15 Brygada WOP

15 Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza – zlikwidowany związek taktyczny Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę na granicy morskiej.

15 Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza JW 1853^[2] została sformowana 1 stycznia 1951 na bazie 12 Brygady Ochrony Pogranicza, na podstawie rozkazu Ministra Bezpieczeństwa Publicznego (MBP) nr 043/org z 3 czerwca 1950.

Sztab 15 Brygady WOP stacjonował w Koszalinie^[3].

Nowa numeracja batalionów i brygad weszła w życie z dniem 1 stycznia 1951^[4].

Wykonując rozkaz MBP nr 06/WW z 26 czerwca 1951 sformowano Dywizjon Ochrony Pogranicza w Kołobrzegu^[5].

Zgodnie z etatem czasu „P” nr 352/19, na dzień 1 listopada 1954 brygada liczyła 2022 żołnierzy, a etat czasu „W” nr 0352/16 przewidywał 2798 żołnierzy^[6].

16 czerwca 1956, zarządzeniem DWW nr 013/WW rozformowano bataliony WOP Koszalin i Ustka, a strażnice podporządkowano bezpośrednio brygadzie^[7].

Zgodnie z etatem czasu „P” nr 352/40, na dzień 1 sierpnia 1957 brygada liczyła 2407 żołnierzy, a etat czasu „W” nr 0352/23 przewidywał 3487 żołnierzy^[8].

Rozformowana 1 stycznia 1958. Na jej bazie powstała 15 Bałtycka Brygada WOP.

Organizacja 15 Brygady WOP z 1951^[9]

• dowództwo, sztab i pododdziały przysztabowe^[5]
• Szkoła Podoficerska^[5]
• 151 batalion WOP – Trzebiatów
• 152 batalion WOP – Koszalin
• 153 batalion WOP – Ustka
• Flotylla Morska WOP w Darłowie^[5]
• Morska Graniczna Placówki Kontrolna (MGPK) w Kołobrzegu^[5]
• Morska Graniczna Placówki Kontrolna (MGPK) w Darłowie^[5]
• Morska Graniczna Placówki Kontrolna (MGPK) w Ustce^[5].

• 12 Brygada WOP ⇔ 16 Brygada WOP – 1.01.1951–31.12.1957^[4].

• ppłk Władysław Wąsowicz (1.01.1951–7.10.1952)^[5]
• płk Bolesław Bonczar (7.10.1952–20.11.1953)^[5]
• ppłk Ilia Sznajder (20.11.1953–15.10.1955)^[5]
• płk Jan Tran (17.10.1955–31.12.1957)^[5]

4 Oddział Morski Ochrony Pogranicza → 4 Bałtycki Oddział WOP → 12 Brygada Ochrony Pogranicza → 15 Brygada WOP → 15 Bałtycka Brygada WOP → Bałtycka Brygada WOP → Bałtycki Oddział WOP

• Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa Drukarnia w Łodzi, 1985, s. 1–356.
• Grzegorz Goryński. Plany mobilizacyjne Wojsk Ochrony Pogranicza okresu zimnej wojny – zadania na rzecz MON. „Biuletyn Historyczny Muzeum Marynarki Wojennej”. 36/2021, 2021. Gdynia: Muzeum Marynarki Wojennej. ISSN 0137-5539. 
• Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945–1991) : Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
• Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
• Andrzej Wojtaszak, Kazimierz Kozłowski: Żołnierz polski na Pomorzu Zachodnim X–XX wiek. Materiały z sesji naukowej z 10 listopada 1999 r. Praca zbiorowa. Szczecin: Oddział Edukacji Obywatelskiej, 2001. ISBN 83-86992-76-X.
• Mikołaj Kaczanowicz: 60–lecie ochrony granicy morskiej przez graniczne jednostki organizacyjne Wojsk Ochrony Pogranicza i Straży Granicznej na terenie służbowej odpowiedzialności Placówki Straży Granicznej w Darłowie. W: Biuletyn 1/2006. T. Z historii ochrony granic. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego, 2006, s. 127–152. ISSN 1492-2505. (pol.).
• Archiwum Straży Granicznej, zespół archiwalny DWOP, sygn. 1842/7, Historia Bałtyckiej Brygady Wojsk Ochrony Pogranicza. Koszalin 1961.
• Archiwum Straży Granicznej, DWOP sygn. 2825/1. Rejestr główny jednostek WOP.