Dziuplina

Dziuplina
wieś
Ilustracja
Aleja lipowa w Dziuplinie
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Jelcz-Laskowice

Liczba ludności (III 2011)

395[1]

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-220[2]

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0874584

Położenie na mapie gminy Jelcz-Laskowice
Mapa konturowa gminy Jelcz-Laskowice, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Dziuplina”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Dziuplina”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Dziuplina”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Dziuplina”
Ziemia51°03′46″N 17°19′57″E/51,062778 17,332500[3]

Dziuplina (niem. Daupe[4]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Jelcz-Laskowice[5].

Informacje ogólne

Wieś położona jest 16 kilometrów od Oławy[4], w otoczeniu lasów[5]. Wieś ma charakter mieszkaniowy[6].

Podział administracyjny

W okresie pruskim Dziuplina należała do gminy z siedzibą w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego we wsi[4]. Od 1816 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk[7], a od 1919 r. w wyodrębnionej prowincji Dolny Śląsk[8].

We wsi w 1885 r. znajdował się obszar dworski leśnictwa (Forstgutsbezirk), który był obwodem leśnym (Schutzbezirk) nadleśnictwa w Kotowicach (Oberförsterei Kottwitz)[4]. Sama zaś Dziuplina była jednak wsią-gminą jednostkową (Landgemeinde)[4][7][8].

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś należała do gminy Laskowice Oławskie[9]. W latach 1954-1972 wieś należała do gromady Laskowice Oławskie[10][11]. Od 1973 r. wieś jest częścią gminy Jelcz-Laskowice (do 1987 r. zwanej gminą Laskowice Oławskie)[12][13][14]. Do 1975 r. wieś była częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiego[15]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego[16], a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie[17].

Historia

Wieś o układzie ulicówki z XIII w., powstała ok. 1245-1253 r. na ziemiach należących do opactwa św. Wincentego na Ołbinie. W 1315 r. wieś otrzymała lokację na prawie niemieckim. Do czasu sekularyzacji dóbr zakonnych w 1810 r. wieś należała do opactwa św. Wincentego na Ołbinie. W 1783 r. we wsi jest wspomniana szkoła ewangelicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela. W 1783 r. mieszkańcy wsi posługiwali się zarówno językiem niemieckim, jak i polskim[4], przy czym większość mieszkańców posługiwała się językiem polskim[18]. W 1825 r. we wsi istniało 42 gospodarstw polskojęzycznych i 7 niemieckojęzycznych[19].

W 1810 r. wieś przeszła na własność państwa pruskiego, a w 1819 r. należała do urzędu domenalnego (Domainen-Amt) w Chrząstawie Wielkiej (Clarenkranst). W 1845 r. wieś należała do pruskiego urzędu królewskiego w Oławie (Ohlau)[4]. W 1842 r. we wsi znajdowało się 61 domów[20]. W 1945 r. szkoła i kilka domów we wsi zostało zniszczonych przez żołnierzy Armii Czerwonej[21]. W 1945 r. wieś została zasiedlona przez osadników pochodzących m.in. z Podhajców i Wiśniowczyka w przedwojennym województwie tarnopolskim[22].

Od 1970 r. we wsi działał klub piłki nożnej LKS Tramp Dziuplina, reaktywowany w 1999 r. jako „Tajfun Dziuplina”, a od 2001 r. noszący nazwę „Tramp Dziuplina”. Jego barwy były biało-zielone. Klub ten swoje mecze grał na Stadionie Wiejskim w Dziuplinie z boiskiem o rozmiarach 110 m x 74 m. Klub ten funkcjonował do 2016 r., a w sezonie 2015/16 uczestniczył w meczach klasy C w grupie Oława[23][24][25].

Do 1996 r. we wsi funkcjonowała trzyklasowa (klasy "0" i I-III) szkoła podstawowa[26], która została utworzona w 1945 r. w budynku dawnej karczmy[21]. Szkoła była filią szkoły podstawowej w Miłoszycach i miała w 1996 r. dwóch nauczycieli, a do niej uczęszczało 19 uczniów[26].

W 1997 r. Dziuplina została zalana przez wody powodziowe rzeki Widawy[27].

Nazewnictwo

W ciągu swojego istnienia Dziuplina nosiła następujące nazwy[4]:

  • 1253 r.: Dupin
  • 1315 r.: Dupino
  • 1783 r.: Daupe
  • 1819 r.: Dauppe
  • 1845 r.: także Richtal lub Rychtalik
  • do 1945 r. Daupe (niemiecka nazwa wsi)
  • do 1945 r. Rychtal lub Rychtalik (polska nazwa wsi, wspomniana w tomie X „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1889 r.[20])
  • od 1945 r. pierwotnie Dębiny (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej[28][21]), obecnie Dziuplina[4][5][21].

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Daupe" do grupy nazw wsi wywodzących się od nazw drzew i roślin i do podgrupy nazw wsi wywodzących się "von dąb, spr. domb = Eiche". Adamy wymieniał starosłowiańską nazwę wsi „Duby” oraz znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Eichthal"[29].

Gospodarka

W 1783 r. we wsi istniał folwark. W 1819 r. we wsi istniała karczma i kuźnia. W połowie XIX w. we wsi istniały dawny folwark, królewskie podleśnictwo, młyn z wiatrakiem, browar, gorzelnia, trzy przędzalnie lnu, 8 zakładów rzemieślniczych i sklep. W 1845 r. we wsi odnotowano uprawę lnu i działalność pszczelarską[4].

W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi-gminy jednostkowej (Landgemeinde) wynosiła 443 ha, z czego pola uprawne stanowiły 216 ha, łąki 102 ha, a lasy 69 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 4,11 marek niemieckich za hektar pola, 5,75 marek za hektar łąki i 2,85 marek za hektar lasu. W tym samym roku powierzchnia katastralna obszaru dworskiego leśnictwa (Forstgutsbezirk) należącego do nadleśnictwa w Kotowicach (Oberförsterei Kottwitz) wynosiła 480 ha. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 558,2 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 6,21 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen)[4].

Przed II wojną światową we wsi istniały dwie oberże, dwie kuźnie, piekarnia i sklepy[26].

W 1996 r. z rolnictwa we wsi utrzymywało się pięć rodzin. Kilkanaście mieszkańców Dziupliny było zatrudniowych w zakładach w Jelczu. We wsi znajdowały się dwa sklepy i stolarnia[26].

Teraźniejszość

Krzyż upamiętniający przybycie polskich osadników do Dziupliny w 1945 r.

We wsi znajduje się pomnik upamiętniający mieszkańców Dziupliny, którzy zginęli w czasie I wojny światowej[21][26][30][31]. We wsi znajduje się też krzyż upamiętniający początki osadnictwa polskiego we wsi po II wojnie światowej[21][26][32].

Zabytki

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki[33]:

  • historyczny układ ruralistyczny wsi
  • cmentarz wiejski na południowy wschód od wsi
  • na ul. Głównej:
    • transformator
    • domy mieszkalne nr 1, 24, 26, 33, 35, 40, 48, 54, 57, 58, 60, 64 ,74 z budynkami gospodarczymi
    • domy mieszkalne nr 6, 8, 9, 29, 38, 50
    • domy mieszkalno-gospodarcze nr 10, 19, 44
    • budynki gospodarcze nr 12, 14, 22, 25, 31, 70
    • dom mieszkalny nr 16 ze stodołą
    • zagroda nr 20, składająca się z domu mieszkalnego i dwóch budynków gospodarczych
    • domy mieszkalne nr 23, 27 z dwoma budynkami gospodarczymi
    • dom mieszkalny w zagrodzie nr 49
    • zespół budynków gospodarczych nr 51, składający się z dwóch budynków gospodarczych
  • na ul. Leśnej:
    • dom mieszkalny nr 3 z budynkiem gospodarczym
    • zagroda nr 4, składająca się z domu mieszkalnego i stodoły
    • dom mieszkalno-gospodarczy nr 6
    • dom mieszkalno-gospodarczy nr 7 z budynkiem gospodarczym
  • na ul. Zielonej:
    • dom mieszkalno-gospodarczy nr 1 z budynkiem gospodarczym
    • dom mieszkalny nr 5
    • zagroda nr 7, składająca się z dwóch domów mieszkalnych i dwóch budynków gospodarczych

Demografia

W 1783 r. w Dziuplinie mieszkało 228 osób. W 1819 r. we wsi mieszkało 379 osób, w 1830 r. 421 osób, w 1845 r. 500 osób, w 1871 r. 621 osób, w 1885 r. 652 osoby, a w 1895 r. 658 osób. W 1905 r. wieś miała 554 mieszkańców, w 1925 r. 548 mieszkańców, w 1935 r. 526 mieszkańców, a w 1939 r. 486 mieszkańców[4]. W 1996 r. we wsi mieszkało 350 osób[26]. W 2011 r. we wsi mieszkało 395 osób[1].

W 1925 r. na 548 mieszkańców wsi 261 było mężczyznami, a 287 kobietami. We wsi mieszkało 498 ewangelików i 26 katolików. Ewangelicy należeli do zboru w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), a katolicy należeli do parafii w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen)[4].

Liczba ludności Dziupliny

Przypisy

  1. 1 2 GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 246 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 29222.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Daupe Kreis Ohlau [online], klauskunze.com [dostęp 2026-08-21] (niem.).
  5. 1 2 3 Dziuplina [online], MiG Jelcz-Laskowice [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  6. ↑ Strategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 37
  7. 1 2 Daupe 1), [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, t. 1, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 323 [dostęp 2026-08-21] (ang. • niem.).
  8. 1 2 Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-08-21] (niem.).
  9. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  10. ↑ Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, isap.sejm.gov.pl, 25 września 1954 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  11. ↑ Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71)
  12. ↑ Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl, 29 listopada 1972 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  13. ↑ Uchwała Rady Państwa z dnia 26 marca 1987 r. w sprawie zmiany nazwy gminy Laskowice Oławskie w województwie wrocławskim, isap.sejm.gov.pl, 26 marca 1987 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  14. ↑ Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165)
  15. ↑ Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.
  16. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw, isap.sejm.gov.pl, 30 maja 1975 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  17. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-08-18] (pol.).
  18. ↑ Parczewski 1890, s. 754
  19. ↑ Wysłouch 1965, s. 33-34
  20. 1 2 Rychtal, [w:] Filip Sulimierski i inni red., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. X (Rukszenice – Sochaczew), dir.icm.edu.pl, Warszawa 1889, s. 74 [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  21. 1 2 3 4 5 6 Jerzy Smyk, Pozdrowienia z Dziupliny, Jerzy Kamiński (red.), „Wiadomości Oławskie”, 26 (116), Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 6 lipca 1995, s. 11 [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  22. ↑ Karol Lisek, To spuścizna naszych praojców... Jerzy Kamiński (red.), „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 29 (635), Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 14 lipca 2005, s. 8, ISSN 1509-0809 [dostęp 2026-08-26] (pol.).
  23. ↑ Skarb - Tramp Dziuplina [online], www.90minut.pl [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  24. ↑ Stadion, [w:] TRAMP Dziuplina - serwis klubu, tramp.elektrosat.pl, 2011 [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  25. ↑ Informacje o klubie, [w:] TRAMP Dziuplina - serwis klubu, tramp.elektrosat.pl, 2011 [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  26. 1 2 3 4 5 6 7 Jerzy Smyk, Wspólnoty gminy Jelcz-Laskowice: Dziuplina, Jerzy Kamiński (red.), „Wiadomości Oławskie”, 16 (156), Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 18 kwietnia 1996, s. 4 [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  27. ↑ Strategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 59
  28. ↑ Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska
  29. ↑ Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, wyd. 2, Breslau: Verlag von Priebatsch's Buchhandlung, 1888, s. 46 [dostęp 2026-08-21] (pol. • niem.).
  30. ↑ R. Krukenberg, Daupe, Kreis Ohlau, NiederschlesienHeute: Dziuplina, gmina Jelcz-Laskowice, powiat oławski, województwo dolnośląskie, Polen [online], www.denkmalprojekt.org, 1 kwietnia 2023 [dostęp 2026-08-21] (niem.).
  31. ↑ Pomnik poległych w I wojnie światowej (Dziuplina), pl. Świetlicowy, Dziuplina - polska-org.pl [online], polska-org.pl [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  32. ↑ Pomnik osadników, Dziuplina - polska-org.pl [online], polska-org.pl [dostęp 2026-08-21] (pol.).
  33. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-08-21] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-10] (pol.).

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.