Komodi

Komodi lindi më 31 gusht pas Krishtit 161 në Lanuvium, afër Romës.^[6] Ai ishte djali i perandorit në fuqi, Marcus Aurelius dhe kushërirës së parë të Aurelit, Faustina e Reja ose Minor, vajza e vogël e perandorit Antonin Piu, i cili kishte vdekur vetëm disa muaj më parë. Komodi kishte një vëlla të madh binjak, Tit Aurelius Fulv Antoninin, i cili vdiq në vitin 165. Më 12 tetor 166, Komodi u bë çezar së bashku me vëllain e tij më të vogël, Mark Anius Verin.^[7][8] Ky i fundit vdiq në vitin 169, duke mos arritur të shërohej nga një operacion, i cili e la Komodin si djalin e vetëm të mbijetuar të Marcus Aurelius.

Ai ishte nën kujdesin e mjekut të babait të tij, Galenit,^[9][10] i cili trajtoi shumë nga sëmundjet e zakonshme të Komodit. Komodi mori një edukim të gjerë arsimor nga një mori mësuesish me përqendrim në edukimin intelektual.^[11] Midis mësuesve të tij, përmenden Onesikrati, Antistius Capella, Titus Aius Sanctus dhe Pitholaus.^[12]

Komodi dihet se ka qenë në Karnuntum, selia e Marcus Aurelius gjatë Luftërave Markomanike, në vitin 172. Me sa duket atje, më 15 tetor të vitit 172, atij iu dha titulli i fitores Germanicus, në prani të ushtrisë. Titulli sugjeron që Komodi ishte i pranishëm në fitoren e babait të tij mbi markomanët. Më 20 janar 175, Komodi hyri në Kolegjin e Pontifëve, pika fillestare e një karriere në jetën publike.^[13]

Lartë: Medalion që paraqet çezarin Komod (djathtas) me babain e tij Mark (majtas), 172
Poshtë: Aureus i Komodit si bashkë-august, 177^[14]

Në prill të vitit 175, Avidius Kasiusi, guvernatori i Sirisë, e deklaroi veten perandor pas thashethemeve se Marcus Aurelius kishte vdekur. Pasi ishte pranuar si perandor nga Siria, Judea dhe Egjipti, Kasiusi e vazhdoi rebelimin e tij edhe pasi u bë e qartë se Marku ishte ende gjallë. Gjatë përgatitjeve për fushatën kundër Kasiusit, Komodi mori toga virilis në frontin Danubian më 7 korrik të vitit 175, duke hyrë zyrtarisht në moshën e rritur. Kasiusi, megjithatë, u vra nga një prej centurionëve të tij para se të fillonte fushata kundër tij.

Më pas, Komodi do ta shoqëronte babain e tij në një udhëtim të gjatë në provincat Lindore, gjatë së cilës vizitoi Antiokinë. Perandori dhe djali i tij më pas udhëtuan në Athinë, ku u iniciuan në Misteret Eleusiane. Ata më pas u kthyen në Romë në vjeshtën e vitit 176.^[15]

Marku ishte perandori i parë që nga koha e Vespasianit, që kishte një djalë biologjik legjitim, megjithëse ai vetë ishte i pesti në vijën e ashtuquajtur të Pesë Perandorëve të Mirë, gjithashtu të njohur si Perandorët Birësues, secili prej të cilëve kishte birësuar pasardhësin e tij. Komodi ishte i pari (dhe deri në vitin 337, i vetmi) perandor i lindur në purpur, d.m.th. gjatë sundimit të babait të tij.^[16]

Më 27 nëntor 176, Marcus Aurelius i dha Komodit titullin Imperator.^[17] Autorët modernë e përdorin shpesh këtë datë si fillimin e sundimit të tij,^[18] por kronologjia e saktë e ngjarjeve është e paqartë. Komodi përmendet për herë të parë si august (perandor) më 17 qershor 177, por ai e llogariste sundimin e tij që nga përshëndetja e tij në vitin 176. dhe, në mes të vitit 177, titullin August, duke i dhënë djalit të tij të njëjtin status me statusin e tij dhe zyrtarisht duke ndarë pushtetin.^[19][20][21]

Më 23 dhjetor të vitit 176, të dy perandorët festuan një triumf të përbashkët^[22] dhe Komodit iu dha pushteti gjykatës. Më 1 janar të vitit 177, Komodi u bë për herë të parë konsull, gjë që e bëri atë, 15 vjeç, konsullin më të ri në historinë romake deri në atë kohë. Ai më pas u martua me Brutia Krispinën, para se të shoqëronte babanë e tij në frontin danubian edhe një herë në vitin 178. Marcus Aurelius do të vdiste atje në 17 mars 180, duke e lënë perandor të vetëm Komodin 18-vjeçar.^[23]

Në fillim të mbretërimit të tij, Komodi 18 vjeç, trashëgoi shumë këshilltarë të vjetër të babait të tij, veçanërisht Tiberius Klaudius Pompeianin (burri i dytë i motrës së madhe të Komodit, Lucilla), vjehrrin e tij Gaius Brutius Presensin, Tit Fundanius Vitrasius Pollionin dhe Aufidius Viktorinin, i cili ishte prefekt i qytetit të Romës. Ai gjithashtu kishte katër motra të mbijetuara, të gjitha me burra që ishin rivalë të mundshëm. Lucilla ishte mbi dhjetë vjet më e madhe se ai dhe mbante gradën augusta si e veja e burrit të saj të parë, Lucius Verit.

Kriza e parë e mbretërimit erdhi në vitin 182, kur Lucilla krijoi një komplot kundër vëllait të saj. Motivi i saj pretendohet të ketë qenë zilia e perandoreshë Krispinës. Burri i saj, Pompeiani, nuk ishte i përfshirë, por dy burra që pretendohet se kanë qenë të dashurit e saj, Mark Umidius Kuadrat Aniani (konsulli i vitit 167, i cili ishte edhe kushëriri i saj i parë) dhe Apius Klaudius Kuintiani, u përpoqën të vrisnin Komodin ndërsa ai hyri në një teatër. Ata e lanë punën në mes dhe u kapën nga truproja e perandorit.

Kuadrati dhe Kuintiani u ekzekutuan. Lucilla u internua në Kapri dhe më vonë u vra. Pompeiani u tërhoq nga jeta publike. Njëri nga dy prefektët pretorianë, Publius Tarrutenius Paterni, kishte qenë në të vërtetë i përfshirë në komplot, por përfshirja e tij nuk u zbulua deri më vonë dhe pas kësaj, ai dhe kolegu i tij, Sekst Tigidius Perenisi, ishin në gjendje të organizonin vrasjen e Saoterit, çamberleni i urryer.

Komodi e mori keq humbjen e Saoterit dhe Perenisi tani e shfrytëzoi rastin për të përparuar duke implikuar Paternusin në një komplot të dytë, në pamje të parë të organizuar nga Publius Salvius Juliani, i cili ishte djali i juristit Salvius Juliani dhe u fejua me vajzën e Paternit. Salviusi dhe Paterni u ekzekutuan së bashku me një numër konsujsh dhe senatorësh të tjerë të shquar. Didius Juliani, perandori i ardhshëm dhe një i afërm i Salvius Julianit, u shkarkua nga guvernatoriati i Germania Inferior.

Kleandri

Pas vrasjes së Saoterit të fuqishëm, Perenisi mori frenat e qeverisjes, ndërsa Komodi gjeti një çamberlen të ri dhe të parapëlqyer te Kleandri, një skllav frigjian i liruar, i cili ishte martuar me një prej dashnoreve të perandorit, Demostratia. Kleandri ishte në fakt personi që kishte vrarë Saoterin. Pas atyre përpjekjeve për jetën e tij, Komodi e kaloi pjesën më të madhe të kohës jashtë Romës, kryesisht në pronat e familjes në Lanuvium. Ndërsa ishte i fortë fizikisht, interesi i tij kryesor ishte në sport: ai mori pjesë në gara me kuaj, karro dhe luftime me kafshë dhe burra, kryesisht në privat, por edhe me raste në publik.

Komodi u përurua në vitin 183 si konsull me Aufidius Viktorinin si koleg dhe mori titullin Pius. Lufta shpërtheu në Daki: pak detaje janë në dispozicion, por duket se dy pretendentë të ardhshëm për fronin, Klodius Albini dhe Pescenius Nigeri, të dy u dalluan në fushatë. Gjithashtu, në Britani në vitin 184, guvernatori Ulpius Marceli e ri-avancoi kufirin romak në drejtim të veriut në Murin Antonin, por legjionarët u rebeluan kundër disiplinës së tij të ashpër dhe brohoritën një legat tjetër, Priskun, si perandor.^[27]

Priskusi refuzoi ti pranonte shpalljet e tyre dhe Perenisi i kishte të gjithë legatët legjionarë në Britani të liruar. Më 15 tetor 184 në Lojërat Kapitoline, një filozof cinik e denoncoi publikisht Perenisin përpara Komodit. Rrëfimi i tij u konsiderua i gënjeshtërt dhe ai u dënua menjëherë me vdekje. Sipas Dion Kasit, Perenisi, megjithëse ishte i pamëshirshëm dhe ambicioz, nuk ishte personalisht i korruptuar dhe e administroi përgjithësisht mirë shtetin.^[27]

Sidoqoftë, vitin tjetër, një grupim ushtarësh nga Britania (ata ishin tërhequr në Itali për të shtypur brigandët) gjithashtu e denoncuan Perenisin tek perandori si komplotues për të bërë perandor djalin e tij (atyre u ishte mundësuar ta bënin këtë nga Kleandri, i cili ishte duke kërkuar ta rrëzonte rivalin e tij), dhe Komodi u dha atyre leje për ta ekzekutuar atë, si dhe gruan dhe djemtë e tij. Rënia e Perenisit solli një valë të re ekzekutimesh: Aufidius Viktorini bëri vetëvrasje. Ulpius Marceli u zëvendësua si guvernator i Britanisë nga Pertinaksi; të sjellë në Romë dhe të gjykuar për tradhti, Marceli mezi i shpëtoi vdekjes.

Kleandri vazhdoi ta përqendronte pushtetin në duart e tij dhe të pasurohej duke u bërë përgjegjës për të gjitha zyrat publike: ai i shiti (dhe dhuroi vendet në) senat, postet komanduese të ushtrisë, guvernatorëve dhe, gjithnjë e më shumë, edhe konsullatave zëvendësuese për ofertuesin më të lartë. Trazirat përgjatë perandorisë u rritën, me një numër të madh të dezertorëve të ushtrisë duke shkaktuar telashe në Gali dhe Gjermani. Pescenius Nigeri u përballë me dezertorët në Gali në një fushatë ushtarake. Një revoltë në Bretanjë u shtyp nga dy legjionet e sjella nga Britania.

Në vitin 187, një nga udhëheqësit e dezertorëve, Materni, erdhi nga Galia duke synuar të vriste Komodin në Festivalin e Hyjneshës së Madhe në Mars, por u tradhtua dhe u ekzekutua. Në të njëjtin vit, Pertinaksi demaskoi një komplot nga dy armiq të Kleandrit - Antistius Burrit (një nga kunetërit e Komodit) dhe Arrius Antoninit. Si rezultat, Komodi u shfaq edhe më rrallë në publik, duke preferuar të jetonte në pronat e tij.

Në fillim të vitit 188, Kleandri rrëzoi prefektin pretorian në fuqi, Atilius Aebutianin dhe mori komandën supreme të Gardës Pretoriane në rangun e ri të një pugione ("mbajtës kame"), me dy prefektët pretorianë të varur prej tij. Tani në kulmin e fuqisë së tij, Kleandri vazhdoi të shiste poste publike si biznesin e tij privat. Pika kulmore erdhi në vitin 190, i cili kishte 25 konsuj zëvendësues - një rekord në historinë 1000-vjeçare të konsullatës romake - të gjithë të emëruar nga Kleandri (ata përfshinin perandorin e ardhshëm Septim Severin).

Në pranverën e vitit 190, Roma u prek nga një mungesë ushqimi, për të cilën praefectus annonae, Papirius Dionisiusi, zyrtari faktikisht i ngarkuar me furnizimin me grurë, u përpoq tia hidhte fajin Kleandrit. Në fund të qershorit, një turmë demonstroi kundër Kleandrit, gjatë një gare me kuaj në Cirkun Maksim: ai dërgoi Gardën Pretoriane për të shuar rrëmujat, por Pertinaksi, i cili tani ishte prefekti i qytetit të Romës, dërgoi Vigiles Urbani për t'iu kundërvënë atyre. Kleandri u largua te Komodi, i cili ishte në Laurentum në shtëpinë e Kuinktilëve, për mbrojtje, por turma e ndoqi duke i kërkuar kokën.

Me nxitjen e dashnores së tij Marcia, Komodi i preu kokën Kleandri dhe vrau djalin e tij. Viktima të tjera në këtë kohë ishin prefekti pretorian Julius Juliani, kushërira e Komodit Ania Fundania Faustina dhe kunati i tij Mamertini. u ekzekutua gjithashtu Papirius Dionisiusi.

Perandori tani ndryshoi emrin e tij në Lucius Elius Aurelius Komodi. Në vitin 191, në moshën 29 vjeçare, ai i mori më shumë frenat e pushtetit, megjithëse vazhdoi të sundonte përmes një grupimi të përbërë nga Marcia, çamberleni i tij i ri, Eklekti dhe prefekti i ri pretorian Kuint Emilius Laeti.

Në kundërshtim me senatin, në prononcimet dhe ikonografinë e tij, Komodi gjithmonë e kishte theksuar statusin e tij unik si një burim fuqie hyjnore, liberaliteti dhe aftësie fizike. Shtatore të panumërta përreth perandorisë u vendosën, duke e portretizuar atë me maskën e Herkulit, duke përforcuar imazhin e tij si një gjysmëperëndi, një gjigant fizik, një mbrojtës dhe një luftëtar që luftonte kundër njerëzve dhe kafshëve (shih "Komodi dhe Herkuli" dhe "Komodi Gladiator" më poshtë). Për më tepër, si Herkul, ai mund të pretendonte të ishte djali i Jupiterit, perëndisë supreme të Panteonit Romak. Këto tendenca tani u rritën në përmasa megalomane. Larg nga kremtimi i prejardhjes së tij nga Marcus Aurelius, burimi faktik i fuqisë së tij, ai theksoi veçantinë e tij personale si krijues i një rendi të ri, duke kërkuar të rindërtonte perandorinë në imazhin e tij.

Gjatë vitit 191, qyteti i Romës u dëmtua gjerësisht nga një zjarr që vijoi për disa ditë, gjatë të cilit shumë ndërtesa publike, duke përfshirë Tempullin e Paqes, Tempullin e Vestës dhe pjesë të pallatit perandorak u shkatërruan.

Mbase duke e parë këtë si një mundësi, në fillim të vitit 192 Komodi, duke e shpallur veten Romulusin e ri, ritualisht e rithemeloi Romën, duke e riemëruar qytetin Colonia Lucia Annia Commodiana. Të gjithë muajt e vitit u riemërtuan për të korresponduar saktësisht me emrat e tij (tani dymbëdhjetë): Lucius, Aelius, Aurelius, Commodus, Augustus, Herculeus, Romanus, Exsuperatorius, Amazonius, Invictus, Felix dhe Pius. Legjionet u riemëruan Commodianae, flota, e cila importonte drithëra nga Afrika, u quajt Alexandria Commodiana Togata, senati u titullua Senati Fatlum Komodian, pallati i tij dhe vetë populli romak të gjithëve u dha emrin Commodianus dhe dita në të cilën këto reforma u dekretuan do të quhej Dies Commodianus.^[28]

Kështu, ai e paraqiti veten si burimin e Perandorisë, jetës dhe Fesë Romake. Ai gjithashtu e zëvendësoi kokën e Kolosit të Neronit, ngjitur me Koloseun me portretin e tij, i dha një kopan, vendosi një luan prej bronzi në këmbët e tij për ta bërë atë të dukej si Hercules Romanus dhe shtoi një mbishkrim që mburrej se ishte "i vetmi luftëtar mëngjarash që pushtoi dymbëdhjetë herë një mijë veta".^[29]

Në nëntor të vitit 192, Komodi zhvilloi Lojërat Plebeiane, në të cilat gjuajti qindra kafshë me shigjeta dhe shtiza çdo mëngjes dhe luftoi si gladiator çdo pasdite, duke i fituar të gjitha luftimet. Në dhjetor, ai njoftoi synimin e tij për të përuruar vitin 193 si konsull dhe gladiator më 1 janar.

Kur Marcia gjati një listë të njerëzve që Komodi synonte ti ekzekutonte, ajo zbuloi se ajo, prefekti Laeti dhe Eklekti ndodheshin në të. Tre nga prej tyre komplotuan për ta vrarë perandorin. Në këtë pikë, prefekti Laeti organizoi një komplot me Eklektin për të zëvendësuar Komodin me Pertinaksin. Më 31 dhjetor, Marcia helmoi ushqimin e Komodit, por ai e volli helmin, kështu që komplotistët dërguan partnerin e tij të mundjes, Narcisin që ta mbyste atë në banjën e tij.^[30]

Pas vdekjes së tij, Senati Romak e shpalli atë një armik publik (një de facto damnatio memoriae) dhe rivendosi emrin origjinal të qytetit të Romës dhe institucioneve të tij. Shtatoret e Komodit u shkatërruan. Trupi i tij u varros në Mauzoleun e Adrianit.

Vdekja e Komodit shënoi fundin e Dinastisë Nerva–Antonine. Komodi u pasua nga Pertinaksi, mbretërimi i të cilit do të ishte jetëshkurtër; ai do të bëhej pretenduesi i parë që u uzurpua gjatë Vitit të Pesë Perandorëve. Në vitin 195, perandori Septim Severi, duke u përpjekur të fitonte mbështetjen e familjes së Mark Aurelit, rehabilitoi kujtesën e Komodit dhe Senati Romak e hyjnizoi atë.^[a]

Dion Kasi, një dëshmitar i dorës së parë, e përshkruan atë si "jo natyrshëm të lig, por përkundrazi, si pa hile si çdo njeri që ka jetuar ndonjëherë. Thjeshtësia e tij e madhe, megjithatë, së bashku me frikacakërinë e tij, e bënë atë skllav të shokëve të tij dhe pikërisht përmes tyre ai në fillim nga injoranca, humbi jetën më të mirë dhe më pas u çua në zakone epshore dhe mizore, të cilat së shpejti u bënë natyra e tij e dytë."^[31]

Veprimet e tij të regjistruara kanë prirjen të tregojnë një refuzim të politikave të babait të tij, këshilltarëve të babait të tij dhe veçanërisht të jetesës së rreptësisht të kursyer të babait të tij dhe një tëhuajsim nga anëtarët e mbijetuar të familjes së tij. Duket e mundshme që ai ishte rritur në atmosferën e asketizmit stoik, të cilën ai e hodhi poshtë plotësisht me ngjitjen e tij në sundimin i vetëm.

Pas përpjekjeve të përsëritura ndaj jetës së Komodit, qytetarë romakë shpesh vriteshin sepse e kishin zemëruar atë. Një ngjarje e tillë e njohur ishte përpjekja për shfarosjen e shtëpisë së Kuinktilëve. Kondiani dhe Maksimi u ekzekutuan me pretekstin se, ndërsa ata nuk ishin të implikuar në ndonjë komplot, pasuria dhe talenti i tyre do t'i bënte ata të pakënaqur me gjendjen atëhershme të punëve.^[32] Një ngjarje tjetër - siç është regjistruar nga historiani Aelius Lampridius - ndodhi në banjot romake në Terme Taurine, ku perandori e hodhi një shoqërues në një furrë pasi gjeti ujin e tij të vakët.^[33][34]

Dy monedha aureus të viteve 186 dhe 192 që paraqesin ndryshimin e emrit të Komodit nga "Marcus Aurelius Commodus Antoninus" në emrin e tij origjinal "Lucius Aelius Aurelius Commodus"

Emri i tij origjinal ishte Lucius Aelius Aurelius Commodus.^[35] Me vdekjen e babait të tij në vitin 180, Komodi e ndryshoi këtë në Marcus Aurelius Antoninus Commodus, para se të kthehej prapë te emri i tij i lindjes në vitin 191.^[2]

Më vonë atë vit ai adoptoi emërtimin e tij të plotë titullar Lucius Aelius Aurelius Commodus Augustus Herculeus Romanus Exsuperatorius Amazonius Invictus Felix Pius (rendi i disa prej këtyre titujve ndryshon me burimet). "Exsuperatorius" (supremi) ishte një titull i dhënë Jupiterit, ndërsa "Amazonius" e identifikonte atë prapë me Herkulin.

Një altar i gdhendur nga Dura-Europos në Eufrat, tregon se titujt e Komodit dhe riemërtimi i muajve u shpërndanë deri në skajet më të largëta të perandorisë; për më tepër, që edhe njësitë ushtarake ndihmëse morën titullin Commodiana dhe se Komodi pretendoi dy tituj shtesë: Pacator Orbis (paqësues i botës) dhe Dominus Noster (zoti ynë). Ky i fundit përfundimisht do të përdorej si një titull konvencional nga Perandorët Romakë, duke filluar rreth një shekull më vonë, por Komodi duket se ka qenë i pari që e mori atë.^[36]

Duke shpërfillur prirjet më filozofike të babait të tij, Komodi ishte jashtëzakonisht krenar për aftësitë e tij fizike. Historiani Herodian, një bashkëkohës, e përshkroi Komodin si një njeri jashtëzakonisht të bukur.^[37] Siç u përmend më lart, ai urdhëroi të bëheshin shumë shtatore që e tregonin të veshur si Herkuli me një luan dhe një kopan. Ai e mendonte veten si rimishërimin e Herkulit, duke imituar shpesh bëmat e heroit legjendar, duke u shfaqur në arenë për të luftuar një shumëllojshmëri kafshësh të egra. Ai ishte mëngjarash dhe shumë krenar për këtë fakt.^[38] Dion Kasi dhe shkrimtarët e Historia Augusta thonë se Komodi ishte një harkëtar i aftë, i cili mund të gjuante kokat strucëve në nga galop të plotë dhe të vriste një panterë ndërsa sulmonte një viktimë në arenë.

Komodi gjithashtu kishte një pasion për luftimin e gladiatorëve, të cilin e mori aq a shumë përzemër sa të shkonte vetë në arenë, i veshur si një sekutor.^[39] Romakët i konsideronin luftimet e gladiatorëve të Komodit si skandaloze dhe të pahijshme.^[40] Sipas Herodianit, spektatorët e Komodit mendoni se ishte e papërshtatshme për një perandor të merrte armët në amfiteatrin sportiv, kur ai mund të bënte fushatë kundër barbarëve midis kundërshtarëve të tjerë të Romës. Konsensusi ishte se ishte nën nivelin e postit të tij të merte pjesë si një gladiator.^[41] Thashethemet popullore u përhapën duke pretenduar se ai ishte në të vërtetë djali, jo i Marcus Aurelius, por i një gladiatori, të cilin nëna e tij, Faustina, e kishte marrë si të dashur në vendpushimin bregdetar të Caieta.^[42]

Në arenë, kundërshtarët e Komodit i nënshtroheshin gjithmonë perandorit; si rezultat ai kurrë nuk humbi. Komodi nuk i vrau kurrë kundërshtarët e tij gladiatorë, duke pranuar dorëzimet e tyre në vend të vrasjes. Fitoret e tij shpesh mirëpriteshin nga kundërshtarët e tij më të mirë, pasi shenjat e mbartjes së duarve të një perandori konsideroheshin si një shenjë fortësie.^[43] Dion Kasi, pohon se qytetarëve të Romës që u mungonin këmbët (nga ndonjë aksident ose sëmundje) dërgoheshin në arenë, ku ata lidheshin së bashku për Komodin për tu goditur me kopan për vdekje, ndërsa pretendonin se ishin gjigandë.^[44] Dion Kasi shkroi gjithashtu se ishte zakoni i Komodit që privatisht të përdorte armë vdekjeprurëse për të luftuar, duke i vrarë dhe gjymtuar kundërshtarët e tij gjatë praktikimit.^[45]

Për çdo paraqitje në arenë, ai ngarkoi qytetin e Romës një milion sestercë, duke e dobësuar ekonominë romake. Komodi ishte i njohur gjithashtu për luftimin e kafshëve ekzotike në arenë, shpesh për tmerrin dhe neverinë e popullit romak. Sipas Dion Kasit, Komodi dikur vrau 100 luanë në një ditë të vetme.^[46] Më vonë ai i preu kokën një struci duke vrapuar me një shigjetë të projektuar posaçërisht^[47] dhe më pas mbante shpatën e tij dhe kokën e përgjakur të shpendit të ngordhur në zonën e uljes së senatorëve dhe bëri me shenjë duke sugjeruar se e kishin radhën më pas.^[48] Dion Kasi vëren se senatorët e shënjestruar e panë këtë më shumë qesharake sesa të frikshme dhe përtypën gjethet e dafinës për të fshehur të qeshurat e tyre.^[49] Në raste të tjera, Komodi vrau vetë ai tre elefantë në dyshemenë e arenës,^[50] dhe një gjirafë.^[51]

• 
  Perandori Komod duke lënë arenën në krye të gladiatorëve (hollësi) nga Edwin Howland Blashfield (1848–1936), Muzeu i dhe Kopshtet e Hermitazhit, Norfolk, Virxhinia.

• Në poezinë Nota di passaggio të Manlio Sgalambro (të përfshirë pastaj te dituria Marcisce anche il pensiero), nga e cila Franco Battiato nxori këngën Decline and Fall of the Roman Empire, citohet Komodi, bashkë me personazhe të tjera të historisë romake, si Neroni, Titi, Elagabali dhe Stilikoni.
• Në serinë e librave të Rick Riordan, Gjykimet e Apollonit, Komodi shfaqet si një nga antagonistët kryesorë dhe ish-i dashuri i Apollonit, duke qenë pjesë e triumviratit të perandorëve të ligj romakë të hyjnizuar.

• I due gladiatori (1964), ku roli i Komodit interpretohet nga Mimmo Palmara.
• Një Komod i lig dhe tepër narcist është portretizuar nga aktori kanadez Christofer Plummer në filmin epik klasik The Fall of the Roman Empire (Rënia e Perandorisë Romake, 1964), me regji të Anthony Mann. Ky film e paraqet të gjithë sundimin e tij, nga vdekja e Mark Aurelit deri në vdekjen e tij, ndërsa luftonte kundër heroit të trilluar Livius.
• Në filmin fitues të Çmimit të Akademisë për Gladiatorin e Filmit më të Mirë (2000), një Komodi i trilluar shërben si antagonisti kryesor i filmit. Ai interpretohet nga aktori Joaquin Phoenix, në një performancë e cila mori një nominim në kategorinë e Aktorit më të Mirë Mbështetës në Oskaret e vitit 2001.^[52]
• Netflix prodhoi në vitin 2016 serinë televizive Roman Empire, të përqëndruar te figura e Komodit dhe perandorë e prijës të tjerë romakë.
• Mini-seriali docu-drama 2017 Roman Empire: Reign of Blood (Perandoria Romake: Mbretërimi i Gjakut) ritregon historinë e tij.^[53][54] Në këtë version, Narcisi e vret Komodin pasi mësoi se kundërshtarët e arenës së perandorit ishin armatosur vetëm me shpata pa tehe. Megjithëse ai e mbyt Komodin, ai fillimisht e sfidon atë në një duel dhe nuk ndodh në banjën e tij, por ndërsa ai po përgatitet për të. Aaron Jakubenko portretizon Komodin në serial.

• Artisti ekspresionist abstrakt Cy Twombly pikturoi serinë prej nëntë panelesh Diskutime mbi Komodin në vitin 1963.
• Komodi shfaqet në këngën Horrible Histories të Evil Emperors, përkrahë Kaligulës, Elagabalit dhe Neronit, një parodi e këngës Bad të Michael Jackson.
• Një personazh në video lojën 2013 Ryse: Son of Rome quhet Commodus dhe është një nga antagonistët kryesorë të lojës. Djali i perandorit Neron, ai ndan disa tipare me Komodin historik.^[55]
• Commodus është një antagonist i vogël në video-lojën 2005 Colosseum: Road to Freedom. Lojtari mund të luftojë Commodus në lojë, i cili vishet si perëndia Herkul. Loja merr liri me ngjarjet që lidhen me vdekjen e tij, me lojtarin që është ai që në të vërtetë e vret atë sesa mundësi Narcisus.

Bir i perandorit mbretërues Mark Aureli, ai lindi Lucius Aelius Aurelius Commodus në Lanuvium, Lanuviumi i lashtë pranë Romës. Ai kishte një vëlla binjak, Titus Aurelius Fulvius Antoninus, i cili vdiq në vitin 165. Më 12 tetor 166, Komodi u emërua Cezar së bashku me vëllain e tij më të vogël, Mark Annius Verus Cezar ; ky i fundit vdiq në vitin 169, duke e lënë Lucius Aurelius Commodus si djalin e vetëm mbijetues.

Ai mori një arsim të mirë nga "një bollëk mësuesish të mirë", sipas fjalëve të Mark Aurelit. Në prill të vitit 175, Avidius Cassius, guvernatori i Sirisë, e shpalli veten perandor pas thashethemeve se Mark Aureli kishte vdekur. I njohur si perandor nga Siria, Palestina dhe Egjipti, Kasiusi vazhdoi rebelimin e tij pavarësisht ekzistencës së vazhdueshme të Mark Aurelit.

Gjatë përgatitjeve për fushatën kundër Kasit, princi mori togën e tij në frontin e Danubit më 7 korrik 175, duke hyrë kështu zyrtarisht në moshë madhore. Megjithatë, Kasi u vra nga një prej centurionëve të tij përpara se të fillonte fushata kundër tij. Komodi e shoqëroi të atin në një udhëtim të gjatë drejt provincave lindore, gjatë të cilit ai vizitoi Antiokinë . Perandori dhe djali i tij udhëtuan gjithashtu për në Athinë, pastaj u kthyen në Romë në vjeshtën e vitit 176. Mark Aureli ishte perandori i dytë pas Vespasianit që pati një djalë, dhe duket se qëllimi i tij ka qenë që Komodi të bëhej trashëgimtar i tij, megjithëse perandorët, shpesh pa fëmijë të rritur meshkuj, i kishin adoptuar prej kohësh trashëgimtarët e tyre. Komodi ishte i vetmi nga shumë djemtë e Mark Aurelit që i mbijetoi atij (trashëgimtari tjetër i caktuar, Mark Annius Verus Cezari, kishte vdekur shumë i ri, dhe ende shumë i ri dhe larg Romës ishte nipi i tij i vetëm gjallë, Tiberius Claudius Severus Proculus, një nip i Komodit i cili më vonë u bë konsull nën Septimius Severus, si dhe vjehrri i Elagabalusit).

Më 27 nëntor 176, Mark Aureli i dha Komodit gradën e Perandorit dhe në vitin 177, titullin e Augustit, duke i dhënë të birit të njëjtën pozicion si ai vetë dhe duke ndarë zyrtarisht pushtetin me të. Më 23 dhjetor të të njëjtit vit, ai mori tribunicia potestas . Më 1 janar 177, Komodi u bë konsull për herë të parë, në moshën 15 vjeç, konsulli më i ri në historinë romake deri në atë kohë. Gjatë mbretërimit të tij me të atin, Komodi nuk kreu asnjë çuditshmëri apo mizori. Ai më pas u martua me Bruttia Crispina përpara se të shoqëronte të atin edhe një herë në frontin e Danubit kundër barbarëve në vitin 178, ku Mark Aureli më pas vdiq më 17 mars 180, duke e lënë Komodin nëntëmbëdhjetëvjeçar si perandor.

Pas një serie të re fitoresh vendimtare në vitet 178-179 kundër Markomanëve dhe Kuadëve, babai i tij, Mark Aureli, u sëmur rëndë në vitin 180, ndoshta i goditur edhe nga murtaja që kishte prekur perandorinë për vite me radhë .^[57] Mark Aureli vdiq më 17 mars 180, rreth pesëdhjetë e nëntë vjeç, sipas Aureli Viktorit në qytetin e kampit të Vindobona ( Vjenë ).^[59]

Sipas Tertulianit, një historian dhe apologjet bashkëkohor i krishterë, ai do të kishte vdekur në frontin sarmatik, jo shumë larg Sirmiumit (Sremska Mitrovica e sotme, në Serbinë e sotme),^[61] i cili shërbeu si seli dimërore e trupave të tij, në prag të sulmit përfundimtar. Birley në fakt beson se Marku mund të ketë vdekur në Bononia në Danub (që me asonancë kujton vendin e Vindobona ), njëzet milje në veri të Sirmiumit.^[63]

Duke filluar të ndihej keq, ai e thirri Komodusin pranë shtratit të tij dhe i kërkoi së pari që ta përfundonte luftën me nder, në mënyrë që të mos dukej sikur e kishte "tradhtuar" Res publica-n . Djali i tij premtoi se do të merrte kontrollin, por shqetësimi i tij kryesor ishte shëndeti i të atit. Prandaj, ai kërkoi të lejohej të priste disa ditë para se të largohej. Marku, duke ndjerë se ditët e tij po i afroheshin fundit dhe detyra e tij po përmbushej, pranoi me stoicizëm një vdekje të ndershme, duke abstenuar nga ushqimi dhe pijet, duke e përkeqësuar kështu sëmundjen e tij për t'i lejuar të vdiste sa më shpejt të ishte e mundur.

Ditën e gjashtë, pasi i mblodhi miqtë e tij dhe "duke u tallur me punët njerëzore", ai u tha atyre: " Pse qani për mua dhe nuk mendoni më tepër për murtajën dhe vdekjen e zakonshme? Nëse do të largoheni prej meje, po ju them, duke shkuar përpara jush, lamtumirë me mua ." Ndërsa ushtarët gjithashtu u dëshpëruan për të, kur u pyetën " kujt duhet t'ia besonte të birin ", ai u përgjigj vartësve të tij: " Juve, nëse është i denjë, dhe perëndive të pavdekshme ." Ditën e shtatë gjendja e tij u përkeqësua dhe për pak kohë lejoi vetëm të birin të vinte në prani të tij, por pothuajse menjëherë e largoi, në mënyrë që të mos e infektonte.

Kur Komodi u largua, ai e mbuloi kokën sikur donte të flinte, si babai i tij Antoninus Pius, dhe vdiq atë natë.^[65] Cassius Dio Cocceianus shton se pati njëfarë neglizhence nga ana e mjekëve, të cilët donin të përshpejtonin trashëgiminë për t'i pëlqyer Komodit, por këto mund të ishin vetëm thashetheme.^[67] Mark Aureli besonte, gabimisht, se djali i tij do ta braktiste atë lloj jete kaq pak të përshtatshme për një princeps, duke marrë përsipër përgjegjësitë e nevojshme në qeverisjen e një Perandorie si ajo Romake .

Dhe meqenëse Komodi nuk ishte i çmendur, siç pretendonin shumë, edhe pse i pëlqente të shfaqej si gladiator dhe në sprova force, ai me zgjuarsi siguroi menjëherë besnikërinë e ushtrisë dhe të popullit romak me donacione të mëdha ( donative dhe congiaria ), duke qeverisur kështu si një monark absolut i vërtetë, i mbrojtur nga komplotet e vazhdueshme të Senatit dhe duke ruajtur pushtetin për dymbëdhjetë vjet të gjata. Në njërën nga këto komplote ishte e përfshirë edhe motra e tij, Lucilla (si dhe anëtarë të tjerë të familjes, si kunati i tij dhe një nip, bir i Kornifikisë), të cilin Komodi e dëboi fillimisht dhe më pas e vrau (jo burrin e saj, Pompeianin, i cili preferonte të vetë-dëbohej, dhe Kornifikinë). Një motër tjetër, Fadilla, ishte në vend të kësaj, së bashku me burrin e saj, një nga këshilltaret më besnike të vëllait të saj.^[70] Në fund të principatës së Mark Aurelit, Cassius Dio i shkroi një lavdërim perandorit, megjithëse e përshkruante kalimin te Komodi me dhimbje dhe keqardhje:

In ogni caso non poté godere di quella fortuna che meritava perché non era fisicamente forte e perché dovette affrontare, per quasi tutta la durata del suo impero, moltissime difficoltà. Proprio per questo lo ammiro maggiormente, appunto perché egli, anche in mezzo a vicende avverse e straordinarie, non solo sopravvisse, ma salvò anche l'impero. Una sola cosa, però, lo rese infelice: il fatto che pur avendo allevato ed educato il figlio nel modo migliore possibile, questi deluse moltissimo le sue aspettative. Di costui, ora, dobbiamo parlare, dato che alle vicende dei Romani di quell'epoca accadde quello che avviene oggi alla nostra storia, decaduta da un regno aureo ad uno ferreo e rugginoso.

— Stampa:Cita.

Ndër aktet e para të Komodit ishte, përveç hyjnizimit të babait të tij, ndërtimi i kolonës së madhe që festonte fitoret e babait të tij mbi popujt barbarë të Veriut .

Oborri Perandorak dhe Veset Private

Paqëndrueshmëria e Komodit nuk kufizohej vetëm në këtë "hobi". Në vitin 190, një pjesë e Romës u shkatërrua nga zjarri dhe Komodi shfrytëzoi rastin për ta "rithemeluar" atë, duke e quajtur Colonia Commodiana për nder të tij (siç ndoshta donte të bënte Neroni në vitin 64). Edhe muajt e kalendarit u riemëruan për nder të tij, dhe madje Senati e ndryshoi emrin e tij në Senati i Fortuna Commodiana, ndërsa ushtria u bë Ushtria Komodiane, dhe kështu ndodhi edhe me flotën, Classis Commodiana . Një sjellje e tillë monarkike u konsiderua seriozisht fyese nga Senati. Ai gjithashtu kishte një prirje për gjërat seksualisht ekstravagante ose të pashëndetshme; ai abuzoi me të gjitha motrat e tij, i detyroi konkubinat e tij të përdornin emrin e nënës së tyre Faustina gjatë marrëdhënieve seksuale dhe kishte ngritur një lloj haremi me treqind vajza dhe treqind djem për përdorimin e rrethit të tij të miqve dhe oborrtarëve, duke vënë në skenë shfaqje orgjiatike me tema, të tilla si 'Rustik'.

Në vitin 182, një grup anëtarësh të familjes perandorake u mblodhën rreth motrës së tij , Annia Aurelia Galeria Lucilla - vajza e saj nga martesa e parë, nip (djali i motrës së saj tjetër, Annia Cornificia Faustina Minor ), kushëriri i saj nga babai, ish-konsulli Marcus Numidius Quadratus dhe motra e këtij të fundit , Numidia Cornificia Faustina - planifikuan vrasjen e Komodit, duke imagjinuar se Luçila dhe burri i saj do të ishin sundimtarët e rinj të Romës. Nipi i Kuintinianit doli me vrull nga vendi i tij i fshehtë me një kamë, duke u përpjekur ta godiste Komodin. Ai i tha: "Ja ku është kama që po të dërgon Senati", duke zbuluar qëllimin e tij para se të mund të vepronte.^[71] Rojet ishin më të shpejta se ai, dhe ai u mposht dhe u çarmatos pa arritur as ta plagoste perandorin.

Komodi urdhëroi dënimin me vdekje të saj dhe të Markus Numidius Quadratus; Luçila, vajza e saj dhe Numidia Cornificia Faustina u internuan në ishullin e Kaprit . Një vit më vonë, Komodi dërgoi një centurion në Kapri për të vrarë të tre gratë.^[72] Komplote të tjera përfshinin përsëri burrin e dytë të Luçilës, Tiberius Claudius Pompeianus, i cili i shpëtoi represionit duke u vetë-internuar. Motra e saj tjetër që banonte në Romë, Fadilla, ishte shumë e afërt me Komodin dhe e mbështeti atë me burrin e saj si këshilltar.

Në vitin 192, Komodi u divorcua nga Bruttia Crispina, duke e dëbuar atë për shkak të tradhtisë bashkëshortore. Të përballur me pakënaqësinë në rritje për shkak të teprimeve të Komodit, prefekti pretorian Quintus Aemilius Leto dhe kubikularius Eclectus, të frikësuar për jetën e tyre pasi kishin kundërshtuar ekstravagancat e fundit të perandorit dhe ishin vendosur në një listë ndalimesh, organizuan një komplot. Konkubina e Komodit, Marcia Demetria, një nga të preferuarat e tij, ndoshta me besim të krishterë (ajo e kishte shtyrë Komodin të ndalonte persekutimet dhe të falte Papën Viktor I ), u përfshi shpejt, kështu që, duke përfituar nga afërsia e saj me princin, ata mund ta helmonin atë në mënyrë që ta vrisnin fshehurazi, në një mënyrë jo-mburravece ose të përgjakshme dhe pa një përballje fizike.

Atentati u krye më 31 dhjetor 192, në prag të inaugurimit të konsujve të rinj: gjatë një banketi, vera e tij u helmua. Perandori, megjithatë, duke besuar se ishte i rënduar nga vakti i bollshëm, u tërhoq në apartamentet e tij dhe u kërkoi shërbëtorëve të tij ta ndihmonin të vjellë, duke shpëtuar kështu pa e ditur veten. Në atë pikë, pasi helmimi kishte dështuar dhe nga frika se mund të zbuloheshin së shpejti, komplotistët iu drejtuan kampionit të gladiatorëve Narcis, instruktorit personal të perandorit, duke i dhënë një shpatë; gladiatori, i shtyrë nga premtimi i një shpërblimi të madh dhe nga hakmarrja personale për vendosjen në një listë ndalimi, vrau Komodin po atë mbrëmje në banja, ndoshta duke e mbytur ose duke e therur. Vitin pasardhës, Narcis u ekzekutua si vrasësi i perandorit gjatë luftës civile, dhe Marcia u dënua me vdekje nga perandori i ri. Cassius Dio, megjithatë, mbijetoi dhe shkroi një nga rrëfimet e pakta të këtyre ngjarjeve.

Të nesërmen, 1 janar 193, pas një periudhe shumë të shkurtër pushimi, komplotistët përhapën lajmin për vdekjen e papritur dhe të parashikueshme të Perandorit nga një goditje në tru dhe se si ajo ngjarje e rastësishme kishte penguar pikërisht në kohë planin e Komodit për të vrarë konsujt e emëruar, Quintus Pompeius Sosius Falcone dhe Gaius Julius Erucius Clarus Vibianus, dhe më pas për të shkuar në Senat, i shoqëruar nga një gladiator dhe vetë i veshur me rroba arene, për t'u shpallur konsull së bashku me ta për herë të tetë.

Leto dhe Eklekti shkuan më pas te Praefectus Urbi Publius Helvius Pertinax, gjeneral dhe konsull në detyrë dhe koleg i perandorit të ndjerë, dhe i ofruan atij vjollcën perandorake . Pertinax, fillimisht i frikësuar për jetën e tij, u bind të pranonte vetëm kur, i çuar në Palatinë, pa trupin e pajetë të Komodusit. Në Romë, lajmi për vdekjen e Princit e shtyu Senatin dhe popullin të kërkonin që trupi të tërhiqej me grep dhe të hidhej në Tiber, siç ishte një zakon i lashtë i diktuar për armiqtë e atdheut. "Le të fshihet plotësisht kujtimi i vrasësit dhe i gladiatorit. Le të rrëzohen statujat e vrasësit dhe të gladiatorit. Le të zhduket krejtësisht kujtesa e gladiatorit të turpshëm. Hidheni gladiatorin në varrin e përbashkët të kockave. Dëgjo, o Cezar: le të tërhiqet vrasësi me grep, sipas zakonit të etërve tanë; le të tërhiqet me grep vrasësi i Senatit. Më i egër se Domitian, më i poshtër se Nero. Atë që ai ua bëri të tjerëve, le t'i bëhet atij vetë. Ndërkaq, le të ruhet kujtimi i atyre që janë të pafajshëm. Le t'u rikthehen nderimet të pafajshmëve, ju lutem."

(Historia Augusta, Commodo, 19.1.) Megjithatë, Pertinaksi dha urdhër që Komodi të varrosej fshehurazi në mauzoleun e Hadrianit . Pasi dëgjoi për këtë, Senati e shpalli Komodin hostis publicus dhe dekretoi damnatio memoriae të tij: emri i saktë i institucioneve u rivendos, ndërsa statujat dhe monumentet e tjera të ngritura nga Perandori i ndjerë u shembën. Vetëm dy vjet më vonë, megjithatë, në vitin 195, perandori Septimius Severus, duke u përpjekur të legjitimonte pushtetin e tij duke u rilidhur me dinastinë e Mark Aurelit dhe në kundërshtim të hapur me Senatin, rehabilitoi kujtimin e Komodit, duke urdhëruar që të dekretohej apoteoza e tij. Prandaj, Komodi kaloi nga armik i Shtetit në gjendjen e divus, me një flamen të veçantë në krye të kultit të tij. Në titullin perandorak, Severusi e shpalli veten bir të Mark Aurelit dhe vëlla të Komodit, sikur të kishte pasur një birësim të rregullt.