Stanisław Gano
 | |
 pułkownik | |
| Data i miejsce urodzenia |
17 maja 1895 |
|---|---|
| Data i miejsce śmierci |
5 lipca 1968 |
| Przebieg służby | |
| Siły zbrojne | |
| Formacja | |
| Jednostki |
Oddział II SG |
| Stanowiska |
attaché wojskowy |
| Główne wojny i bitwy | |
| Odznaczenia | |
         | |
Stanisław Włodzimierz Paweł Gano[1], ps. „Stanisław” (ur. 17 maja 1895[2] w Opatowie, zm. 5 lipca 1968 w Casablance) – pułkownik dyplomowany piechoty Wojska Polskiego II RP i Polskich Sił Zbrojnych, działacz niepodległościowy, szef Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza, mianowany generałem brygady w 1964 przez władze emigracyjne, kawaler Orderu Virtuti Militari.
Życiorys
Syn Zachariasza Wacława, notariusza w Opatowie[3] i Marii Heleny z Mroczkowskich[4]. W 1912 ukończył polską szkołę handlowa w Radomiu[5], a w następnym roku zdał rosyjską maturę w Wilnie[5]. W czasie pobytu w szkole radomskiej należał do koła samokształceniowego o charakterze narodowym[6]. W 1914 roku rozpoczął studia w Instytucie Dróg i Mostów w Moskwie[5], gdzie ukończył 4 semestry[7]. Tam też należał do Bratniej Pomocy oraz Domu Polskiego[6].
Podczas I wojny światowej, 15 czerwca 1916 roku został wcielony do armii rosyjskiej[8], gdzie 20 grudnia 1916 został mianowany na stopień chorążego[9]. Jesienią 1917 roku wstąpił do Związku Wojskowych Polaków w Armawirze, gdzie brał udział w pracach do maja 1918 roku[6], kiedy to pod groźbą aresztowania przez władze bolszewickie uciekł, pomimo trudności przekraczania kilkakrotnie frontu i przedostał się nielegalnie do Warszawy[6]. W czerwcu 1918 roku, na wiadomość o formowaniu się oddziałów polskich na Kubaniu, powrócił tam i we wrześniu 1918 roku przybył do miejscowości Paszkówka[6], gdzie wstąpił do plutonu kpt. Juliusza Zulaufa w charakterze oficera-szeregowca[6] w składzie 4 Dywizji Strzelców Polskich gen. Lucjana Żeligowskiego[8]. W listopadzie tego roku wraz z dywizją wyjechał z Noworosyjska do Odessy[6], a 9 grudnia 1918 – w składzie oddziału gen. Michała Rola-Żymirskiego – dostał się do niewoli ukraińskiej pod stacją Wygoda, skąd po kilu dniach udało mu się zbiec[6].
Przedostał się do Chełma i 24 grudnia 1918 wstąpił ochotniczo do Wojska Polskiego[10] w stopniu podporucznika[11]. Początkowo był w dyspozycji Inspektoratu Piechoty Legionów w Jabłonnie, a następnie przydzielony został do 2 pułku piechoty[6]. 12 kwietnia 1919 wraz z I baonem wyruszył na Front Litewsko-Białoruski, gdzie przebywał do końca wojny polsko-bolszewickiej[5]. 1 grudnia 1919 otrzymał awans na stopień porucznika[7], a w 1922 został mianowany na kapitana[12]. W tym też roku od 1 listopada do 1 października 1924 uczęszczał do Wyższej Szkoły Wojennej[13]. 2 października tego roku, po uzyskaniu dyplomu naukowego oficera Sztabu Generalnego, przydzielony został do Oddziału III Sztabu Generalnego. 16 grudnia 1925 roku został przesunięty ze stanowiska referenta na stanowisko kierownika referatu[14]. 24 lipca 1928 roku został przeniesiony z Biura Ogólno–Organizacyjnego Ministerstwa Spraw Wojskowych w Warszawie do Ekspozytury Nr 1 Oddziału II Sztabu Generalnego[15].
Z dniem 1 maja 1933 roku został przeniesiony ze Sztabu Głównego na stanowisko attaché wojskowego przy Poselstwie Polskim w Helsinkach[16]. Z dniem 30 czerwca 1935 roku został przeniesiony do dyspozycji szefa Biura Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych[17]. W grudniu tego roku został przeniesiony do 51 pułku piechoty Strzelców Kresowych w Brzeżanach stanowisko dowódcy batalionu. 19 marca 1937 roku został awansowany do stopnia podpułkownika ze starszeństwem z dniem 19 marca 1937 roku i 43. lokatą w korpusie oficerów piechoty. W kwietniu tego roku został przeniesiony do 11 pułku piechoty w Tarnowskich Górach na stanowisko zastępcy dowódcy pułku[18]. W lutym 1939 roku powrócił do Oddziału II Sztabu Głównego na stanowisko kierownika Samodzielnego Referatu Technicznego[18].
W czasie II wojny światowej był najpierw zastępcą szefa, a potem szefem Oddziału II Sztabu Naczelnego Wodza. Uważany jest za jednego z autorów sukcesów tej służby. Do stopnia pułkownika został awansowany ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1943 roku w korpusie oficerów piechoty.
W 1945 roku przekazał Brytyjczykom w depozyt – na ich żądanie – akta wywiadowcze II Oddziału Sztabu Naczelnego Wodza. Akta nie zawierały kartoteki agentów, którą płk Gano rozkazał spalić, by nie weszła w posiadanie Sowietów. Po demobilizacji osiedlił się w Maroku.
Uchwałą Tymczasowego Rządu Jedności Narodowej z 26 września 1946 roku pozbawiony został obywatelstwa polskiego, które przywrócono mu pośmiertnie w 1971 roku.
Awansowany przez Naczelnego Wodza, gen. broni Władysława Andersa, na generała brygady ze starszeństwem z dniem 1 stycznia 1964 roku w korpusie generałów[18].
Zmarł 5 lipca 1968 roku w Casablance[18].
Staraniem Ambasady RP w Rabacie w dniu 27 stycznia 2013 roku odsłonięto nowy pomnik nagrobny Generała na Cmentarzu chrześcijańskim w Casablance. W uroczystości uczestniczyli między innymi kierownik Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych Jan Stanisław Ciechanowski, wysoki komisarz do spraw kombatantów Królestwa Maroka Mustafa El Ktiri, konsul USA w Casablance Erica Magallon oraz burmistrz Opatowa Andrzej Chaniecki.
Rodzina
W 1931 roku w parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Warszawie zawarł związek małżeński z Bronisławą Władysławą ze Szczepańskich Mieszanowską[19], która w 1940 roku została wywieziona z okupowanej Warszawy do Francji przez kuriera Samsona Mikicińskiego[20].
Ordery i odznaczenia
- Krzyż Srebrny Orderu Wojskowego Virtuti Militari nr 4553 – 6 grudnia 1921[21][22]
- Krzyż Walecznych czterokrotnie[23]
- Złoty Krzyż Zasługi z Mieczami
- Medal Niepodległości – 9 listopada 1933 „za pracę w dziele odzyskania niepodległości”[24]
- Srebrny Krzyż Zasługi – 10 listopada 1928[25][26]
- Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921[26]
- Medal Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości[26]
- Krzyż Oficerski Order Białej Róży Finlandii (Finlandia, przed 1936)[27]
- Medal Zwycięstwa („Médaille Interalliée”)[26] – zezwolenie z 1925[28]
Przypisy
- ↑ W 1935 dokonano zmiany imienia ze Stanisław na Stanisław Włodzimierz Paweł. Stwierdzenia. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 8, s. 57, 1 czerwca 1935.
- ↑ Genealogia, Program indeksacji aktów stanu cywilnego i metryk kościelnych [online], metryki.genealodzy.pl [dostęp 2018-05-31].
- ↑ Super User, Urząd Miasta i Gminy w Opatowie - Opatowskie ciekawostki [online], www.umopatow.pl [dostęp 2018-05-31] (pol.).
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 12, 21.
- 1 2 3 4 Kolekcja GiO ↓, s. 20, 22.
- 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Kolekcja GiO ↓, s. 20.
- 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 31.
- 1 2 Kolekcja GiO ↓, s. 22.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 20, 27.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 2, 12, 22.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 20, 27, 31.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 33.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 32.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 132 z 16 grudnia 1925 roku, s. 721.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 24 lipca 1928 roku, s. 227.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 131.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 1 czerwca 1935 roku, s. 55.
- 1 2 3 4 Kryska-Karski i Żurakowski 1991 ↓, s. 94.
- ↑ Akt małżeństwa na genealodzy.pl, dostęp 2018-05-31, http://poczekalnia.genealodzy.pl/pliki/AP-Warszawa/USCWarszawa_JeszczeNieWAPW/0181_EwAugsburskie/EwAugsb_1931MZ/M/152-153.jpg
- ↑ Jakub Szczepański: Błyskotliwy agent czy zdrajca? Tajenica Samosna Mikicińskiego. Nasza Historia Gazeta online, 29.04.2016. [dostęp 2020-07-26].
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 41 z 6 grudnia 1921 roku, s. 1608.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 19, 21, 32.
- ↑ Kolekcja GiO ↓, s. 12, 19, 22.
- ↑ M.P. z 1933 r. Nr 258, poz. 276 (ISAP)
- ↑ M.P. z 1928 r. nr 260, poz. 636 „w uznaniu zasług, położonych na polu pracy w poszczególnych działach wojskowości”.
- 1 2 3 4 Kolekcja GiO ↓, s. 19, 22.
- ↑ Zarządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej. „Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych”. Nr 2, s. 21, 11 listopada 1936.
- ↑ Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 35 z 25 marca 1925, s. 166.
Bibliografia
- Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
- Rocznik Oficerski 1923. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1923.
- Rocznik Oficerski 1924. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1924.
- Rocznik Oficerski 1928. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1928.
- Rocznik Oficerski 1932. Warszawa: Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1932.
- Marek Lis. Generał Stanisław Gano (1895–1968). „Rocznik Muzeum Historyczno Archeologicznego w Ostrowcu Świętokrzyskim”, s. Tom III, s. 173–194, 2000.
- Tadeusz Kryska-Karski, Stanisław Żurakowski: Generałowie Polski niepodległej. Warszawa: Editions Spotkania, 1991.
- Stanisław Gano. [w:] Kolekcja Generałów i Osobistości; I.480.156 [on-line]. Wojskowe Biuro Historyczne. [dostęp 2026-04-12].
