 2 3 4 S. 15-18.

[1]

[2]

[3.1]

[3.2]

[3.3]

[3.4]

[3.5]

[3.6]

[3.7]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

Niższe alkany (C1–C10)	metan (CH₄) etan (C₂H₆) propan (C₃H₈) butan (C₄H₁₀) pentan (C₅H₁₂) heksan (C₆H₁₄) heptan (C₇H₁₆) oktan (C₈H₁₈) nonan (C₉H₂₀) dekan (C₁₀H₂₂)
Wyższe alkany (>C10)	undekan (C₁₁H₂₄) dodekan (C₁₂H₂₆) tridekan (C₁₃H₂₈) heksadekan (C₁₆H₃₄) ikozan (C₂₀H₄₂) tetrakozan (C₂₄H₅₀) nonakozan (C₂₉H₆₀) hentriakontan (C₃₁H₆₄)