Undekan

Undekan
Nazewnictwo
	Nomenklatura systematyczna (IUPAC)
	undekan
	Inne nazwy i oznaczenia
	n-undekan
	Ogólne informacje
	Charakterystyka fizyczna
	bezbarwna ciecz
Wzór Hilla	C11H24
Inne wzory	CH3(CH2)9CH3
Masa molowa	156,31 g/mol
	Identyfikacja
Numer CAS	1120-21-4
PubChem	14257
SMILES
	CCCCCCCCCCC
InChI
	InChI=1S/C11H24/c1-3-5-7-9-11-10-8-6-4-2/h3-11H2,1-2H3
	InChIKey
	RSJKGSCJYJTIGS-UHFFFAOYSA-N
Właściwości
	Gęstość
	0,7402 g/cm³ (20 °C); ciecz
	Rozpuszczalność w wodzie
	0,000004 g/kg (25 °C)
	w innych rozpuszczalnikach
	mieszalny bez ograniczeń z etanolem i eterem dietylowym
Temperatura topnienia	−25,54 °C
Temperatura wrzenia	195,9 °C
Punkt krytyczny	365 °C; 2,01 MPa; 683 cm³/mol (ok. 0,229 g/cm³);
Lepkość	1,098 mPa·s (25 °C, 1 atm)
Napięcie powierzchniowe	24,41 mN/m (25 °C, 1 atm)
Ciśnienie pary nasyconej	0,05 kPa (25 °C)
Niebezpieczeństwa
	Globalnie zharmonizowany system; klasyfikacji i oznakowania chemikaliów
	Niebezpieczeństwo
Zwroty H	H226, H304, EUH066
Zwroty P	P210, P233, P240, P241, P301+P310
	NFPA 704
	2 2 0
Temperatura zapłonu	69 °C
Numer RTECS	YQ1525000
	Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą; stanu standardowego (25 °C, 1000 hPa)

Undekan, C₁₁H₂₄ – organiczny związek chemiczny z grupy alkanów.

Posiada potencjalnie 159 izomerów strukturalnych, nazywanych tradycyjnie undekanami. Według nomenklatury IUPAC nazwę undekan ma jedynie izomer liniowy, zwany zwyczajowo n-undekanem – pozostałe natomiast rozgałęzione izomery są alkilowymi pochodnymi niższych alkanów.

Undekan jest łagodnym feromonem płciowym dla motyli nocnych oraz niektórych gatunków karaczanów, natomiast u wielu gatunków mrówek jest przekaźnikiem sygnału ostrzegawczego^[4]. W chromatografii gazowej stosowany jest w charakterze wzorca wewnętrznego^[5] oraz jako składnik roztworów służących do ewaluacji kapilarnych kolumn chromatograficznych^[6]. W kombinacji z tridekanem i innymi ciekłymi alkanami pochodzącymi z ekstraktów roślinnych jest stosowany jako emolient zastępujący syntetyczne oleje silikonowe w kremach i innych środkach kosmetycznych^[7].

Przypisy

CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
1. 1 2 3 4 S. 3-544.
2. ↑ S. 5-166.
3. 1 2 3 S. 6-82.
4. ↑ S. 6-247.
5. ↑ S. 6-194.
6. 1 2 S. 16-31.
↑ Undecane [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 13 stycznia 2023, numer katalogowy: U407 [dostęp 2025-01-28] .
↑ Undecane [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: U407 [dostęp 2018-03-05] (ang.). (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)
↑ B.B. Hölldobler B.B., E.O.E.O. Wilson E.O.E.O., The Ants, Harvard University Press, 1990, s. 287, ISBN 0-674-04075-9 .
↑ Manual on Hydrocarbon Analysis, E.W.E.W. Drews (red.), wyd. 6, Baltimore: ASTM, 1998, s. 784, ISBN 0-8031-2080-X .
↑ Eugene F.E.F. Barry Eugene F.E.F., Robert L.R.L. Grob Robert L.R.L., Columns for Gas Chromatography: Performance and Selection, Heboken: John Wiley & Sons, 2007, s. 118, ISBN 978-0-471-74043-8 .
↑ ValentinV. Goussard ValentinV., Jean-MarieJ.M. Aubry Jean-MarieJ.M., VéroniqueV. Nardello-Rataj VéroniqueV., Bio-based alternatives to volatile silicones: Relationships between chemical structure, physicochemical properties and functional performances, „Advances in Colloid and Interface Science”, 304, 2022, s. 102679, DOI: 10.1016/j.cis.2022.102679 .

[CRC-1] CRC Handbook of Chemistry and Physics, William M.W.M. Haynes (red.), wyd. 97, Boca Raton: CRC Press, 2016, ISBN 978-1-4987-5429-3, OCLC 961861918 (ang.).
1 2 3 4 S. 3-544.

↑ S. 5-166.

1 2 3 S. 6-82.

↑ S. 6-247.

↑ S. 6-194.

1 2 S. 16-31.

[2] 1 2 3 4 S. 3-544.

[3] S. 5-166.

[4] 1 2 3 S. 6-82.

[5] S. 6-247.

[6] S. 6-194.

[7] 1 2 S. 16-31.

[8] Undecane [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, 13 stycznia 2023, numer katalogowy: U407 [dostęp 2025-01-28] .

[9] Undecane [PDF], karta charakterystyki produktu Sigma-Aldrich, Merck, numer katalogowy: U407 [dostęp 2018-03-05] (ang.). (przeczytaj, jeśli nie wyświetla się prawidłowa wersja karty charakterystyki)

[10] B.B. Hölldobler B.B., E.O.E.O. Wilson E.O.E.O., The Ants, Harvard University Press, 1990, s. 287, ISBN 0-674-04075-9 .

[11] Manual on Hydrocarbon Analysis, E.W.E.W. Drews (red.), wyd. 6, Baltimore: ASTM, 1998, s. 784, ISBN 0-8031-2080-X .

[12] Eugene F.E.F. Barry Eugene F.E.F., Robert L.R.L. Grob Robert L.R.L., Columns for Gas Chromatography: Performance and Selection, Heboken: John Wiley & Sons, 2007, s. 118, ISBN 978-0-471-74043-8 .

[13] ValentinV. Goussard ValentinV., Jean-MarieJ.M. Aubry Jean-MarieJ.M., VéroniqueV. Nardello-Rataj VéroniqueV., Bio-based alternatives to volatile silicones: Relationships between chemical structure, physicochemical properties and functional performances, „Advances in Colloid and Interface Science”, 304, 2022, s. 102679, DOI: 10.1016/j.cis.2022.102679 .

[2] 1 2 3 4 S. 3-544.

[3] S. 5-166.

[4] 1 2 3 S. 6-82.

[5] S. 6-247.

[6] S. 6-194.

[7] 1 2 S. 16-31.

[1.1]

[1.2]

[1.3]

[1.4]

[1.5]

[1.6]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

Niższe alkany (C1–C10)	metan (CH₄) etan (C₂H₆) propan (C₃H₈) butan (C₄H₁₀) pentan (C₅H₁₂) heksan (C₆H₁₄) heptan (C₇H₁₆) oktan (C₈H₁₈) nonan (C₉H₂₀) dekan (C₁₀H₂₂)
Wyższe alkany (>C10)	undekan (C₁₁H₂₄) dodekan (C₁₂H₂₆) tridekan (C₁₃H₂₈) heksadekan (C₁₆H₃₄) ikozan (C₂₀H₄₂) tetrakozan (C₂₄H₅₀) nonakozan (C₂₉H₆₀) hentriakontan (C₃₁H₆₄)