Demeń (gmina)
| gmina wiejska | |||||
| 1889–1949, 1990– | |||||
 Kościół katolicki w Demeniu | |||||
| |||||
| Państwo | |||||
|---|---|---|---|---|---|
| Region |
1889–1917: gub. kurlandzka | ||||
| Powiat |
1889–1919: iłłuksztański | ||||
| Siedziba |
Demeń (Demene) | ||||
| Data powstania |
1889, 1990 | ||||
| Data likwidacji |
1949 | ||||
| Powierzchnia |
181,5 km2[1] | ||||
| Populacja (2025) • liczba ludności |
| ||||
| • gęstość |
6,0 | ||||
| Plan gminy Demeń | |||||
 | |||||
Położenie na mapie Łotwy  | |||||
 55°44′N 26°33′E/55,731389 26,541667 | |||||
| Strona internetowa | |||||
Demeń (łot. Demenes pagasts) – gmina wiejska (pagasts) na Łotwie, w novadsie Górna Dźwina (od 2021). Siedzibą władz gminy jest Demeń (łot. Demene), przy granicy z Litwą i Białorusią.
Na obszarze gminy Demeń znajduje się najdalej na południe wysunięty punkt Łotwy[3].
Dawniej była to jednostka w Imperium Rosyjskim, Polsce, Republice Łotewskiej i ZSRR, funkcjonująca w latach 1889–1949.
Historia
Gmina zbiorowa Demeń (ros. Демменская волость[4], łot. Demenes pagasts, niem. Gemeinde Demmen) powstała w 1889 roku w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego[5], która w przypadku historycznych krain Łotwy nastąpiła 20–30 lat później niż w innych guberniach[6]. Gmina powstała z połączenia gmin jednostkowych Brīgenė, Šemberg, Beehof, Feldhof, Demeń i Demeń-Plebania[7]. Weszła w skład powiatu iłłuksztańskiego, należącego do guberni kurlandzkiej[8].
Gmina graniczyła od zachodu z gminą Kurzum, od północy z gminą Kalkuhnen, od wschodu z gminami Skrudalina i Essern, a od południa z gubernią kowieńską (gminą Smołwy)[9].
Po I wojnie światowej jednostka weszła w skład utworzonego 31 października 1919 i administrowanego przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich powiatu brasławskiego[10], w ramach tzw. administracyjnego okręgu wileńskiego[11][12]. W 1919 roku gminę zamieszkiwało 1,729 obywateli, w większości katolicy[12]:
| Gmina | Ludność | Wyznanie w % | |||
|---|---|---|---|---|---|
| Katolicy | Starowiercy | Prawosławni | Żydzi | ||
| Demeń | 1,729 | 71,9 | 15,9 | 8,8 | 0,0 |
Jednakże w lipcu 1920 roku obszar gminy Demeń (oraz pięciu innych sąsiednich gmin o łącznej powierzchni 1,5 tys. km²[13]) został zajęty przez Łotyszy i wcielony do Republiki Łotewskiej[14]. Gmina weszła skład łotewskiego powiatu iłłuksztańskiego. W 1935 roku jej powierzchnia wynosiła 108,7 km², a zamieszkiwało ją 5,000 ludzi [15].
Po II wojnie światowej gmina Demeń weszła w struktury administracyjne Związku Radzieckiego (Łotewskiej SRR). W 1945 roku gminę podzielono na trzy rady wiejskie (Demene, Jāņuciem i Līdumnieki). Gminę zniesiono ostatecznie w 1949 roku, wraz z powiatem iłłuksztańskim[5].
Współczesną gminę Demeń reaktywowano w 1990 roku, zwiększoną częściowo o obszar niereaktywowanej gminy Silene[16].
Przypisy
- ↑ Reģionu, novadu, pilsētu un pagastu kopējā un sauszemes platība gada sākumā 2022 - 2025
- ↑ Iedzīvotāju skaits pēc tautības reģionos, pilsētās, novados, pagastos, apkaimēs un blīvi apdzīvotās teritorijās gada sākumā 2012 - 2025
- ↑ Demenes pagasts [online], Vikipēdija, 29 września 2025 [dostęp 2025-12-14] (łot.).
- ↑ Волостныя, станичныя, сельския, гминныя правления и управления, а также полицейские станы всей России с обозначением места их нахождения [online] [dostęp 2025-12-13] (ros.).
- 1 2 Latvijas pagasti. Enciklopēdija. Rīga : A/S Preses nams.
- ↑ W wykazie gmin z 1890 nowego podziału guberni kurlandzkiej na gminy zbiorowe jeszcze nie uwzględniono, przez co przedstawiono nie obowiązujący już podział na gminy jednostkowe.
- ↑ Карта волостей Курляндской губернии 1892.
- ↑ Volosts and gminas of 1890. Governorates: 1st Arkhangelsk - 25th Nizhny Novgorod. St . Petersburg, 1892.
- ↑ Прибалтийский фронт | Уезды Латвии [online], www.pribfront.ru [dostęp 2025-12-13].
- ↑ Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 25, poz. 257.
- ↑ Adam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno - administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.
- 1 2 Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919
- ↑ Obszar ten jest jedynym skrawkiem terytorium należącym do Łotwy, który podlegał pod polską administrację w latach międzywojennych.
- ↑ P. Łossowski: Łotwa nasz sąsiad. Warszawa: 1990.
- ↑ Okupētās Latvijas administratīvi teritoriālais iedalījums. Latvijas Valsts arhīvu ģenerāldirekcija. Rīga, 1997. ISBN 9984-9256-0-9
- ↑ Latvijas pagasti. Enciklopēdija. Rīga : A/S Preses nams.