Trzycierz

Trzycierz
wieś
Ilustracja
Kaplica
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

nowosądecki

Gmina

Korzenna

Liczba ludności (2006)

487

Strefa numeracyjna

18

Kod pocztowy

33-322[1]

Tablice rejestracyjne

KNS

SIMC

0436447

Położenie na mapie gminy Korzenna
Mapa konturowa gminy Korzenna, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Trzycierz”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Trzycierz”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Trzycierz”
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa konturowa powiatu nowosądeckiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Trzycierz”
Ziemia49°40′36″N 20°48′17″E/49,676667 20,804722[2]

Trzycierz (daw. Trzycież, lub Trzeciesz) – wieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Korzenna. Wioska położona jest w dolinie potoku Jasienianka (Wojnarówka)[3] w regionie Pogórza Rożnowskiego, które rozciąga się pomiędzy dolinami rzek Dunajec i Biała. Najwyższym wzniesieniem w okolicy jest Dąbrowska Góra (583 m). W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego. Trzycierz to miejscowość rolnicza i agroturystyczna.

Historia

Wieś powstała we wczesnym średniowieczu i od końca XIII wieku należała do dóbr rycerskich, najpierw do rodu pieczętującego się herbem Wąż, a później do rodziny Trzecieskich herbu Strzemię,  która wydała wiele wybitnych postaci z Andrzejem Trzecieskim na czele. Od ich nazwiska bierze się najprawdopodobniej nazwa wioski. Trzeciescy byli w tym czasie bardzo zasobną w wpływową rodziną[4].

Od XIV wieku do roku 1772 wieś należała do powiatu sądeckiego. Jan Długosz w Liber Beneficiorum (1470-80) wzmiankuje, że wieś należy do parafii p.w. św. Andrzeja Apostoła w Siedlcach. Właścicielem wsi był w tym czasie Stanisław Trzecieski. We wsi były łany kmiece. Dziesięcinę ze wsi oddawano biskupom krakowskim[5].

Rejestr poborowy woj. krakowskiego z roku 1581 stwierdza, że wieś należy do Stanisława Trzecieskiego i obok folwarku we wsi było 9 kmieci na 4,5 łana, 2 zagrodników z rolą i 1 komornik z bydłem.

Rejestr poborowy woj. Krakowskiego z 1629 roku stwierdza, że właścicielem wsi jest już Stanisław Bylina herbu Odrowąż. Kolejny rejestr potwierdza, że właścicielem wsi jest Stanisław Bylina. Nie wspomina nic o folwarku a wymienia 4 łany kmiece, 2 zagrody z rolami i 1 komornika bez bydła[5].

W czasie kampanii wrześniowej w 1939 r. Trzycierz, podobnie jak pobliska Łęka zostały spalone. 2 Dywizja Górska Wermachtu wkroczyła do Nowego Sącza 6 września, dzień później zajęty zostaje Grybów. Niemcy dokonali krwawych pacyfikacji wsi Trzycierza i Łęki. Przyczyną był niecelny strzał oddany z ukrycia do żołnierzy niemieckich[6].

Mieszkańcy

W końcu XIX wieku wieś liczyła 39 domówi i 284 mieszkańców, w tym pięciu 5 Żydów. Dwór i folwark należał do Franciszka Cudka. Było tam 226 morgów gruntów ornych, 19 morgów łąk i 28 morgów pastwisk[7].

Na podstawie dostępnych "online" w elektronicznej bibliotece KUL Schematyzmów Diecezji Tarnowskiej[8] można prześledzić liczbę katolików podawaną przez proboszczów z Siedlec. Poniższa tabela ilustruje dynamikę wzrostu w latach od 1853 do 1939 r.

Rok Liczba mieszkańców (katolików)

mieszkających w Trzycierzu

1853 206
1860 218
1870 278
1880 328
1887 249
1893 327
1900 385
1914 466
1919 422
1925 401
1930 437
1935 459
1939 473

Wg danych Gminy Korzenna Trzycierz obecnie liczy 480 mieszkańców[5], czyli nieco wiecej niż roku wybuchu II wojny światowej.

Szkoła podstawowa

W Trzycierzu działa szkoła podstawowa[9] oraz filia Zespołu Placówek Opiekuńczo-Wychowawczych w Nowym Sączu[10]. Pierwsze wzmianki o organizacji szkoły ludowej w Trzycierzu znajdujemy w Dzienniku Urzędowym c. k. Rady szkolnej krajowej w Galicyi z 1906 r.: "Cesarsko-królewska Rada szkolna krajowa wyłączyła orzeczeniami: (…) Nr 20.752 gminę Trzycierz w okręgu nowosandeckim z zakresu szkolnego w Siedlcach i z organizowała osobną 1-klasową szkołę w Trzycierzu"[11]. Przez pewien czas, w latach siedemdziesiatych i osiemdziesiatych XX w. działała w Trzecierzu średnia szkoła rolnicza.

Kaplica

Wioska należy do parafii Siedlce. Na jej terenie wsi znajduje się kaplica pod wezwaniem Najświętszego Serca Pana Jezusa. Została ona poświęcona 9 lipca 2005 roku. W Schematyzmach Diecezji Tarnowskiej znajdujemy informację, że w wiosce działała kaplica także w latach trzydziestych XX w[12].

Przypisy

  1. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 1312 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 141377.
  3. ↑ Pogórze Rożnowskie. Mapa 1:50 000. Kraków: Compass, 2004. ISBN 83-89165-72-4.
  4. ↑ Por. Marian Wolski, Trzeciescy herbu Strzemię, Małopolska rodzina szlachecka XIV-XVI wieku, Towarzystwo Naukowe „Societas Vistulana”, Kraków 2005. W oparciu tę monografię można wskazać, że w okolicach Nowego Sącza, członkowie rodziny Trzecieskich w XV i XVI wieku posiadali m.in. następujące miejscowości: Trzecierz, Bobowa, Janczowa, Korzenna, Lipnica Wielka, Niecew, Polna, Stróżna, Szalowa, Wilczyska.
  5. 1 2 3 Sołectwo Trzycierz [online], Gmina Korzenna [dostęp 2025-06-27].
  6. ↑ Elementarz Historyczny: okrutne zbrodnie II wojny światowej na Sądecczyźnie [online], Sądeczanin.info [dostęp 2025-06-27].
  7. ↑ Trzycierz, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. XV, cz. 2: Januszpol – Wola Justowska, Warszawa 1902, s. 665.
  8. ↑ Schematismus Universi Vener. Cleri Dioeceseos Tarnoviensis - Biblioteka Cyfrowa KUL [online], dlibra.kul.pl [dostęp 2025-06-25].
  9. ↑ Szkoła Podstawowa w Trzycierzu [online], Szkoła Podstawowa w Trzycierzu, 19 kwietnia 2025 [dostęp 2025-06-27].
  10. ↑ Natalia Sekuła, ,,Dom Trzycierz” od 30 lat budowany na miłości. Łzy wzruszenia i wspomnienia po latach [ZDJĘCIA, FILM] [online], www.dts24.pl, 15 września 2024 [dostęp 2025-06-27].
  11. ↑ Dziennik Urzędowy c. k. Rady szkolnej krajowej w Galicyi. 1906, nr 12, „Biblioteka Jagiellońska, 100085 III”, 30 maja 1906, s. 203 [dostęp 2025-06-27].
  12. ↑ Rocznik Diecezji Tarnowskiej : na rok 1936, „Biblioteka Uniwersytecka KUL”, 1936–1999, s. 181 [dostęp 2025-06-27] (pol.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.