Zbrojovka Z 5

Z 5 Express

Producent	Zbrojovka Brno
Okres produkcji	1935–1937
Miejsce produkcji	Brno
Poprzednik	brak
Następca	brak
Dane techniczne
Segment	D
Typy nadwozia	2-drzwiowy sedan 2-drzwiowy kabriolet 2-drzwiowy roadster
Silniki	R2: 1,5 l, 40 KM
Skrzynia biegów	3-biegowa manualna
Napęd	przedni, silnik wzdłużnie z przodu
Długość	4400 mm[1][a]
Szerokość	1450 mm[1]
Wysokość	1560 mm[1]
Rozstaw osi	2875 mm[1]
Masa własna	1040 kg[1][b]
Zbiornik paliwa	45 l[1]
Liczba miejsc	4
Dane dodatkowe
Konkurencja	Aero 50 Praga Lady

Z 5 Express – samochód osobowy klasy średniej produkowany przez czechosłowackie przedsiębiorstwo Zbrojovka Brno w latach 1935–1937. Wyposażony był w silnik dwusuwowy o pojemności 1,5 l, napędzający przednie koła. Łącznie wyprodukowano 375 samochodów.

Od 1933 roku czechosłowackie przedsiębiorstwo zbrojeniowe i przemysłu maszynowego Zbrojovka Brno produkowało samochód klasy niższej średniej Z 4, cechujący się silnikiem dwusuwowym o pojemności jednego litra, napędzającym przednie koła^[1]. W połowie lat 30. Zbrojovka zdecydowała poszerzyć swoją ofertę i oprócz małego modelu Z 6 Hurvinek wprowadziła na rynek samochód średniej klasy^[1]. Model Z 5, nazwany Express, zadebiutował na salonie samochodowym w Pradze w październiku 1935 roku^[1]. Producent tradycyjnie zastosował w nim silnik dwusuwowy, lecz liczbę cylindrów zwiększono do czterech, przez co był to pierwszy czechosłowacki seryjny samochód z dwusuwowym silnikiem w takim układzie^[1]. Hasłem reklamowym było: Expres našich silnic („ekspres naszych szos”)^[1]. Pierwsze samochody seryjne były wyprodukowane wiosną 1936 roku^[2].

Konstrukcja samochodu była podobna do Z 4: oparta na ramie, z niezależnym zawieszeniem kół resorowanych poprzecznymi resorami piórowymi, z silnikiem chłodzonym cieczą umieszczonym z przodu^[2]. Rozstaw osi wynosił 2875 mm, a rozstaw kół 1150 mm z przodu i 1190 mm z tyłu^[1]. Silnik był dwusuwowy, czterocylindrowy, o pojemności 1470 cm³ (średnica cylindra/skok tłoka: 72×90 mm, jak w Z 6)^[3] . Rozwijał moc 40 KM (30 kW) przy 3200 obr./min^[3] . Skrzynia biegów była trzybiegowa mechaniczna, umieszczona przed silnikiem^[2]. Z uwagi na większą moc silnika na wszystkich kołach zastosowano hydrauliczne hamulce bębnowe ATE Lockheed zamiast mechanicznych^[1][3] . Opony miały rozmiar 5,25–16^[c][1]. Zastosowano w samochodzie układ centralnego smarowania podwozia^[1]. Prędkość maksymalna wynosiła 120 km/h, a średnie zużycie paliwa 11–13 l/100 km^[1].

Samochód dostępny był od początku jako dwudrzwiowy czteromiejscowy sedan oraz kabriolet, o nowoczesnym nadwoziu odpowiadającym opływowej modzie drugiej połowy lat 30^[2]. Konstrukcja nadwozia była mieszana, z drewnianą ramą i panelami z blachy stalowej^[2]. W 1936 roku doszedł dwumiejscowy sportowy roadster^[1]. Sedan kosztował 37 500 koron, kabriolet od 46 000 koron (równowartość ok. 8–10 tys. zł)^[d], a roadster był jeszcze droższy^[1]. Oprócz nadwozi seryjnych, samochody były indywidualnie karosowane ekskluzywnymi nadwoziami na zamówienie, zwłaszcza otwartymi sportowymi, m.in. przez warsztat Zbrojovki w Pradze, warsztat Plachý w Brnie lub firmę Sodomka^[1]. W warsztacie Plachý powstał między innymi kabriolet Z 5 podarowany w listopadzie 1936 roku następcy tronu Rumunii Michałowi^[2]. Czterodrzwiowy wydłużony sedan pozostał prototypem z uwagi na zakończenie produkcji^[1].

15 października 1936 roku, z uwagi na pogorszenie się sytuacji międzynarodowej związane ze zbrojeniami Niemiec, rząd czechosłowacki zdecydował o zakończeniu produkcji samochodów w Zbrojovce Brno z powodu potrzeby skupienia się zakładów na zwiększonych zamówieniach zbrojeniowych^[1]. Wyprodukowane samochody Z 6 były sprzedawane jeszcze do 1938 roku, a od wiosny 1937 roku były także montowane w niewielkiej liczbie z pozostałych części w warsztacie Zbrojovki w centrum wystawowym w Brnie^[1]. Wyprodukowano ogółem 357 samochodów Z 5^[3] [e].

• Jan Tuček: Automobily Z - Hurvínek a Express. Automobil, 04-09-2008. (cz.).
• Jan Tuček: Z 5 Express – Brněnský čtyřválec. Automobil, 18-08-2023. (cz.).
• TH/HH: II. sraz automobilů Z (Zbrojovka Brno) 2015 – Zetky jedou.... Automobil, 29 września 2015. (cz.).