Powiat radziejowski

powiat radziejowski
powiat
Ilustracja
Pomnik upamiętniający bitwę pod Płowcami
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 kujawsko-pomorskie

Data powstania

1 stycznia 1999

TERC

0411

Siedziba

Radziejów

Starosta

Jarosław Kołtuniak

Powierzchnia (2025)

607,20 km²

Populacja (2024)
• liczba ludności


37 331

• gęstość

61 os./km²

Urbanizacja

24,5%

Nr kierunkowy

54

Kod pocztowy (2025)

88–2XX, 87–875

Tablice rejestracyjne

CRA

Adres urzędu:
ul. Kościuszki 17
88–200 Radziejów
Szczegółowy podział administracyjny
Plan powiatu radziejowskiego
Liczba gmin miejskich

1

Liczba gmin miejsko-wiejskich

1

Liczba gmin wiejskich

5

Liczba sołectw

132

Liczba miejscowości

203

Położenie na mapie województwa
Położenie na mapie województwa
52°38′N 18°31′E/52,633333 18,516667
Strona internetowa
Biuletyn Informacji Publicznej

Powiat radziejowski – powiat w Polsce, położony w południowej części województwa kujawsko-pomorskiego. Jego siedzibą jest miasto Radziejów.

Podział administracyjny

Powiat radziejowski powstał 1 stycznia 1999 roku wskutek reformy administracyjnej, której jednym z aspektów było wprowadzenie powiatów jako drugiego szczebla administracji, pomiędzy województwami i gminami[1].

Został stworzony z części znoszonego województwa włocławskiego[2][3]. Terytorium powiatu zostało określone w kształcie zmniejszonym w stosunku do tego, jaki posiadał on przed swoją likwidacją w 1975 roku[4][5][6]. W skład powiatu w 1999 roku nie weszły ówczesne tereny gminy Wierzbinek (obecnie w gminach Wierzbinek oraz Skulsk), które znalazły się w powiecie konińskim w województwie wielkopolskim[3].

Z powiatem radziejowskim graniczą jednostki[7]:

W skład powiatu wchodzi 7 gmin: 1 miejska, 1 miejsko-wiejska oraz 5 wiejskich. Na jego terenie położone są 2 miasta: Piotrków Kujawski oraz Radziejów[8].

Gmina[8] Pow.
(2025)[9.1]		 Ludność
(2024)[9.1]		 Siedziba[10]
TERYT Typ Nazwa
0411011 miejska Radziejów 5,69 4983 —
0411022 wiejska Bytoń 73,36 3259 Bytoń
0411032 wiejska Dobre 70,81 4840 Dobre
0411042 wiejska Osięciny 123,12 7074 Osięciny
0411053 miejsko-wiejska Piotrków Kujawski 138,71 8520 Piotrków Kujawski
0411062 wiejska Radziejów 92,64 4209 Radziejów
0411072 wiejska Topólka 102,87 4446 Topólka

Pokrycie terenu

Powiat radziejowski według danych z 2025 roku zajmował powierzchnię 607,20 km², co stanowiło 3,4% powierzchni województwa kujawsko-pomorskiego. Pod względem powierzchni zajął 15. lokatę spośród 19 powiatów w województwie oraz 258. miejsce wśród 314 powiatów Polski[9.2]. Największą część powierzchni powiatu zajmowały grunty rolne (89,2%, co stanowiło piąty najwyższy odsetek w kraju) oraz leśne (5,1% – piąte najniższe zalesienie w Polsce). Zabudowanych i zurbanizowanych było 3,7% terenów, zaś pod wodami znajdowało się ich 1,9%[11].

Pokrycie terenu w powiecie radziejowskim
stan na 1 stycznia 2025[11]

Demografia

Liczba mieszkańców w powiecie radziejowskim w latach 1998–2024
Źródło: Bank Danych Lokalnych[12]. Stan w dniu 31 grudnia.

Według stanu z 31 grudnia 2024 roku w powiecie radziejowskim zamieszkiwało 37 331 mieszkańców: 18 889 kobiet (50,6% ludności) i 18 442 mężczyzn (49,4%), czyli 1,9% ludności województwa kujawsko-pomorskiego. Gęstość zaludnienia w powiecie wyniosła 61 osób na km². Pod względem ludności powiat radziejowski zajął w 2024 roku 18. miejsce spośród 19 powiatów w województwie oraz 283. lokatę wśród 314 powiatów Polski[9.2].

Wskaźnik urbanizacji wyniósł 24,5%; w miastach w tym dniu mieszkało 9130 osób, zaś na wsi 28 201 osób[12].

Sytuacja demograficzna w powiecie radziejowskim
stan na 31 grudnia 2024[12]
Piramida wieku mieszkańców powiatu radziejowskiego
stan na 31 grudnia 2024[12]

Historia

Na obszarze obecnego powiatu radziejowskiego już od XIII wieku istniał ośrodek władzy jakim była kasztelania. Powiat radziejowski jako jednostka administracyjna istniał od drugiej połowy XIV wieku (w XVII wieku starostą radziejowskim był Stefan Czarniecki) aż do 1870 roku, kiedy to na skutek represji carskich po powstaniu styczniowym został zlikwidowany[13].

Powiat radziejowski został powołany 1 stycznia 1956 roku w województwie bydgoskim, czyli 15 miesięcy po wprowadzeniu gromad w miejsce dotychczasowych gmin (29 września 1954) jako podstawowych jednostek administracyjnych PRL. Na powiat radziejowski złożyły się 1 miasto i 31 gromad, które wyłączono z powiatu aleksandrowskiego w tymże województwie[14]:

1 stycznia 1958 roku do powiatu radziejowskiego przyłączono gromadę Zagajewice z powiatu aleksandrowskiego[15].

1 stycznia 1973 roku zniesiono gromady i osiedla, a w ich miejsce reaktywowano gminy[16]. Obszary wiejskie powiatu radziejowskiego podzielono na 7 gmin[17]: Dobre, Nowy Dwór, Osięciny, Piotrków Kujawski, Radziejów, Topólka i Wierzbinek.

Po reformie administracyjnej obowiązującej od 1 czerwca 1975 roku główna część terytorium zniesionego powiatu radziejowskiego weszła w skład nowo utworzonego województwa włocławskiego; jedynie gminę Wierzbinek przyłączono do nowego województwa konińskiego[18].

15 stycznia 1976 roku zniesiono gminę Nowy Dwór, a jej tereny przyłączono do gmin Osięciny, Piotrków Kujawski, Radziejów i Topólka; równocześnie do gminy Dobre przyłączono większą część sołectw ze znoszonej gminy Zakrzewo[19]. 1 stycznia 1977 roku z gminy Wierzbinek wyłączono sołectwo Goplana i włączono je do gminy Skulsk[20].

1 października 1982 roku utworzono w województwie włocławskim gminę Bytoń (gmina istniała także do 1954 roku w powiecie aleksandrowskim w województwie bydgoskim) z terenów wydzielonych z gmin Osięciny, Piotrków Kujawski, Radziejów i Topólka[21]; gmina Bytoń była w praktyce obszarowym odpowiednikiem zniesionej w 1976 roku gminy Nowy Dwór. Tego samego dnia reaktywowano też gminę Zakrzewo, co spowodowało, że gmina Dobre (a także gmina Koneck) została mocno okrojona o tereny, z których utworzono nową gminę[22]). 1 stycznia 1988 roku do miasta Radziejowa przyłączono część obszaru wsi Czołów (o powierzchni 25,54 ha) z gminy Radziejów[23].

1 stycznia 1992 roku dokonano podziału wspólnych organów działających w mieście i gminie Radziejów[24]. 1 stycznia 1998 roku prawa miejskie (utracone w 1870 roku) odzyskał Piotrków Kujawski, co sprawiło, że gminę wiejską Piotrków Kujawski przekształcono w gminę miejsko-wiejską[25].

Transport

Transport drogowy

Drogi krajowe

Drogi wojewódzkie

Transport kolejowy

Przez teren powiatu przebiega magistrala węglowa. Po linii obecnie nie jest prowadzony ruch pasażerski.

Starostowie radziejowscy

Na podstawie źródła[26]:

  • Roman Szczerbiak (1 stycznia 1999 – 22 listopada 2002),
  • Lucjan Walczak (22 listopada 2002 – 23 listopada 2006),
  • Marian Zieliński (23 listopada 2006 – 30 października 2012),
  • Henryk Gapiński (30 października 2012 – 28 listopada 2014),
  • Jarosław Kołtuniak (od 28 listopada 2014).

Przypisy

  1. ↑ Ustawa z dnia 24 lipca 1998 r. o wprowadzeniu zasadniczego trójstopniowego podziału terytorialnego państwa (Dz. U. z 1998 r. Nr 96, poz. 603 (ISAP)).
  2. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 października 1996 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw (Dz. U. z 1996 r. Nr 130, poz. 612 (ISAP)).
  3. 1 2 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 1998 r. w sprawie utworzenia powiatów (Dz. U. z 1998 r. Nr 103, poz. 652 (ISAP)).
  4. ↑ Wykaz powierzchni jednostek podziału terytorialnego dla potrzeb statystycznych : stan w dniu 1 I 1974 r.. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, 1974, s. 32.
  5. ↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1974 r. do 1 I 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, marzec 1975, s. 2-3 [dostęp 2026-03-27] (pol.).
  6. ↑ Komunikat o zmianach w podziale administracyjnym za okres od 2 I 1975 r. do 31 V 1975 r. włącznie, Główny Urząd Statystyczny, Biuro Spisów, Warszawa, sierpień 1975, s. 1-3 [dostęp 2026-03-27] (pol.).
  7. ↑ Państwowy Rejestr Granic (PRG) [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2026-03-27] (pol.).
  8. 1 2 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad prowadzenia, stosowania i udostępniania krajowego rejestru urzędowego podziału terytorialnego kraju oraz związanych z tym obowiązków organów administracji rządowej i jednostek samorządu terytorialnego (Dz. U. z 1998 r. Nr 157, poz. 1031 (ISAP)).
  9. Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2025 r., Główny Urząd Statystyczny, Warszawa, 22 lipca 2025 [dostęp 2026-03-27] (pol.).
    1. 1 2 S. tabl. 21: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według gmin.
    2. 1 2 S. tabl. 2: Powierzchnia, ludność oraz lokaty według powiatów i miast na prawach powiatu.
  10. ↑ Obwieszczenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 23 sierpnia 2017 r. w sprawie wykazu gmin i powiatów wchodzących w skład województw (M.P. z 2017 r. poz. 853 (ISAP)).
  11. 1 2 Powiatowe zbiorcze zestawienie danych dotyczących gruntów wg stanu na dzień 1 stycznia 2025 (woj. kujawsko-pomorskie, pow. radziejowski). [online], Główny Urząd Geodezji i Kartografii [dostęp 2026-03-27] (pol.).
  12. 1 2 3 4 Bank Danych Lokalnych [online], Główny Urząd Statystyczny [dostęp 2026-03-27] (pol.).
  13. ↑ wg Internetowego Portalu Informacyjnego Powiatu Radziejowskiego
  14. ↑ Dz. U. z 1955 r. Nr 44, poz. 289 (ISAP)
  15. ↑ Dz. U. z 1957 r. Nr 59, poz. 308 (ISAP)
  16. ↑ Dz. U. z 1972 r. Nr 49, poz. 312 (ISAP)
  17. ↑ Polska – Zarys encyklopedyczny. PWN, 1974
  18. ↑ Dz. U. z 1975 r. Nr 17, poz. 92 (ISAP)
  19. ↑ Dz. U. z 1976 r. Nr 1, poz. 10 (ISAP)
  20. ↑ Dz. U. z 1976 r. Nr 41, poz. 244 (ISAP)
  21. ↑ Dz. U. z 1982 r. Nr 23, poz. 166 (ISAP)
  22. ↑ Dz. U. z 1981 r. Nr 26, poz. 139 (ISAP) oraz Dz. U. z 1982 r. Nr 23, poz. 165 (ISAP)
  23. ↑ M.P. z 1987 r. Nr 38, poz. 345 (ISAP)
  24. ↑ Dz. U. z 1991 r. Nr 87, poz. 397 (ISAP)
  25. ↑ Dz. U. z 1997 r. Nr 130, poz. 847 (ISAP)
  26. ↑ Rafał Rudka, Joanna Gryboś-Chechelska, Tomasz Smaś: Słownik biograficzny współczesnych starostów. T. II: Starostowie województwa kujawsko-pomorskiego. Warszawa: Związek Powiatów Polskich, 2022, s. 26. ISBN 978-83-62251-85-8. [dostęp 2024-04-18].
This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.