Kodra Palatine
| Kodra Palatine | |
|---|---|
| Emrat amëtar latinisht: Palatium; Collis Palatinus italisht: Palatino; Colle Palatino | |
 Harku i Janit në Kodrën Palatine | |
| Lloji | Qendër historike e formimit të Romës |
| Vendndodhja | Campitelli, Romë |
| Qyteti më i afërt | Roma |
| Koordinatat | 41°53′18″N 12°29′13″E / 41.88833°N 12.48694°E |
Kodra Palatine (latinishtja klasike: Palatium;[1] neo-latinisht: Collis/Mons Palatinus; Palatino), e cila është e lidhur me Shtatë Kodrat e Romës është më qëndrorja, një nga pjesët më të vjetra të qytetit; ajo është konsideruar si "bërthama e parë e Romës së Lashtë".[2] Siti tashmë është kryesisht një muzeu i madh në qiell të hapur, ndërsa Muzeu Palatin bujt shumë zbulime nga gërmimet aty si dhe nga sitet e tjera të lashta italiane.
Pallatet perandorake u ndërtuan aty, duke filluar me Augustin. Përpara kohëve perandorake, kodra ishte tepër e zënë kryesisht nga shtëpitë e të pasurve.
Fillimisht kodra kishte dy maja të ndara nga një lug: maja më e lartë quhej Palatium; më e ulta Germalus (ose Cermalus). Duke përdorur Forma Urbis perimetri i saj përfshinte 63 acres (25 ha); ndërsa katalogët rajonalë të shekullit të IV përfshijnë 131 acres (53 ha).[3]
Etimologjia
Sipas Tit Livit[4] (59 p.e.s. – 17 i e.s.) Kodra Palatine e mori emrin e saj nga kolonët arkadian nga Pallantioni, i emërtuar nga themeluesi i tij Pallas, biri i Likaonit. Me shumë gjasa, rrjedh nga emri palātum, "palate"; Eniusi e përdor atë një herë me kuptimin "qiell" dhe ai mund të jetë i lidhur me fjalën etruske për qiell, falad.[5]
Emri i kodrës është origjina etimologike fjalës pallat dhe të bashkëlidhurat me të në gjuhët e tjera (greqisht: παλάτιον, palazzo, palais, spanjisht: palacio, portugalisht: paço dhe palácio, Pfalz dhe Palast, palác, palača, etj.).[6]
Kodra Palatine është gjithashtu origjina etimologjike (nëpërmjet mbiemrit latin adjective palatinus) i "palatine", një mbiemër që fillimisht nënkuptonte diçka që i përkiste pallatit të Çezarit, ose dikush që vishej me autoriten e mbretit. Më vonë përdorimi i saj do të ishte një referencë ndaj Palatinatit Gjerman.[7] Posti i kontit palatin gjerman (Pfalzgraf) e ka origjinën e tij nga comes palatinus, një post i mëparshëm në Periudhën Merovinge dhe Karolinge.[8]
Një tjetër fjalë moderne, "paladin", do të futej në përdorim për t’iu referuar ndonjë kalorësi të shquar (veçanërisht një nga Dymbëdhjetë Parët e Karlit të Madh) nën Karlin e Madh në versionin e vonë të Ciklit Karoling.[a][9]
Mitologjia
Sipas Mitologjisë Romake, Kose Palatine ishte vendi i shpellës, të njohur Luperkal, ku u gjetën Remi dhe Romuli nga ujkonja (Lupa) që i mbajti ata gjallë. Ajo është gjithashtu kodrda mbi të cilën Romuli i rritur zgjodhi të themelonte qytetin dhe ku ai do të vriste vëllain e tij, Remin. Kjo vrasje rituale mbi Palatin formoi një pjesë të rëndësishme të identitetit romak dhe origjinës mitologjike të Pomerium.
Një tjetër legjendë e zhvilluar mbi Palatin është Mundja e Kakut nga Herkuli, pasi përbindëshi kishte grabitur disa lopë. Herkuli e goditi Kakun me kopanin e tij karakteristik aq fort sa i formoi një shkëmb në këndin jug-lindor të kodrës, ku do të ndërtoheshin një palë shkallë që bartin emrin e tij.[10]
Historia
Roma e ka origjinën e saj në Palatin. Gërmimet kanë treguar se njerëz kanë jetuar në zonë që nga shekulli X p.e.s..[11] Gërmimet e kryera mbi kodër në vitin 1907 dhe prapë në vitin 1948 nxorën në dritë një grup kasollesh që besohet se kanë qenë përdorur për qëllime mortore midis shekujve të IX dhe të të VII p.e.s., afërsiht në periudhën kur Roma u themelua.[12]
Pallantium ishte një qytet i lashtë pranë Lumit Tiber në Gadishullin Italian. Mitologjia romake, siç tregohet për shembull te Eneida e Virgjilit, pohon se qyteti u themelua nga Evanderi i Pallenes dhe grekë të tjerë të lashtë diku para Luftës së Trojës. Gjithashtu, Dionisi i Halikarnasit shkruan se romakët thonë se qyteti u themelua nga grekët nga Pallantioni i Arkadisë, rreth gjashtëdhjetë vjetë para Luftës Trojane me udhëheqës Evanderin. Miti i orgjinës së qytetit ishte domethënës në mitologjinë e lashtë romake, pasi Pallantioni u bë një nga qytetet që u bashkua më vonë me Romën e Lashtë, duke e lidhur në këtë mënyrë orgjinën e Romës me heronjë e lashtë grekë. Qytete të tjera në zonë u themeluan nga fise të ndryshme italike.
Virgjili pohon se Evanderi e emërtoi qytetin në nder të paraardhësit të tij, Pallas, megjithëse Pausania ashtu si dhe Dionisi i Halikarnasit thotë se qyteti i lindjes së Evanderit ishte Pallantioni dhe kështu ai e emërtoi qytetin e ri sipas atij në Arkadi. Dionisi i Halikarnasit gjithashtu përmend se disa shkrimtarë, duke përfshirë Polibin e Megalopolit, thonë se qyteti u emërtua sipas Pallas, që ishte djali i Herakliut dhe Lavinias, vajzës së Evanderit dhe kur ai vdiq gjyshi i tij ndërtoi një varr për të mbi kodër dhe e quajti vendin Pallantion, sipas tij.
Sipas Tit Livit, pas emigrimit të sabinëve dhe albanët për në Romë, romakët origjinalë jetuan mbi Kodrën Palatine.[13] Kodra Palatine ishte gjithashtu vendi i festivalit të lashtë të Luperkalias.
Shumë romakë të pasur të Periudhës Republikane (rr. 509 p.e.s. – 44 p.e.s.) kishte rezidencën e tyre aty.
Nga fillimi i Perandorisë (27 p.e.s.) Augusti do të ndërtonte pallatin e tij aty dhe gradualisht kodra u bë domeni ekskluziv i perandorëve; rrënojat e pallateve e të paktën Augustit (27 p.e.s. – 14 i e.s.), Tiberit (14–37 i e.s.) dhe Domicianit (81–96 i e.s.) mund të shihen akoma aty.
Augusti ndërtoi gjithashtu një tempull për Apolloni aty.
Zjarri i Madh i Romës në vitin 64 të e.s. do të shkatërronte pallatin e Neronit, Domus Transitoria, por ai e zëvendësoi atë në vitin 69 me Domus Aurea edhe më të madh, mbi të cilin do të ndërtohej në vijim Pallati i Domicianit.[14]
Nga shekulli XVI, kodra zotërohej nga Familja Farnese dhe do të zihej nga Kopshtet Farnese, akoma të ruajtura pjesërisht mbi mbetjet e Domus Tiberiana.
Në majë të kodrës, midis Domus Flavia dhe Domus Augustana, do të ndërtohej Villa Mattei në shekullin e XVI, pastaj, rreth vitit 1830 e blerë nga Scot Charles Mills, i cili e ktheu atë në një vilë të rafinuar neo-gotike. Në fund të shekullit të XIX, vila u shndërrua në një konvent. Kjo do të shkatërrohej pjesërisht nga viti 1928 për të lejuar gërmime dhe në pjesën e mbijetuar u ndërtua Muzeu Palatine.
Monumentet
_(14579345070).jpg)
Duke mbizotëruar vendin e Pallatit të Domicianit, i cili u rindërtua gjerësisht gjatë sundimit të tij mbi ndërtimet e mëparshme të Neronit. Perandorët e mëvonshëm, veçanërisht ata të Dinastisë Severane, bënë shtesa domethënëse ndaj ndërtesave, në mënyrë të shquar Domus Severiana.
- Pallati i Domicianit
- Domus Severiana
- Tempulli i Kibelës
- Septizodium
- Domus Transitoria
Tempulli i Apollonit Palatin
Tempulli i Apollonit në Pallate[15] ose Pallati i Apollonit, është tempulli i vjetër romak, të cilin Cezari Oktaviani në vitin 28 të e. Më 9 tetor ne pallat, ai ia kushtoi Apollonit [16] brenda shtëpisë së tij në mjedise private. Ai ndertoi galeri të mëdha, dhe ai ndërtoi dy biblioteka, latine dhe greke, dhe u hap edhe per popull. Shpesh në këtë tempull ai mbante senatin ose këshille të tjera [17] [18]
Shtëpitë e Livias dhe Augustit
Shtëpia e Livias, gruaja e Augustit, tradicionalisht i atribuohet asaj bazuar vetëm mbi emrin e përgjithshëm mbi një tub plumbi dhe faktorë rrethanorë siç është afërsia me Shtëpinë e Augustit.[19]
Ndërtesa gjendet afër Tempullit të Magna Mater në skajin perëndimor të kodrës, mbi një tarracë më të ulët nga tempulli. Shquhet për afresket e saj.
Shtëpia e Tiberit
E njohur si Domus Tiberiana, pasi rezidenca origjinale u ndërtua nga Tiberi, megjithëse ai do ta kalonte shumë nga koha e tij në pallatet e tij të tjera në Kampania dhe Kapri. Më vonë do të përfshihej në Domus Transitoria të Neronit.[20] Një pjesë e mbetjeve të saj gjenden në Kopshtet e tanishme Farnese.
Gërmimet
Që gjatë sundimit të Augustit një zonë e Kodrës Palatine qe subjekt i një lloj ekspedite arkeologjike e cila zbuloi fragmente poçesh dhe veglas të Periudhës së Bronzit. Ai deklaroi se këtë vend "qytetin origjinal të Romës." Arkeologjia moderne ka identifikuar dëshmi të vendbanimit të Periudhës së Bronzit në zonë që janë më të hershme se Themelimi i Romës.
Gërmime intensive arkeologjike do të fillonin në shekullin e XVIII duke kulminuar në fundin e shekullit të XIX, pas shpalljes së Romës kryeqytet të Mbretërisë së Italisë. Zbulimet vijuan në mënyrë sporadike përgjatë shekullit të XX deri në kohën e tanishme.
Në vitin 2006, arkeologët shpallën zbulimin e Shtëpisë Palatine, që besohej se ishte vendlindja e perandorit të parë të Romës, Augustit.[21] Një seksion i korridorit dhe fragmente të tjera nën kodër u zbuluan dhe u përshkruan si "një shtëpi shumë e lashtë aristokrate." Shtëpia dy-katëshe duket se është ndërtuar përreth atriumit, me mure të afreskuara dhe dysheme me mozaikë, si dhe e vendosur përgjatë shpatit të Kodrës Palatine që shikon mbi Koloseumin dhe Harkun e Kostandinit. Shtëpitë e Periudhës Republikane mbi Palatin ishin nënvendosur ndaj pallateve të mëvonshme pas Zjarrit të Madh të Romës (64 i e.s.), por në dukje kjo nuk ishte dhe ndoshta do të ruhej për një arsye të rëndësishme. Mbi katin përdhes, hapeshin tre dyqane kundrejtë Via Sacra. Vendndodhja e domus është domethënëse për shkak të afërsisë së saj potenciale ndaj Curiae Veteres, faltores më të hershme të curieve të Romës.[22]
Në vitin 2007 shpella legjendare Luperkal u pretendua se u zbulua nën mbetjet e Domus Livia (Shtëpia e Livias) mbi Palatin. Arkeologët hasën zgavrën 16-metra të thellë, ndërsa po restauronin pallatin në degradim, me një tavan kupolë të dekoruar pasurisht, të veshur me mozaikë dhe guacka deti.[23] Luperkali me gjasa ishte shndërruar në një faltore nga romakët në shekujt e mëvonshëm. Shumë të tjerë e kanë mohuar identifikimin e saj me Luperkalin mbështetur në të dhëna topografike dhe stilistike, dhe besojnë se grotto është në fakt një nymphaeum ose triclinium nëntokësor nga Periudha Neroniane.[24][25][26]
Shiko gjithashtu
- Palatine
- Origjina e Romës
- Virgjili
- Herkuli
- Herakliu
- Lufta e Trojës
- Remi dhe Romuli
- Romuli
- Vendi i shenjtë natyror
- Korijet e shenjta
- Malet e shenjta
- Pallati Apostolik
- Domus Sanctae Marthae
- Palazzo Capranica
- Pallati Presidencial “Quirinale”
- Palazzo Skanderbeg
- Jus
- Civitas
- Municipium
- Alba Longa
- Albanët (latinë)
- Bovillae
- Romakët në Afrikën Nën-Sahariane
- Labici
- Amfiteatri Romak
- Anijet Romake
- Arkitektura Romake
- Arkitektura e Teatrove Romake
- Besimet e lashta mesdhetare
- Magjistratët romakë
- Magjistratët e Perandorisë Romake
- Dux
- Cirku Romak
- Panteoni, Romë
- Clivus Palatinus
- Curia Calabra
- Cursus honorum
- Çitadela
- Dashuria Greke
- Di Manes
- Domus
- Enea Ankiziadi
- Equites
- Feja romake
- Festivalet Romake
- Fiset Italike
- Folklori Romak
- Forumet Romake
- Harku i Triumfit
- Horacët dhe Kuriacët
- Insula (ndërtesë)
- Insula (hapsirë urbane)
- Kalendari Romak
- Kolona e Fitores
- Koloseumi
- Konsulli Romak
- Kopshtet romake
- Kultura e Romës së lashtë
- Kuvendet Romake
- Lapis manalis
- Larja në Romën e Lashtë
- Latinët e Lashtë
- Latium
- Lidhja Latine
- Limes Britannicus
- Llaçi romak
- Luftërat Romako-Latine
- Lupanari
- Marrdhëniet Indiano-Romake
- Marrdhëniet Sino-Romake
- Mare Nostrum
- Marina Romake
- Miliarium Aureum
- Misteret greko-romake
- Mitologjia romake
- Mjekësia Romake
- Monarkia romake
- Mundus Cereris
- Muri i Antoninit
- Njësitë matëse romake
- Optimates dhe populares
- Orcus
- Pallatet perandorake të Romës
- Patricët romakë
- Caput Mundi
- Plaçkitja Visigote e Romës
- Plebejtë
- Pomerium
- Remi dhe Romuli
- Roma e Lashtë
- Roma quadrata
- Romanitas
- Romanizimi (kulturor)
- Sabinët
- Samnitët
- Selitë perandorake romake
- Shtatë Kodrat e Romës
- Shtetësia Romake
- Shtëpia Romake
- Skulptura Romake
- Spektaklet Romake
- Tempulli i Apollonit Palatin
- Tempulli Romak
- Themelimi i Romës
- Thermae
- Traditat romake të emërtimit
- Tregtia romake me Indinë
- Triumfi Romak
- Ujësjellësi Romak
- Umbilicus urbis Romae
- Ura e Trajanit
- Ura romake
- Urbanistika Romake
- Urbs
- Ushtria Romake
- Vallum
- Vicus
- Vila Romake
- Villa rustica
- Vivarium
- Zgjedhjet në Republikë Romake
- Zjarrfikja në Romën e Lashtë
Shënime
- ↑ Kjo fjalë u fut në përdorim pasi një fjalë e vjetëruar angleze "palasin" (nga frëngjishtja e vjetër palaisin) do të dilte nga përdorimi.
Citime fundore
- ↑ Lewis and Short, A Latin Dictionary: Palatium
- ↑ Charles Merivale (1880). A General History of Rome: From the Foundation of the City to the Fall of Augustulus, B.C. 753 – A.D. 476 (në anglisht). Nju Jork: Harper & Brothers. fq. 39.
- ↑ Andrea Carandini; Paolo Carafa, red. (2012). The Atlas of Ancient Rome, Biography and Portraits of the City (në anglisht). Përkthyer nga Andrew Campbell Halavais. Princeton University Press. fq. 216–217. ISBN 978-0-691-16347-5.
- ↑ Livy 1.5.1.
- ↑ Ernout and Meillet, Dictionnaire étymologique de la langue latine, s.v. palātum.
- ↑ "Palace" te Oxford English Dictionary
- ↑ "Palatine" te Oxford English Dictionary
- ↑ Stowe, George B. (1995). "Palatinates". përmbledhur nga Kibler, William; Zinn, Grover A. (red.). Medieval France: An Encyclopedia (në anglisht). Garland. fq. 576. ISBN 978-082404444-2.
- ↑ "Paladin" te Oxford English Dictionary
- ↑ CACUS: Giant of the Land of Latium". theoi.com.
- ↑ "Palatine Hill: The Cradle of the City of Rome – World by Isa" (në anglisht). 8 prill 2020.
- ↑ World Archeology 03MAR2011
- ↑ Tit Livi, Ab Urbe Condita Libri, 1:33
- ↑ Amanda Claridge, 1998, Rome, An Oxford Archaeological Guide, ISBN 0-19-288003-9, fq. 120
- ↑ Res gestae Divi Augusti 19.
- ↑ Fasti Antiates minores, Fasti Amiterni
- ↑ Flavius Iosephus, Ant. Iud. XVII.301.
- ↑ Tabula Hebana.
- ↑ "The House of Livia - Rome, Italy - History and Visitor Information". Historvius.com (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 29 qershor 2024. Marrë më 24 dhjetor 2025.
- ↑ Encyclopedia of the Roman Empire, fq. 184p.
- ↑ Për një rrëfim klasik të lindjes (dhe vendlindjes) së Augustit, shiko: Svetonin, Jeta e Augustit, 5.
- ↑ Varroni Linguae Latinae 5.155; [[Sekst Pompeius Festi, L 174; Taciti Annales 12.24
- ↑ "Sacred Cave of Rome's Founders Found, Scientists Say". News.nationalgeographic.com (në anglisht). janar 2007. Arkivuar nga origjinali më 19 gusht 2017.
- ↑ Silvia Aloisi (24 nëntor 2007). "Expert doubts Lupercale 'find'". The Australian (në anglisht). Arkivuar nga origjinali më 24 nëntor 2007.
- ↑ "È uno splendido ninfeo, ma il Lupercale non era lì". La Repubblica (në italisht). 23 nëntor 2007. Arkivuar nga origjinali më 26 janar 2021.
- ↑ Schulz, Matthia (29 nëntor 2007). "Is Italy's Spectacular Find Authentic?". Spiegel Online (në anglisht dhe gjermanisht). Arkivuar nga origjinali më 2 shkurt 2012.
Bibliografia
Burime të lashta
- Lua error te Moduli:Citation/CS1 te rreshti 1763: attempt to index field '?' (a nil value). Versioni anglisht këtu Arkivuar 20 nëntor 2015 tek Wayback Machine.
- Publius Elius Aristides (1986). Charles Allison Behr (red.). The Complete Works (në anglisht). Vëll. I: Orationes I-XVI, With an Appendix Containing the Fragments and Inscriptions. Brill Archive. ISBN 978-90-04-07844-4.
- Mark Tulius Ciceroni (1998). Niall Rudd; Jonathan Powell (red.). The Republic and The Laws (në anglisht). Oxford University Press. ISBN 978-0-19-283236-8.
- Mark Tulius Ciceroni (1855). George Long (red.). M. Tullii Ciceronis Orationes: With A Commentary (në anglisht). Vëll. II. George Bell, Whitaker and co.
- Mark Tulius Ciceroni (1928). Walter Miller (red.). De officiis (në anglisht). William Heinemann ltd.
- Kasius Dion Koceiani, Historia Romana; (Versioni anglisht)
- Dionisi i Halikarnasit, Antiquitates Romana.
- Eutropi, Breviarium historiae romanae (teksti latin), I-X.
- Mark Porcius Katoni; Mark TerencVarroni; Lucius Junius Moderat Kolumela; Rutilius Taur Emilian Paladi (1864). Les Agronomes latins: Caton, Varron Columelle, Palladius (në frëngjisht). Përkthyer nga Charles-François Saboureux de La Bonneterie. Firmin Didot Fréres – nëpërmjet Gallica.
- Gaius Sallustius Krispi; Jul Çezari; Vellej Paterkuli; Lucius Ane Flori (1850). Désiré Nisard (red.). Salluste, Jules César, C. Velléius Paterculus et A. Florus: œuvres completes avec la traduction en français (në frëngjisht dhe latinisht). Firmin Didot frères.
- Tit Livi (1834). George Baker (red.). The History of Rome (Ab Urbe Condita) (në anglisht). Vëll. I. Jones & Co. – nëpërmjet Google Books.
- Tit Livi (1835). George Baker (red.). Ab Urbe Condita (në anglisht). Vëll. II. Jones & Co. – nëpërmjet Google Books.
- Plini i Vjetri (1906). Karl Friedrich Theodor Mayhoff (red.). Naturalis Historia (në anglisht). Teubner.
- Plini i Riu (1890). The Letters of the Younger Pliny (në anglisht). Përkthyer nga John Delaware Lewis. Londër, Angli: Kegan Paul, Trench, Trübner & Co.
- Plutarku (1878). John Langhorne; William Langhorne (red.). Plutarch’s Lives Translated from the Original Greek (në anglisht). Vëll. 1. Harper & Brothers.
- Polibi (1922–1927). H. J. Edwards (red.). The Histories (në anglisht). Përkthyer nga William Roger Paton. Harvard University Press.
- Lucius Ane Seneka (1998). Umberto Boella (red.). Lettere a Lucilio (në italisht). Unione Tipografico-Editrice Torinese. ISBN 88-02-02664-5.
- Lucius Ane Seneka (1910). Archibald Geikie (red.). Phycical Science in the Time of Nero: Being a Translation of the Quaestiones Naturales of Seneca (në anglisht). Përkthyer nga John Clarke. Macmillan and Co.
- Straboni (1917–1932). The Geography (në anglisht). Përkthyer nga H. L. Jones. Harvard University Press.
- Publius Kornelius Taciti (1942). Moses Hadas (red.). The Complete Works of Tacitus: The Annals – The Hisstory – The Life of Cnaeus Julius Agricola – Germany and Its Tribes – A Dialogue on Oratory (në anglisht). Përkthyer nga Alfred John Church; William Jackson Brodribb. Random House. ISBN 978-039430953-8.
{{cite book}}: Mospërputhje ISBN / Datë (Ndihmë!)
Burime historiografike moderne
- Abbott, Frank Frost; Johnson, Allan Chester (1926). Municipal Administration in the Roman Empire (në anglisht). Prinston: Princeton University Press.
- Maria Antonietta Lozzi Bonaventura (2009). Roma antica. Viaggio nel tempo alla scoperta della location eterna (në italisht). Subiaco: Guide ITER. ISBN 978-88-8177-143-1.
- Brizzi, Giovanni (1997). Storia di Roma. 1. Dalle origini ad Azio (në italisht). Bolonja: Pàtron.
- J. B. Bury (1889). History of the Later Roman Empire (në anglisht). Vëll. 1. Londër: Macmillan.
- Andrea Carandini (2004). "Palatino, Velia e Sacra via: paesaggi urbani attraverso il tempo". Workshop di Archeologia Classica (në italisht). Quaderni.
- Andrea Carandini, La nascita di Roma: dei, lari, eroi e uomini all'alba di una civiltà, Torino, 1998.
- Andrea Carandini. "Sulle orme di Schliemann a Roma: alle origini della Città e dello Stato". Archeologia viva, rivista bimestrale (në italisht).
- Andrea Carandini, red. (2012). Atlante di Roma antica (në italisht). Milano: Mondadori Electa. ISBN 978-88-370-8510-0.
- Andrea Carandini; Paolo Carafa, red. (2012). The Atlas of Ancient Rome, Biography and Portraits of the City (në anglisht). Përkthyer nga Andrew Campbell Halavais. Princeton University Press. fq. 216–217. ISBN 978-0-691-16347-5.
- Andrea Carandini (2014). La Roma di Augusto in 100 monumenti (në italisht). Novara: Utet. ISBN 978-88-511-2093-1.
- Claridge, Amanda (1998). Rome: An Oxford Archaeological Guide (në anglisht). Oksford: Oxford University Press. ISBN 0-19-288003-9.
- Coarelli, Filippo (1984). Guida archeologica di Roma (në italisht). Arnoldo Mondadori Editore.
- Coarelli, Filippo (2007). I santuari, il fiume, gli empori. Storia Einaudi dei Greci e dei Romani (në italisht). Vëll. 13. Milano: Einaudi Editore.
- Tim Cornell (1995). The Beginnings of Rome: Italy and Rome from the Bronze Age to the Punic Wars (në anglisht). Routledge.
- Tim Cornell (2000). "The City-State in Latium". përmbledhur nga Mogens Herman Hansen (red.). A Comparative Study of Thirty City-state Cultures (në anglisht). Kgl. Danske Videnskabernes Selskab. fq. 212-214.
- Mauro Cristofani, red. (1990). La grande Roma dei Tarquini (në italisht). Roma: L'Erma di Bretschneider. ISBN 88-7062-684-9.
- Dillon, Matthew; Garland, Lynda (2005). Ancient Rome: From the Early Republic to the Assassination of Julius Caesar (në anglisht). Routledge. ISBN 978-041522458-1.
- Andrew Erskine, red. (2012). A Companion to Ancient History (në anglisht). John Wiley & Sons. ISBN 978-1-118-58153-7.
- Emilio Gabba; etj. (1999). Introduzione alla storia di Roma (në italisht). Milano: LED. ISBN 88-7916-113-X.
- Gentile, Antonio (26 prill 2019). "Le strade portano tutte a Roma Capitale: "Caput Mundi"". IL POPOLO (në italisht). Marrë më 20 maj 2023.
- Andrea Giardina (2008). Roma Antica (në italisht). Roma-Bari: Editori Laterza. ISBN 978-88-420-7658-2.
- Gibbon, Edward (2015). The History of the Decline and Fall of the Roman Empire (në anglisht). Vëll. 4. Cambridge University Press. ISBN 978-113933357-3.
- Gillett, Andrew (2001). "Rome, Ravenna and the Last Western Emperors". Papers of the British School at Rome (në anglisht). 69 (69). British School at Rome: 131–167. doi:10.1017/S0068246200001781. JSTOR 40311008.
- Marcel Le Glay; Jean-Louis Voisin; Yann Le Bohec (2002). Storia romana (në italisht). Il Mulino. ISBN 978-88-1508779-9.
- Gilbert J. Gorski; James E. Packer (11 qershor 2015). The Roman Forum: A Reconstruction and Architectural Guide (në anglisht). Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-19244-6.
- Pierre Gros - Mario Torelli, Storia dell'urbanistica. Il mondo romano, Laterza 2007.
- Erich S. Gruen (1986). The Hellenistic World and the Coming of Rome (në anglisht). Vëll. 1. University of California Press.
- Peter Heather (2006). The Fall of the Roman Empire: A New History of Rome and the Barbarians (në anglisht). Oxford University Press.
- Heiken, Grant; Funiciello, Renato; de Rita, Donatella (24 tetor 2013). The Seven Hills of Rome: A Geological Tour of the Eternal City (në anglisht). Princeton University Press. ISBN 978-069113038-5.
- Léon Homo, Rome impériale et l'urbanisme dans l'Antiquité, Parigi, A. Michel (coll. L'évolution de l'Humanité), 2e éd., 1971.
- Karl-J. Hölkeskamp (2010). Reconstructing the Roman Republic: An Ancient Political Culture and Modern Research (në anglisht). Princeton University Press.
- Christian Hülsen (1905). Il Foro Romano. Storia e Monumenti (në italisht). Torino: Ermanno Loescher.
- Christian Hülsen (1904). Das Forum Romanum, seine Geschichte und seine Denkmäler (në gjermanisht). Loescher, Bretschneider & Regenberg.
- Arnold H. M. Jones (1972). Il Tramonto del Mondo Antico (në italisht). Bari: Casa Editrice Giuseppe Laterza & Figli. CL 20-0462-3. (titulli origjinal i veprës Arnold H. M. Jones (1966). The Decline of the Ancient World (në anglisht). Londër: Lonmans, Green and Co. Ltd.
- Heinz Kähler (1964). Das Funfsäulendenkmal für die Tetrarchen auf dem Forum Romanum. Monumenta artis Romanae (në gjermanisht). Vëll. 23. Këln: M. Dumont Schauberg. ISSN 0077-1406.
- Peter Lampe (2006). Christians at Rome in the First Two Centuries: From Paul to Valentinus (në anglisht). Continuum International Publishing Group. ISBN 0-8264-8102-7.
- Lee, A. (2013). From Rome to Byzantium AD 363 to 565: The Transformation of Ancient Rome (në anglisht). Edinburgh University Press. ISBN 978-074862790-5. JSTOR 10.3366/j.ctt1g0b1z1.
- Massimiliano Liverotti (2007). Il grande libro dei misteri di Roma risolti e irrisolti (në italisht). Roma: Newton Compton Editori. ISBN 978-88-541-0894-3.
- Z. Mari (1996). E. M. Steinby (red.). Lexicon Topographicum Urbis Romae (në italisht). Vëll. 3. ISBN 88-7140-096-8.
- Ralph W. Mathisen (2019). Ancient Roman Civilization: History and Sources, 753 BCE to 640 CE (në anglisht). Nju Jork Siti, Nju Jork: Oxford University Press. ISBN 978-0-19-084960-3. OCLC 1038024098.
- Charles Merivale (1880). A General History of Rome: From the Foundation of the City to the Fall of Augustulus, B.C. 753 – A.D. 476 (në anglisht). Nju Jork: Harper & Brothers.
- Fergus Millar (2002). "The Political Character of the Classical Roman Republic, 200–151 B.C.". Rome, the Greek World, and the East: The Roman Republic and the Augustan Revolution (në anglisht). University of North Carolina Press. fq. 136-138.
- Theodor Mommsen (1972). Storia di Roma antica (në italisht). Firence: Sansoni.
- Moralee, Jason (2017). Rome's Holy Mountain: The Capitoline Hill in Late Antiquity (në anglisht). Vëll. 1. Oxford University Press. doi:10.1093/oso/9780190492274.001.0001. ISBN 978-0-19-049229-8.
- Muhlberger, S., The Fifth Century Chroniclers: Prosper, Hydatius and the Gallic Chronicler of 452 (Leeds, 1990).
- Tina Najberg (2022). The Severan Marble Plan. Digital Forma Urbis Romae Project (në anglisht). Stanford University Press.
- Nelson, Eric (2001). The Complete Idiot's Guide to the Roman Empire (në anglisht). Alpha Books. ISBN 0-02-864151-5.
- Pallottino, Massimo (1993). Origini e storia primitiva di Roma (në italisht). Milano: Rusconi. ISBN 88-18-88033-0.
- Renato Peroni, Comunità e insediamento in Italia fra età del bronzo e prima età del ferro, in Storia dei Greci e dei Romani, vol. 13, Einaudi 2008.
- Samuel Ball Platner (janar 1906). "The Septimontium and the Seven Hills". Classical Philology (në anglisht). 1 (1). University of Chicago Press: 69–80.
- Samuel Ball Platner (1929). A Topographical Dictionary of Ancient Rome (në anglisht). Londër: Oxford University Press.
- Gabriella Poma (2009). Le istituzioni politiche del mondo romano (në italisht). Il Mulino. ISBN 978-88-1513430-1.
- David Stone Potter; D. J. Mattingly (1999). Life, Death, and Entertainment in the Roman Empire (në anglisht). University of Michigan Press. ISBN 0-472-08568-9.
- M. Quercioli, Le mura e le porte di Roma, Newton Compton, Roma, 1982.
- Claudio Rendina (2007). Roma ieri, oggi e domani (në italisht). Roma: Newton Compton Editori. ISBN 978-88-541-1025-0.
- Richardson, L. (jr.) (1992). A New Topographical Dictionary of Ancient Rome (në anglisht). The Johns Hopkins University Press. ISBN 978-0-8018-4300-6.
- Tina Squadrilli (1961). Vicende e monumenti di Roma (në italisht). Staderini.
- Romolo Augusto Staccioli (1985). La Roma di Augusto (në italisht). Novara: De Agostini.
- Stearns, Peter N. (2001). The Encyclopedia of World History (në anglisht). Houghton Mifflin. ISBN 0-395-65237-5.
- Stowe, George B. (1995). "Palatinates". përmbledhur nga Kibler, William; Zinn, Grover A. (red.). Medieval France: An Encyclopedia (në anglisht). Garland. fq. 576. ISBN 978-082404444-2.
- Tomei, Maria Antonietta (1998). The Palatine (në italisht). Përkthyer nga Luisa Guarneri Hynd. Milano: Electa (Ministero per i Beni e le Actività Culturali Sopraintendenza Archeologica di Roma).
- T. P. Wiseman (1995). Remus: A Roman Myth (në anglisht). Cambridge University Press.
Lidhje të jashtme
- Samuel Ball Platner, A Topographical Dictionary of Ancient Rome: Palatine Hill
- The Palatine Hill: Two Millennia of Landscaping
- "Aerial view of Palatine Hill". Bing Maps (në anglisht).
- "Aerial view of Palatine Hill". Google Maps (në anglisht).
- Photos from Palatine Museum
- High-resolution 360° Panoramas and Images of Palatine Hill|Art Atlas Arkivuar 30 nëntor 2023 tek Wayback Machine