Budka Suflera

Początki zespołu sięgają 1969 roku. W pierwotnym składzie znaleźli się: wokalista Krzysztof Cugowski, gitarzysta Krzysztof Brozi, basista Janusz Pędzisz i perkusista Jacek Grün. Pierwsze próby muzyczne grupy odbywały się w domu Cugowskiego^[11][12]. Zespół przyjął nazwę „Prompter’s Box”, którą zaczerpnął ze słownika angielsko-polskiego, a przed swoim pierwszym oficjalnym koncertem w 1970 spolszczył ją^[13]. Piątym członkiem grupy został klawiszowiec Witold Odorowicz^[14].

W styczniu 1970 zespół nawiązał współpracę z lubelskim klubem studenckim „Arcus”^[15], co położyło kres dotychczasowym kłopotom ze znalezieniem stałego miejsca prób zespołu^[16]. Próby odbywał także w lubelskim klubie „Azory”^[14]. W marcu 1970^[14] zrealizował pierwsze nagrania w studiu kameralnym Polskiego Radia Lublin^[16], zorganizowane przez Jerzego Janiszewskiego^[14]. Nagrał wówczas pięć utworów, w tym trzy instrumentalne, a do dwóch pozostałych teksty napisali Kazimierz Łojan i Aleksander Migo^[16]. Z pierwszych nagrań zarejestrowanych w tym składzie zachował się jeden utwór – „Blues George’a Maxwella”^[16][14], wydany w 1993 na albumie kompilacyjnym pt. Underground^[16].

Latem 1970 zespół opuścił Witold Odorowicz^[17], a pozostali muzycy zespołu wyjechali na obóz studencki do Giżycka, gdzie zajęli się przygotowywaniem własnych kompozycji, by odejść od grania coverów piosenek zagranicznych zespołów^[16]. Po okresie wakacyjnym skład rozpadł się^[15]. Jako pierwszy z zespołu odszedł Krzysztof Brozi, a tuż po nim Janusz Pędzisz i Jacek Grün^[17].

Jesienią 1970 Krzysztof Cugowski dołączył do zespołu Romualda Lipki – Stowarzyszenie Cnót Wszelakich^[17][18], który współtworzyli: gitarzysta Andrzej Ziółkowski i perkusista Ryszard Siwiec^[18]. Po dołączeniu Cugowskiego skład zmienił nazwę na Budka Suflera^[19]. Muzycy odbywali próby w Domu Kultury Zakładów Przetwórstwa Owocowego w Milejowie^[18]. Na koncertach grali wówczas utwory m.in. z repertuaru Johna Mayalla i Joe Cockera oraz zespołów: Led Zeppelin^[18], Free^[20], Black Sabbath i Deep Purple^[19].

Cugowski wiosną 1971 rozpoczął służbę wojskową^[19], a następnie kontynuował studia^[18]. Reszta zespołu na czas oczekiwania na powrót wokalisty pracowała w lubelskim Teatrze im. Osterwy, gdzie wykonywała muzykę autorstwa Seweryna Krajewskiego w spektaklu Gwałtu, co się dzieje! według komedii Aleksandra Fredry^[18]. Do Budki Suflera w składzie: Waldemar Ziółkowski (perkusja), Andrzej Ziółkowski (gitara), Romuald Lipko (gitara basowa) na ten czas dołączył gitarzysta Leszek Wijakowski^[18]. Formacja zagrala ponad 200 przedstawień, a sztuka nie schodziła z afisza przez wiele miesięcy^[18]. Sukces spektaklu pozwolił muzykom trwać bez frontmana^[18]. W tym okresie doszło do kilku zmian na stanowisku perkusisty – w zespole krótko grali m.in. Waldemar Ziółkowski i Kazimierz Grymuza, a stałym perkusistą zespołu ostatecznie został Zbigniew Zieliński^[18]. Cugowski jesienią 1972 wrócił do składu i z resztą muzyków przeniósł się z próbami do Lubelskiego Domu Kultury^[18].

Punktem zwrotnym w karierze zespołu (w składzie: Krzysztof Cugowski – wokal, Romuald Lipko – bas, Zbigniew Zieliński – perkusja, Andrzej Ziółkowski – gitara) było nagranie polskiej wersji utworu „Ain’t No Sunshine” z repertuaru Billa Withersa^[21], na prośbę Jerzego Janiszewskiego^[22]. Mimo sceptycznego nastawienia zespołu, muzycy dokonali nagrania w lutym 1974 w Radiu Lublin przy wsparciu chórku i sekcji instrumentów smyczkowych^[22]. Rezultatem sesji było ponad 20 wersji „Snu o dolinie”, spośród których wybrano tę, w której pod koniec na skutek pomyłki perkusisty wszystkie instrumenty przestają grać, a Cugowski śpiewa a cappella^[21]. Utwór został odrzucony przez redakcję radiowej Jedynki i Trójki, ale zdobył przychylność Janusza Kosińskiego, który regularnie emitował utwór w Rozgłośni Harcerskiej, czym zapewnił grupie ogólnokrajową rozpoznawalność^[23]. Muzycy po sukcesie piosenki dostali propozycję nagrania płyty od Polskich Nagrań^[24] i zagrania licznych koncertów po kraju. Drugim nagranym przez nich utworem było „Zdarzenie”^[25].

Jesienią 1974 nagrali jeden ze swych największych przebojów – „Cień wielkiej góry”, zainspirowany tragiczną śmiercią himalaistów Zbigniewa Stepka i Andrzeja Grzązka w sierpniu 1973^[26]. W listopadzie tego samego roku zarejestrowali utwór „Lubię ten stary obraz”, a na początku 1975 – „Memu miastu na do widzenia”^[27]. Był to ostatni utwór z udziałem Zbigniewa Zielińskiego, który odszedł z zespołu, a jego miejsce w marcu 1975 zajął Tomasz Zeliszewski^[27]. „Cień wielkiej góry” dał również tytuł debiutanckiemu albumowi zespołu, do którego nagrania muzycy zaprosili Czesława Niemena i żeński zespół Alibabki^[28]. Niemen wykonał dwie partie instrumentalne do suity „Szalony koń”, wnosząc do brzmienia albumu dźwięk Mooga^[24], na którym pozostałe partie dograł Marek Stefankiewicz^[29], gdyż Niemen został przez realizatora wyproszony ze studia przed zakończeniem sesji^[28]. Na albumie nie pojawił się utwór „Sen o dolinie”, gdyż nie zgodziła się na to wytwórnia płytowa (która musiałaby płacić za niego tantiemy, jako że kompozycja była dziełem zagranicznego artysty). Na albumie zabrakło również „Memu miastu na do widzenia”, ponieważ utwór ten został napisany w całości przez Lipkę, a muzycy umówili się wcześniej, że na debiutanckiej płycie umieszczą wyłącznie kompozycje duetu Lipko-Cugowski^[28]. W ostatniej chwili na płytę dograno utwór „Jest taki samotny dom”^[28]. Zespół przedstawił kilka projektów okładki albumu, ale wszystkie zostały odrzucone przez głównego plastyka Polskich Nagrań^[30]. Okładka ostatecznie była całkowicie biała i zawierała jedynie szary kwadrat na środku z nazwą zespołu i tytułem^[31]. Na rewersie umieszczono zdjęcia muzyków w wykonaniu lubelskiego fotografa, Leo Sarneckiego^[30]. Muzycy przedpremierowo sprzedawali Cień wielkiej góry po koncercie Gala Polska w Sopocie^[32]. Album został wydany w sierpniu 1975, a jego nakład został wyprzedany w kilka dni^[33]. Utwór „Cień wielkiej góry” zajął pierwsze miejsce na liście przebojów, a Budka Suflera zdobyła tytuł „polskiego zespołu roku” na liście przebojów Rozgłośni Harcerskiej^[34].

Jesienią 1975 zespół wyruszył w trasę koncertową po Polsce^[35]. W 1976 wyjechał do NRD, gdzie zagrał koncert w „Kant Kino” w Berlinie^[36], Niemieckie teksty do kilku przebojów Budki Suflera napisali: Benrd Maywald, Kurt Demmpler i Kirsten Steickert^[37]. Piosenki, które nagrali w studiu Berliner Rundfunk^[38], zyskały uznanie słuchaczy Radia NRD^[37]. Wytwórnia Amiga zaproponowała zespołowi nagranie płyty, ale projekt nie doszedł do skutku^[39]. Krzysztof Cugowski nie zjawił się w umówionym terminie na sesji nagraniowej, a gdy wytwórnia zaproponowała drugie podejście, wokalista nie był w stanie wziąć udziału w nagraniach z powodu powrotu z intensywnej trasy koncertowej. Ten epizod wpłynął na późniejsze odejście Cugowskiego z zespołu^[37].

Na początku 1976 zespół wydał album pt. Przechodniem byłem między wami^[40], którego stylistyka została osadzona w rocku symfonicznym. Choć planował umieszczenie na nim utworów, które już zadebiutowały w radiu, to ostatecznie zdecydował się umieścić na nim wyłącznie premierowy materiał^[41]. Album osiągnął status złotej płyty^[42]. W tym okresie zespół dostał propozycję stworzenia ścieżki dźwiękowej do filmu Przepraszam, czy tu biją? (reż. Marek Piwowarski)^[43]. Romuald Lipko samodzielnie skomponował kilka utworów do filmu, jednak ostatecznie wykorzystano w nim jedynie fragment utworu „Podarowany dzień”^[44].

W 1977 nieporozumienia między Krzysztofem Cugowskim a pozostałymi muzykami przybrały na sile ze względu na odmienne koncepcje artystyczne. Romuald Lipko przejmujący rolę lidera zespołu dążył do rezygnacji z rozbudowanych form muzycznych, czemu sprzeciwiał się wokalista^[45]. Cugowski zażądał wyłączenia swojego nazwiska przed nazwę zespołu^[46]. W czerwcu 1977 jako „Krzysztof Cugowski & Budka Suflera” zespół wystąpił z utworem „Komentarz do pewnej legendy” na 15. KFPP w Opolu^[45]. Lipko z końcem 1977^[47] wyrzucił Cugowskiego ze składu^[48].

Od 1 stycznia 1978 zespół nie miał wokalisty, a ponadto zmianom uległ skład instrumentalistów. Romuald Lipko został klawiszowcem grupy, Andrzej Ziółkowski – basistą^[49], a nowym gitarzystą – Jan Borysewicz^[50]. Następnie, do zespołu dołączył wokalista Stanisław Wenglorz^[48]. Zespół w nowym składzie nagrał cztery utwory: „Rozmowa”, „Kula nocnego światła”, „Ślady na piasku” i „Życiowy numer”^[48]. Grupa jeszcze w tym samym roku zrezygnowała ze współpracy z Wenglorzem, twierdząc, że nie radzi sobie jako wokalista rockowy^[51]. Wenglorz wdał się także w konflikt z Borysewiczem^[52].

Po odejściu Stanisława Wenglorza z zespołu, wokalistą grupy został Romuald Czystaw^[53]. Pierwszymi utworami nagranymi przez Budkę Suflera z Czystawem były covery zagranicznych utworów, m.in.: „Baker Street” z repertuaru Gerry’ego Rafferty’ego, „Give a Little Bit” grupy Supertramp, „The Way It Is” Chicken Shack i „I Want You (She’s So Heavy)” The Beatles^[53]. Zespół przystąpił do realizacji pomysłu Stanisława Cejrowskiego – albumowego tryptyku poświęconego Igrzyskom Olimpijskim w Moskwie^[54]; pozostałe dwa albumy nagrali Skaldowie (Droga ludzi) i Breakout (Żagiel Ziemi). Materiał miał być również prezentowany na żywo, ale przedsięwzięcie ostatecznie skończyło się na nagraniu płyt^[54]. Album Budki Suflera, Na brzegu światła, był pierwszym przypadkiem w zawodowej karierze Lipki, kiedy komponował muzykę do wcześniej napisanych słów. Zespół nie zaliczył tej płyty do swojej oficjalnej dyskografii, jako że została ona nagrana na specjalną okazję^[54].

W listopadzie 1978 rozpoczął pierwsze sesje nagraniowe do albumu pt. Ona przyszła prosto z chmur, lecz ostateczną formę przybrał on dopiero w marcu 1980^[6]. Jednym z powodów wydłużonych prac nad albumem była współpraca Budki Suflera z Anną Jantar^[6]. Plany nagrania wspólnego albumu przerwała tragiczna śmierć piosenkarki, ale sukces zrealizowanych z nią nagrań (w tym singla „Nic nie może wiecznie trwać”) sprawił, że pojawiły się kolejne propozycje współpracy z innymi artystkami. W ten sposób zespół przystał na współpracę z Izabelą Trojanowską. Kolejnym powodem opóźnień przy tworzeniu nowego materiału na płytę była zamiana autora tekstów – Adam Sikorski odczuwał dyskomfort w związku z pisaniem tekstów na zamówienie, dlatego ogłosił, że „Archipelag” i „Motyw z Jasnorzewskiej” będą jego ostatnimi tekstami dla Budki Suflera^[54]. Teksty do pozostałych utworów na album napisał Andrzej Mogielnicki. Dwa utwory z albumu („Archipelag” i „Ona przyszła prosto z chmur”), zostały przez pomyłkę wytłoczone w wersjach demo^[55]. W utworze „Tyle z tego masz”, wystąpił gościnnie basista Krzysztof Ścierański^[56]. Borysewicz w tym samym roku skomponował zespołowi utwór „Nie wierz nigdy kobiecie”, do którego Mogielnicki napisał tekst^[57]. Lipko uznał, że utwór jest udany, ale stylem przypomina Dire Straits, co nie pasowało do koncepcji albumu^[58]. Rozważał umieszczenie go na kolejnym albumie zespołu, wraz z nową wersją „Memu miastu na do widzenia”, jednym lub dwoma innymi utworami autorstwa Borysewicza, jedną kompozycją Czystawa („Nie taki znów wolny”) i kilkoma utworami własnego autorstwa^[59]. Utwór „Nie wierz nigdy kobiecie” został wydany na singlu i stał się jednym z największych przebojów w historii Budki Suflera^[57].

Grupa po otrzymaniu od Polskich Nagrań złotych płyt (za albumy Przechodniem byłem między wami i Ona przyszła prosto z chmur) w styczniu 1981 odbyła trasę koncertową po kraju, podczas której doszło do awantury z Trojanowską i zerwania z nią współpracy^[59]. Budka Suflera pod koniec lutego udała się w trasę do ZSRR^[59], która obejmowała marzec i kwiecień, a w czasie jej trwania swoje odejście z zespołu zapowiedział Jan Borysewicz^[60], ponieważ reszta muzyków pomijała jego kompozycje przy wydawaniu płyt^[61]. Ostatni występ gitarzysty z Budką Suflera odbył się w czerwcu 1981, mniej więcej w tym samym okresie rezygnację z powodów finansowych złożył też Andrzej Ziółkowski, który wkrótce później wyemigrował do Austrii, a następnie do Stanów Zjednoczonych^[62].

Wytwórnia Tonpress, z którą wcześniej zespół podpisał umowę, naciskała na wydanie nowego albumu. Do kompozycji, którą zespół stworzył podczas prób przed koncertem w Leningradzie, brakowało tekstu, Lipko zaproponował jego napisanie Markowi Dutkiewiczowi (nie brano pod uwagę Andrzeja Mogielnickiego, który – według opinii Janiszewskiego – namówił Borysewicza do odejścia i założenia własnego zespołu^[62]). Dutkiewicz zatytułował swoje dzieło „Za ostatni grosz”, dostarczając tym samym pomysł na tytuł i okładkę nowego albumu. Do zespołu dołączył basista Mieczysław Jurecki, zaproponowany przez gitarzystę Zdzisława Janiaka, który grał z zespołem już wcześniej, ale po odejściu Borysewicza został jedynym gitarzystą prowadzącym^[56]. Muzycy do utworu „Za ostatni grosz” zrealizowali pierwszy w swojej karierze teledysk, który miał znaleźć się w Telewizyjnej Liście Przebojów^[56]. Album Za ostatni grosz, który ukazał się wiosną 1982, nie zawierał żadnej z kompozycji Borysewicza; dołączono je dopiero w 1996 w formie bonusów na reedycji płyty wydanej przez wytwórnię TA Music^[64].

Muzycy w czerwcu 1982 rozpoczęli współprace z Urszulą Kasprzak. Lipko skomponował dla piosenkarki trzy utwory – „Fatamorgana '82”, „Bogowie i demony” oraz „Luz blues w domu same dziury”^[65] – w których rejestracji wziął udział Jan Borysewicz (mimo że nie był już członkiem zespołu)^[66], ponieważ przeznaczony na nagrania czas był ograniczony, a w pracy studyjnej Borysewicz był sprawniejszy od Janiaka^[67]. Romuald Czystaw w grudniu 1982 opuścił zespół z powodu problemów z głosem, ale do 1984 pojawiał się gościnnie na koncertach grupy, na których wykonywał kilka utworów, w tym „Za ostatni grosz”^[67].

W 1982 zespół przechodził kolejne zmiany personalne. W poszukiwaniu drugiego gitarzysty, który wspomógłby Janiaka w pracy studyjnej, Budka Suflera przyjęła Andrzeja Sidłę. Nowym wokalistą zespołu został zaproponowany przez Janiszewskiego Felicjan Andrzejczak^[68]. Pierwszym utworem, który grupa zrealizowała z nowym wokalistą była piosenka „Jolka, Jolka pamiętasz”, której opracowanie zajęło kilkanaście tygodni^[68]. Warunkiem rejestracji utworu w poznańskim studiu było nagranie drugiej kompozycji – własnej wersji wybranego przeboju zagranicznego, która miała wypełnić przygotowywany przez to studio nocny blok sylwestrowy^[68]. Zespół wybrał „Time to Turn” niemieckiej grupy Eloy, a polskojęzyczny tekst do piosenki – wydanej jako „Noc komety” – napisał Marek Dutkiewicz.

Pozostałe utwory nagrane jesienią 1982 w Poznaniu to „Czas ołowiu” i dwie nowe piosenki Urszuli, w tym „Luz, blues, w niebie same dziury”, który wcześniej został odrzucony przez Trojanowską^[69]. Na rok 1983 zespół zaplanował trzy albumy: jeden studyjny z Felicjanem Andrzejczakiem jako wokalistą pt. Plastykowe serce^[70][71][72], jeden kompilacyjny pt. 1974–1984 (w związku ze zbliżającym się 10-leciem zespołu) i debiutancki album Urszuli^[73].

Muzycy doszli do wniosku, że większa część utworów, które miały się znaleźć na kompilacji (wyjątkiem były tylko „Za ostatni grosz” i „Memu miastu na do widzenia” z Czystawem), została nagrana w niewłaściwych warunkach technicznych, dlatego zaproponowali Krzysztofowi Cugowskiemu udział w realizacji albumu w celu rejestracji nowych wersji starych utworów^[73]. W utworach „Sen o dolinie” i „Z dalekich wypraw” (część suity „Szalony koń”) zagrał gościnnie saksofonista Henryk Majewski, a chórki w „Cieniu wielkiej góry” i „Jest taki samotny dom” wykonała Urszula. Z Cugowskim nagrano jeszcze w 1983 singiel Sen o dolinie / Jest taki samotny dom, promujący nadchodzący album kompilacyjny^[74]. Piosenka ze strony A tego singla Polskich Nagrań, podpisana jako „Krzysztof Cugowski & Budka Suflera”, doszła do 14. miejsca na liście Przebojów Programu Trzeciego^[75].

Na album Plastykowe serce, nagrany z Felicjanem Andrzejczakiem, zespół opracował dziewięć kompozycji – osiem piosenek z tekstami Marka Dudkiewicza i utwór instrumentalny „Burza” będący tematem muzycznym do spektaklu o tym samym tytule według Williama Szekspira, wystawionego przez lubelski teatr^[70]. W lipcu 1983 w miesięczniku muzycznym Non Stop pojawiła się notka prasowa, w której ujawniono, że album będzie zawierał m.in. przeboje „Jolka, Jolka pamiętasz” i „Czas ołowiu”, a planowany nakład płyty, której wydawcą mają być Polskie Nagrania „Muza”, wyniesie pół miliona egzemplarzy^[70]. Zespół ostatecznie wstrzymał się z wydaniem albumu, stwierdzając, że interpretacje wokalne Andrzejczaka nie pasują do koncepcji obranej na płycie^[72]. Ponadto obecność Cugowskiego w trakcie sesji nagraniowej albumu 1974–1984 i w konsekwencji jego powrót do zespołu były jedną z przyczyn, dla których album studyjny z Andrzejczakiem nigdy nie został wydany^[73]. Jeden z nagranych na potrzeby tego anulowanego albumu utworów, „Czas czekania, czas olśnienia”, w nowej aranżacji i z nowym tekstem Tomasza Zeliszewskiego (autorami dwóch pierwotnych wersji byli, odpowiednio: Marek Dutkiewicz i Adam Sikorski) znalazł się wkrótce później na albumie o tym samym tytule^[73]. Innym utworem mającym znaleźć się na płycie Plastykowe serce była „Rozmowa ojca z synem”, która finalnie – po zmianie aranżacji i tekstu – trafiła na album pt. Czas czekania, czas olśnienia jako „Lot nad bocianim gniazdem”^[71][72].

Felicjan Andrzejczak w 1984 odszedł z zespołu, co przyczyniło się do sfinalizowania rozmów o powrocie Krzysztofa Cugowskiego. Do Budki Suflera doszedł także nowy gitarzysta, Krzysztof Mandziara, który współpracował z Cugowskim w zespole Cross. Materiał przygotowany wcześniej na Plastykowe serce (z wyjątkiem utworów „Jolka, Jolka...” i „Czas ołowiu”) nagrano na nowo w nowych aranżacjach i z nowymi tekstami, które napisał Tomasz Zeliszewski. Powstał album pt. Czas czekania, czas olśnienia (1984)^[76], na którym znalazł się m.in. przebój „Cały mój zgiełk” i utwór „Zmiany w organizmie”, jedyna kompozycja Mandziary napisana dla Budki. Muzycy w tym czasie wzięli udział w projekcie Katarzyny Gärtner Żeglując w dobry czas, na który Andrzejczak zaśpiewał utwór tytułowy, Urszula – „Polkę idolkę”, a muzycy Budki – „Publikatory” i „Wypożyczalnię myśli”.

W 1984 zagrali dwumiesięczną trasę koncertową po ZSRR^[77]. W 1985 wystąpili na Światowym Festiwalu Młodzieży i Studentów^[78], a także wydali przebój „Giganci tańczą”, który dał tytuł ich chłodno przyjętemu albumowi z 1986^[79]. W związku z ogólną recesją przemysłu muzycznego w tym okresie i słabej sprzedaży albumów, muzycy szukali zajęcia poza zespołem. Lipko w tym okresie nagrał muzykę do filmu Pay Off, a nowym gitarzystą Budki został Stanisław Zybowski. Muzycy w nowym składzie przystąpili do nagrania nowej płyty bez stałego basisty – partie gitary basowej częściowo wykonywał rezygnujący właśnie z występowania w zespole Płecha, a częściowo Lipko (głównie imitując bas za pomocą syntezatora). Tak powstał podwójny album pt. Ratujmy co się da!! z 1988^[76], który zawierał 15 utworów, w tym materiał nagrany do Pay Off i kompozycje Zybowskiego.

Grupa pasjonatów postanowiła sprowadzić zespół do USA i zorganizować mu na koncert na Broadwayu w Beacon Theatre. Muzycy z tej okazji wydali także okazjonalny minialbum pt. American Tour, zawierający nagrany wcześniej utwór „Lifeline”, dwie piosenki z ostatniej płyty z angielskimi tekstami i muzyczny temat z filmu Pay Off. Koncert, który poprowadził Michał Urbaniak, otrzymał pozytywną recenzję w „The New York Times”. Kolejne występy z tej trasy nie odnosiły podobnych sukcesów, niemniej stały się okazją do nawiązania ważnych kontaktów. Muzycy później wrócili do USA na blisko rok. W tym okresie na gitarze basowej ponownie grał Jurecki, a później – Janusz Biegaj (początkowo technik zespołu), ponadto ze składu odszedł Stanisław Zybowski, a nowym gitarzystą został Arkadiusz Smyk.

Muzycy dzięki wyjazdom do Ameryki przetrwali kryzys rynkowy końca lat 80., a przemiany ustrojowe pozwoliły im realnie myśleć o powrocie. Zeliszewski został oficjalnie menedżerem zespołu i rozpoczął poszukiwania wytwórni, które zakończyły się podpisaniem umowy z małą lubelską firmą Krzysztofa Świątkowskiego. Zeliszewski i Anna Adamczyk zajęli się produkcją płyt w USA, a New Abra – dystrybucją albumów w Polsce. Najpierw wydano składankę Greatest Hits, a świetne wyniki jej sprzedaży przekonały wszystkich muzyków o słuszności powrotu. Wydano minialbum pt. 4 Pieces to Go z utworem „Twoje radio”, dwoma wersjami językowymi „Kolędy rozterek” i angielską wersją „Ragtime” – „La Mancha Taxi Driver”. Przy wydaniu EP-ki po raz pierwszy w Polsce zastosowano pudełko typu digipak.

W 1993 do składu dołączył gitarzysta Marek Raduli^[80], który zajął miejsce Arkadiusza Smyka, wyrzuconego z zespołu przez poważne problemy z alkoholem. Raduli zagrał w trzech utworach („Młode lwy”, „Geniusz blues”, „Czas wielkiej wody”) na albumie pt. Cisza, który został wydany w 1993 i osiągnął sukces komercyjny, uzyskując status złotej płyty za sprzedaż w ponad 220 tys. egzemplarzy^[76]. Po raz trzeci do składu powrócił Jurecki. Zespół w ramach promocji płyty odbył ogólnopolską trasę koncertową. Wydał także składankę przebojów pt. Greatest Hits.

Muzycy w 1994 wyruszyli w dużą trasę koncertową z okazji 20-lecia zespołu^[76], na której gościnnie wystąpili m.in.: Urszula, Stanisław Zybowski, Felicjan Andrzejczak, Iza Trojanowska, Jan Borysewicz, Janusz Panasewicz i Zdzisław Janiak. Koncert z Opery Leśnej transmitowała TVP2, a jego fragmenty wydano na albumie pt. Budka w Operze, Live From Sopot ’94.

W 1995 wydali blues rockowy album pt. Noc, który promowali na wspólnej trasie koncertowej z Perfect pod hasłem Giganci rocka^[76].

Następny album Budki Suflera, Nic nie boli, tak jak życie, osiągnął ogromny sukces komercyjny^[81], rozchodząc się w nakładzie ponad miliona legalnie sprzedanych egzemplarzy. Pierwszym singlem z płyty był utwór „Jeden raz”, ale największym hitem okazała się piosenka „Takie tango”, która ugruntowała pozycję Budki Suflera na polskim rynku muzycznym^[82]. Singiel przez kilka miesięcy utrzymywał się na pierwszym miejscu listy „30 ton” i triumfował na Liście przebojów Programu Trzeciego.

Sukces finansowy pozwolił na nowe projekty, np. nagranie w krakowskim studiu telewizyjnym Łęg albumu pt. Akustycznie z orkiestrą Jacka Delekty. Album, wydany w 1998, ustanowił nowy rekord sprzedaży płyt koncertowych w Polsce^[76], rozchodząc się w nakładzie ponad 80 tys. egzemplarzy. Materiał został wydany w całości na DVD, a we fragmentach wielokrotnie był emitowany w Telewizji Polskiej. Akustycznie promowali singlem „Martwe morze”.

W 1999 wyruszyli w ogólnopolską trasę koncertową z okazji 25-lecia działalności zespołu, składającą się z trzygodzinnych koncerty z udziałem Felicjana Andrzejczaka i Romualda Czystawa^[83]. Trasa miała rozpocząć się polonijnym koncertem w Carnegie Hall, ale występ został przełożony o kilka miesięcy ze względu na chorobę Cugowskiego. Nowojorski koncert został zarejestrowany i wydany w 2000 na albumie pt. Live at Carnegie Hall^[76]. Drugi rejestrowany pod DVD koncert muzycy zagrali w katowickim Spodku^[80]. Z okazji jubileuszu wydali także składankę Greatest Hits II^[84], na której umieścili m.in. premierowy utwór „Piąty bieg” nagrany z trzema wokalistami Budki: Cugowskim, Czystawem i Andrzejczakiem^[84]. W 1999 do sprzedaży trafiła także 10-płytowa kompilacja pt. Antologia 74–99, która zawierała m.in. utwory z niemieckich sesji nagraniowych i inne wcześniej niepublikowane nagrania.

W 2000 wydali album pt. Bal wszystkich świętych, który rozszedł się w 300 tys. egzemplarzy, za co muzycy otrzymali certyfikat podwójnie platynowej płyty^[85]. Tytułowy singiel stał się ogólnopolskim przebojem^[86] i zapewnił zespołowi nagrodę jury i publiczności w konkursie „Premier” na 37. KFPP w Opolu oraz Superjedynkę 2001 za piosenkę roku^[87]. W 2001 zmarł Andrzej Ziółkowski, były gitarzysta zespołu.

Zarzewiem konfliktu było wydanie solowego albumu Cugowskiego pt. Integralnie, którego wydawcą miała być New Abra, ale szef firmy Krzysztof Świątkowski wycofał się tuż przed premierą, pozostawiając wokalistę z kosztami i materiałem. Cugowski rozpoczął próby odłączenia zespołu od wytwórni, ale po namowach kolegów postanowił, że sprawy potoczą się nadal tak samo, ale on nie będzie się kontaktował z New Abra. Świątkowski niedługo później zlecił Romualdowi Lipce napisanie muzyki na płytę pop tenora Marka Torzewskiego, a następnie uznał, że praca Lipki nie spełnia jego oczekiwań. Budka Suflera w efekcie opuściła lubelską wytwórnię (w obecności kamer), po czym związała się kontraktem z Pomatonem EMI, który zakładał nagranie jednej płyty i wolność tworzenia dla muzyków.

Muzycy pod szyldem nowej wytwórni wydali w 2002 rockowy singiel „Kiedy rozum śpi”. W maju tego samego roku za popowy utwór „Solo” (w którego nagraniu wziął udział saksofonista Grzegorz Piotrowski) otrzymali nagrodę publiczności w konkursie „Premier” na 39. KFPP w Opolu^[88]. Wydany w czerwcu 2002 album pt. Mokre oczy nie powtórzył sukcesu poprzednika, choć rozszedł się w 35 tys. kopii, za co uzyskał status złotej płyty^[89]. Muzycy wyruszyli w trasę koncertową promującą album, ale przerwali ją, bo zostali oszukani przez producenta.

W tym okresie nabrzmiały konflikty między muzykami: Jureckiemu i Radulemu nie podobał się fakt opuszczenia New Abry, a pozostali członkowie mieli do nich pretensje, że nie przykładają się do pracy. Cugowski, Lipko i Zeliszewski w styczniu 2003 postanowili, że w lipcu nie przedłużą kontraktu z gitarzystami. Raduli w kwietniu tego samego roku w programie Hołdys Guru Limited ogłosił odejście z zespołu wraz z Jureckim.

Budka Suflera w maju 2004 zagrała recital na 41. KFPP w Opolu, na którym odebrała od organizatorów Grand Prix za całokształt twórczości, a na scenie gościnnie wystąpili z nią: Gary Brooker z Procol Harum i Garou^[90]. Cugowski podczas wykonywania piosenki „Takie tango” pomylił tekst, co stało się obiektem żartów w sieci; zespół na potrzeby powtórkowej emisji koncertu ponownie nagrała występ z tym utworem^[91]. Muzycy na 30-lecie działalności planowanie wydanie dwupłytowego albumu pt. Było / Jest. Podczas sesji nagraniowej w studiu The Village w Los Angeles zarejestrowali dwa utwory z tekstami Jonathana Phillinganesa: „Dancing with Ghosts” i „Breathing You”^[92]. Producentem piosenek był Greg Phillinganes^[93], a w nagraniach gościnnie wzięli udział: Marcus Miller na gitarze basowej, Steve Lukather na gitarze i Sheila E. na instrumentach perkusyjnych^[92]. Wytwórnia Good Summer na miesiąc przed premierą wycofała się z projektu, przez co zespół musiał zrezygnować z wydania podwójnego albumu. 1 czerwca 2004 na rynku ostatecznie ukazała się płyta pt. Jest^[92]. W następnym miesiącu do zespołu dołączyli: gitarzysta Łukasz Pilch, basista Mirosław Stępień, klawiszowiec Piotr Kominek i perkusjonistka Anna Patynek.

Muzycy wobec niepowodzenia z nowym materiałem zaczęli szukać wydawcy dla dużego leksykonu, zawierającego dawne przeboje grupy. W ten sposób pod koniec 2005 wraz z dziennikiem „Nowy Dzień” każdego tygodnia ukazywała się kolejna z 20 części leksykonu; pakiet zawierał książeczkę ze zdjęciami i historią zespołu, anegdotami Zeliszewskiego i wywiadami ze znanymi ludźmi oraz płytę z muzyką Budki Suflera. Pierwsza edycja, która zawierała materiał przeznaczony dla płyty Było, rozeszła się w ciągu godziny w nakładzie 600 tys. egzemplarzy w promocyjnej cenie 1 zł, a następne części znalazły nabywców w liczbie przekraczającej 100 tys. sztuk. Podczas wydawania leksykonu Agora zamknęła „Nowy Dzień”, a płyty Budki Suflera postanowiono sprzedawać samodzielnie. Sukces podbudował morale zespołu, ale także spowodował konflikt między byłymi gitarzystami Budki (Radulim i Jureckim) a zespołem, który miał swój finał w sądzie.

Muzycy w czerwcu 2006 wzięli udział z utworem „Zgubiłem cię” w konkursie „Premier” na 43. KFPP w Opolu. We wrześniu tego samego roku wystąpili z recitalem trzeciego dnia Sopot Festivalu 2006, na którym odebrali statuetkę Złotego Słowika za całokształt kariery^[94].

31 grudnia 2008 wydali singiel „Zostań jeszcze”^[95]. 9 sierpnia 2009 w Operze Leśnej zagrali koncert z okazji 35-lecia zespołu, na którym wystąpili także: Krzysztof Cugowski, Romuald Czystaw, Felicjan Andrzejczak, Izabela Trojanowska, Urszula i Irena Santor. 29 sierpnia zagrali jubileuszowy koncert w Nałęczowie, na którym gościnnie wystąpili: Trojanowska, Andrzejczak i Romuald Czystaw. 30 października wydali album pt. Zawsze czegoś brak, za którego sprzedaż w ponad 20 tys. egzemplarzy otrzymali certyfikat złotej płyty^[96][97]. 9 czerwca 2010 w Lublinie zmarł Andrzej Bronisz, który pracował z Budką Suflera jako akustyk od początku istnienia zespołu. 30 września w Warszawie zmarł Romuald Czystaw, wokalista zespołu w latach 1978–1982. Budka w 2011 wydała reedycję swoich dwóch pierwszych płyt, które promowali podczas trasy koncertowej pod hasłem „Cieńwielkiej góry”^[98].

21 stycznia 2014 muzycy poinformowali na Facebooku, że Budka Suflera z końcem roku kończy działalność^[7]. Z tej okazji zagrali pożegnalną trasę koncertową^[99]. 31 lipca wystąpili z repertuarem z Cienia wielkiej góry w ramach Przystanku Woodstock 2014^[100], a koncert został wydany na DVD^[99]. Największy pożegnalny koncert, zorganizowany pod hasłem „Memu miastu na do widzenia”, dali 18 września w Lublinie^[101]. 19 października zagrali pożegnalny koncert telewizyjny pt. „Ostatnie Takie Tango”^[102], wyemitowany przez telewizję Polsat^[103]. Ostatnie duże koncerty w ramach trasy zagrali w grudniu w Toruniu^[8] i Krakowie^[9], a 31 grudnia 2014 po raz ostatni wystąpili na scenie w ramach widowiska sylwestrowego w Warszawie^[104].

Muzycy po 2014 udzielali się oddzielnie w różnych projektach muzycznych: Cugowski założył z synami, Piotrem i Wojciechem, zespół Cugowscy^[105] i prowadził karierę solową z towarzyszeniem Zespołu Mistrzów^[106], Lipko stworzył grupę Romuald Lipko Band, w której skład weszli m.in. Izabela Trojanowska i Felicjan Andrzejczak^[107], a Zeliszewski i Jurecki utworzyli zespół Wieko^[108] i udzielali się w zespole Martyny Jakubowicz^[109].

W 2017 została wydana pierwsza autoryzowana biografia zespołu autorstwa Jarosława Sawica pt. Budka Suflera – Memu miastu na do widzenia. Muzyka, miasto, ludzie. 23 października 2017 w Muzycznej Jedynce odbyła się audycja Zbigniewa Krajewskiego poświęcona premierze książki, w której wzięli udział: Krzysztof Cugowski, Romuald Lipko, Tomasz Zeliszewski i Jarosław Sawic^[110]. 19 kwietnia 2018 w siedzibie Polskiego Radia w Lublinie odbyła się Gala III Festiwalu Reportażu w Lublinie, na której nagrody Złotego MHz-A w kategorii osoba zdobyli: Cugowski, Lipko, Zeliszewski i Jurecki. Tego samego dnia odbyło się otwarcie Studia Muzycznego Polskiego Radia w Lublinie im. Budki Suflera^[111].

Budka Suflera w 2019 wznowiła działalność w składzie: Romuald Lipko, Tomasz Zeliszewski, Mieczysław Jurecki, Dariusz Bafeltowski i Piotr Bogutyn, a nowym wokalistą został Robert Żarczyński, wieloletni fan zespołu, który wcześniej występował w cover bandzie Budka Band^[112]. Propozycja uczestnictwa w zespole została przedstawiona także Markowi Radulemu, który ją odrzucił^[10]. Muzycy zapowiedzieli powrót na scenę wraz z jesienną trasą koncertową pod nazwą „45 lat. Powrót do korzeni”^{[113][114][115]}. Cugowski stanowczo odciął się od pomysłu reaktywacji, kontynuując karierę solową; w wywiadzie dla „Super Expressu” powiedział: Zespół ma ochroniony i znak, i nazwę w urzędzie patentowym. (...) Przestał istnieć cztery i pół roku temu, i tyle^[116]. Lipko odniósł się do tej wypowiedzi, twierdząc, że zakończenie działalności grupy w 2014 było wymuszone przez Cugowskiego^[117].

2 sierpnia 2019 muzycy zaprezentowali swój pierwszy utwór w nowym składzie – „Gdyby jutra nie było”, którą stworzyli Lipko i Dutkiewicz, a post-produkcja materiału została wykonana w nowojorskim studiu przez Roberta Dudzica^[118]. Jesienią ruszyli w zapowiedzianą trasę koncertową, na której gościnnie wystąpili z nimi: Felicjan Andrzejczak, Urszula i Izabela Trojanowska. W 2020 rozpoczęli klubową trasę koncertową pod hasłem „Za ostatni grosz 2020”^[119].

6 lutego 2020 wskutek choroby nowotworowej zmarł Romuald Lipko^[120][121]. W związku ze śmiercią lidera zespół odwołał najbliższe koncerty^[122][123]. 9 kwietnia 2020 zespół zaprezentował singiel „W kinie tak jest”, do którego muzykę jeszcze przed śmiercią skomponował Lipko, a słowa napisał Tomasz Zeliszewski. Nowym klawiszowcem Budki Suflera został Piotr Sztajdel^[124][125]. 20 maja muzycy zapowiedzieli pierwszy od 38 lat singiel z Andrzejczakiem – „Niebo co dzień”.

Tomasz Zeliszewski i Mieczysław Jurecki z końcem sierpnia 2020 wystosowali list otwarty do osób odpowiedzialnych za organizację koncertu „Cisza jak ta” poświęconemu Romualdowi Lipce z prośbą o umożliwienie im występu podczas tego wydarzenia, gdyż artysta ten był przez wiele lat związany z grupą i to właśnie dla niej stworzył najwięcej przebojów^[126]. Dyrektor artystyczny festiwalu, Marek Sierocki, po interwencji zaproponował Jureckiemu i Zeliszewskiemu akompaniowanie w utworze „Jolka, Jolka pamiętasz”. Nie mogąc wystąpić pod szyldem Budki Suflera, odrzucili tę propozycję i nie wystąpili podczas festiwalu, co odbiło się szerokim echem w ogólnopolskich mediach^[127]. 10 listopada wydali kolejny singiel z wokalem Andrzejczaka – „10 lat samotności”. Utworem zwiastowali album studyjny o tym samym tytule, który ukazał się 20 listopada 2020 w serwisach streamingowych i na płycie CD^[128], a 21 stycznia 2021 – na płycie analogowej, wzbogaconej także o utwór „Romek”, który został zadedykowany Lipce^[129]. Felicjan Andrzejczak w wywiadzie dla portalu NaTemat przyznał^[130]:

Mieczysław Jurecki w grudniu 2020 udzielił wywiadu dla magazynu „Teraz Muzyka”, w którym przyznał, że Robert Żarczyński nadal jest wokalistą zespołu i jako grupa mają w planach nagranie płyty studyjnej z jego udziałem^[131].

21 sierpnia 2021 Budka Suflera zagrała w lubelskim Ogrodzie Saskim z okazji otwarcia Muszli Koncertowej im. Romualda Lipki. W trakcie koncertu po raz pierwszy z zespołem gościnnie zaśpiewała Irena Michalska^[132][133]. Zespół kontynuował współpracę z wokalistką, z którą kolejny koncert zagrał 30 stycznia 2022 z okazji 30. finału Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy w Sali Maneżowej Akademii Rycerskiej w Legnicy, gdzie podczas występu na scenie w roli wokalisty pojawił się również aktor i piosenkarz Jacek Kawalec. Występ spotkał się krytyką w mediach^[134][135]. Zespół w poszerzonym składzie, łącznie z Jackiem Kawalcem jako wokalistą, przystąpił do realizacji kolejnej płyty^[136]. Robert Żarczyński pozostał w składzie grupy^[137]. Grupa w kwietniu 2022 wydała singiel „O tobie myślę w zimną noc” z Kawalcem i Michalską jako wokalistami^[138]. 19 września wydali singiel „Wontpliwości”, w którym wszystkie partie wokalne przejął Kawalec^[139]. Utwory te zapowiadały album Skaza^[140], który ukazał się 18 listopada w serwisach streamingowych^[141]. Kolejnym singlem promującym płytę był utwór tytułowy^[5]. 10 lutego 2023 album został wydany w formacie płyty CD i kasety magnetofonowej, a 20 marca – na płycie winylowej^[142][143].

W 2024 z okazji 50-lecia zespołu został wydany minialbum koncertowy pt. Nie taki znów wolny – Live At Carnegie Hall będący częścią zapisu koncertu z 1999 zawierającego cztery utwory w wykonaniu Romualda Czystawa^[144]. Grupa wydała także premierowy utwór „Licznik” autorstwa Mieczysława Jureckiego i Bogdana Olewicza^[145]. 15 czerwca w Ogrodzie Saskim w Lublinie, w Muszli Koncertowej im. Romualda Lipko, zorganizowano koncert z okazji 50-lecia Budki Suflera^[146], na którym gościnnie wystąpili m.in. Natalia Niemen, Józef Skrzek, Andrzej Zieliński, Zbigniew Hołdys i Ryszard Poznakowski^[147]. Koncert został sfilmowany przez TVP, a jego fragmenty zostały wykorzystane w dokumencie pt. Budka Suflera – Czarodzieje i Hipisi – Koncert z okazji 50 rocznicy powstania zespołu^[148].

18 września 2024 w wyniku udaru zmarł Felicjan Andrzejczak, wokalista zespołu w latach 1982–1983^[149]. Zespół trzy dni później zagrał koncert w ramach obchodów XXVII Dni Patrona Pułtuska św. Mateusza, który zadedykowali zmarłemu wokaliście^[150]. 6 lutego 2025 premierę miał film dokumentalny Romuald Lipko – niezapomniane melodie produkcji TVP^[151].

W sierpniu 2026 współpracę z zespołem zakończył Jacek Kawalec^[152].

Zespół w marcu 2026 przystąpił do nagrania albumu studyjnego pt. Judyta z Michalską^[153].

• Tomasz Zeliszewski – perkusja (1975–2014, od 2019)
• Mieczysław Jurecki – gitara basowa, gitary, kontrabas (1981–1983, 1986–1987, 1992–2003, od 2019)
• Piotr Bogutyn – gitara (od 2019)
• Dariusz Bafeltowski – gitara (od 2019)
• Robert Żarczyński – śpiew (od 2019)
• Irena Michalska – śpiew (od 2021)^[154]
• Michał Iwanek – instrumenty klawiszowe (od 2025)^[155]

• 1975 – Cień wielkiej góry
• 1976 – Przechodniem byłem między wami
• 1979 – Na brzegu światła
• 1980 – Ona przyszła prosto z chmur
• 1982 – Za ostatni grosz
• 1984 – Czas czekania, czas olśnienia
• 1986 – Giganci tańczą
• 1989 – Ratujmy co się da!!
• 1993 – Cisza
• 1995 – Noc
• 1997 – Nic nie boli, tak jak życie
• 2000 – Bal wszystkich świętych
• 2002 – Mokre oczy
• 2004 – Jest
• 2009 – Zawsze czegoś brak
• 2020 – 10 lat samotności (Budka Suflera & Felicjan Andrzejczak)^[158]
• 2023 – Skaza^[159]

• 1994 – Budka w Operze, Live From Sopot ’94
• 1998 – Akustycznie
• 1999 – 25-lecie Budki Suflera, Spodek 1999
• 2000 – Live at Carnegie Hall
• 2013 – Cień wielkiej góry live^[160]
• 2014 – Cień wielkiej góry live – Woodstock Festival Poland 2014^[161]

• 1984 – 1974–1984
• 1992 – Greatest Hits
• 1994 – Underground
• 1999 – Greatest Hits II
• 2005 – Było^[162]
• 2007 – Gwiazdy polskiej muzyki lat 80.

• 1988 – American Tour
• 1992 – 4 Pieces To Go
• 2002 – Najpiękniejsze kolędy^[163]
• 2002 – The Best Of... (wydany również w 2003 pod nazwami Palę sobie i Posłuchaj sobie)
• 2024 – Nie taki znów wolny – Live At Carnegie Hall^[144]

• 1999 – Antologia 74-99
• 2005–2006 – Leksykon Budki Suflera
• 2010 – Budka Suflera Collection

• 1999 – Budka Suflera – 25 lat później (reżyseria: Natasza Ziółkowska-Kurczuk)
• 2000 – Budka Suflera w Nowym Yorku (reżyseria: Maciej Dejczer)^[164]
• 2008 – Historia polskiego rocka (reżyseria: Leszek Gnoiński, Wojciech Słota)
• 2011 – Budka Suflera In The Village (cz.1 i cz.2) (reżyseria: Bolesław Pawica)
• 2018 – Budka in the Village. Los Angeles 2004 (reżyseria: Radosław Tobolski)^[165][166]
• 2024 – Budka Suflera – Czarodzieje i Hipisi – Koncert z okazji 50 rocznicy powstania zespołu (reżyseria: Tomasz Zeliszewski, Mieczysław Jurecki)^[148]
• 2025 – Romuald Lipko – niezapomniane melodie (reżyseria: Robert Żurakowski)^[167]