Grędzina

Grędzina
wieś
Państwo

 Polska

Województwo

 dolnośląskie

Powiat

oławski

Gmina

Jelcz-Laskowice

Liczba ludności (III 2011)

307[1]

Strefa numeracyjna

71

Kod pocztowy

55-220[2]

Tablice rejestracyjne

DOA

SIMC

0874609

Położenie na mapie gminy Jelcz-Laskowice
Mapa konturowa gminy Jelcz-Laskowice, u góry znajduje się punkt z opisem „Grędzina”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, blisko centrum po lewej na dole znajduje się punkt z opisem „Grędzina”
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa konturowa województwa dolnośląskiego, po prawej znajduje się punkt z opisem „Grędzina”
Położenie na mapie powiatu oławskiego
Mapa konturowa powiatu oławskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Grędzina”
Ziemia51°05′21″N 17°25′03″E/51,089167 17,417500[3]

Grędzina (niem. Trattaschine, 1937-1945 Hirschaue[4]) – wieś w Polsce położona w województwie dolnośląskim, w powiecie oławskim, w gminie Jelcz-Laskowice[5].

Informacje ogólne

Wieś położona jest 20 kilometrów od Oławy[4], będąca najdalej wysuniętym na północ miejscowością gminy Jelcz-Laskowice, położoną na granicy z powiatem oleśnickim[5]. Miejscowość o charakterze mieszkaniowym[6], cechująca się rozproszoną zabudową[5].

We wsi znajduje się sklep spożywczo-przemysłowy i piekarnia[7][8].

Podział administracyjny

W okresie pruskim Grędzina należała do gminy z siedzibą w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), tam też znajdował się urząd stanu cywilnego właściwy wsi[4]. Od 1816 r. wieś znajdowała się w powiecie oławskim rejencji wrocławskiej pruskiej prowincji Śląsk[9], a od 1919 r. w wydzielonej prowincji Dolny Śląsk[10].

Po ustanowieniu administracji polskiej w latach 1945-1954 wieś należała do gminy Laskowice Oławskie[11]. W latach 1954-1972 wieś należała do gromady Laskowice Oławskie[12][13]. Od 1973 r. wieś jest częścią gminy Jelcz-Laskowice (do 1987 r. zwanej gminą Laskowice Oławskie)[14][15][16]. Do 1975 r. wieś była częścią powiatu oławskiego województwa wrocławskiego[17]. W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do pomniejszonego terytorialnie województwa wrocławskiego[18], a w latach 1990-1998 podlegała urzędowi rejonowemu w Oławie[19].

Historia

Wieś powstała pod koniec XVII w. jako wieś folwarczna, założona na leśnych łanach (Waldhufendorf). Po raz pierwszy jest wspomniana w 1695 jako własność Konrada Wenzela von Sauermy. W 1783 r. we wsi istniała szkoła ewangelicka, która w 1830 r. miała jednego nauczyciela. W 1783 r. wieś należała do rodu von Sauerma. W 1819 r. wieś należała do rodu hrabiów von Sauerma-Jeltsch. W 1830 i 1845 r. jako właściciel majątku we wsi jest wspomniany hrabia Moritz von Saurma-Jeltsch. W 1845 r. we wsi jest wspomniany przybytek dla ubogich[4]. W 1892 r. we wsi znajdowało się 40 domów[20].

20 stycznia 1937 r. władze nazistowskie Niemiec zmieniły nazwę wsi z "Trattaschine" na "Hirschaue"[4].

W czasie powodzi w 1997 r. i lutym 2024 r. Grędzina została zalana przez wody powodziowe rzeki Widawy[21].

W latach 2005-2023 we wsi istniał klub piłki nożnej Widawa Grędzina, który w sezonie 2022/23 brał udział w meczach klasy B w grupie Wrocław IV[22].

Nazewnictwo

W ciągu swojego istnienia Grędzina nosiła następujące nazwy[4]:

  • 1696 r.: Trattaschine
  • 1819 r.: Tratterschine
  • 1830 r.: Trattaschin
  • 1845 r.: Trattaschine, także Tratasin
  • do 20 stycznia 1937 r.: Trattaschine (niemiecka nazwa wsi)
  • 1937-1945 r.: Hirschaue (nazwa nadana przez nazistowskie władze Niemiec)
  • od 1945 r.: pierwotnie Tratasin (nazwa nadana po ustanowieniu administracji polskiej[23], występująca w tomie XII „Słownika geograficznego Królestwa Polskiego” z 1892 r.[20]), obecnie Grędzina[4][5].

Heinrich Adamy w swoim dziele o nazwach miejscowych na Śląsku, wydanym we Wrocławiu w 1888 r., zaliczał niemiecką nazwę wsi "Trattaschine" do grupy nazw wsi wywodzących się od nazw drzew i roślin oraz do podgrupy nazw wywodzących się "von dąb, spr. domb = Eiche". Adamy podawał starosłowiańską nazwę wsi „Tratasin” oraz znaczenie tej nazwy w języku niemieckim jako "Eichwald"[24].

Gospodarka

W 1819 r. we wsi istniała karczma, a w połowie XIX w. we wsi znajdowały się 3 zakłady rzemieślnicze i 3 sklepy. W 1845 r. we wsi odnotowano hodowlę 142 sztuk bydła, uprawę komercyjną maku i działalność pszczelarską. W 1885 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 223 ha, z czego pola uprawne stanowiły 104 ha, łąki 100 ha, a lasy 2 ha. Dochód netto z podatku gruntowego wynosił 6,66 marek niemieckich za hektar pola, 22,72 marek za hektar łąki i 14,10 marek za hektar lasu. W 1931 r. powierzchnia katastralna wsi wynosiła 224,3 ha, a dochód netto z podatku gruntowego wynosił 14,56 reichsmarek za hektar. Najbliższa wsi stacja kolejowa znajdowała się w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt)[4].

W latach 60. i 70. XX wieku we wsi rozwinęła się uprawa tytoniu. W 2012 r. uprawą tytoniu zajmowało się trzech producentów, którzy uprawiali tytoń na obszarze 5 ha. Roczna produkcja tytoniu w 2012 r. w Grędzinie wynosiła 10 ton[25].

Teraźniejszość

We wsi znajduje się remiza Ochotniczej Straży Pożarnej w Grędzinie[5][26], która nie wchodzi jednak w skład Krajowego Systemu Ratowniczo-Gaśniczego[27].

We wsi znajduje się kaplica Najświętszego Serca Pana Jezusa, będąca częścią parafii Najświętszej Maryi Panny Królowej Polski w Zbytowej należącej do dekanatu Oleśnica-wschód archidiecezji wrocławskiej[28].

We wsi funkcjonuje koło gospodyń wiejskich[29], ujęte w Krajowym Rejestrze Kół Gospodyń Wiejskich prowadzonym przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa[30].

We wsi znajduje się boisko sportowe[31].

Pomniki przyrody i zabytki

Na terenie Grędziny jest pomnik przyrody w postaci głazu narzutowego[32][33].

Według wykazu zabytków Wojewódzkiego Urzędu Ochrony Zabytków we Wrocławiu na terenie wsi znajdują się następujące zabytki[34]:

  • historyczny układ ruralistyczny wsi
  • cmentarz wiejski na wschód od wsi
  • na ul. Głównej:
    • zagrody nr 1, 10, 11, 12, 15, składające się z domu mieszkalnego i dwóch budynków gospodarczych
    • domy mieszkalne nr 2, 4, 6, 16, 27, 28, 39, 46 z budynkami gospodarczymi
    • dom mieszkalno-gospodarczy nr 13 z budynkiem gospodarczym
    • domy mieszkalno-gospodarcze nr 14, 31, 47, 48
    • domy mieszkalne nr 17, 23, 25, 26
    • zagrody nr 18, 36, składające się z domu mieszkalno-gospodarczego i dwóch budynków gospodarczych
    • budynek gospodarczy nr 22
    • zagrody nr 24, 44, składające się z domu mieszkalno-gospodarczego i budynku gospodarczego
    • dom mieszkalny nr 30 z dwoma budynkami gospodarczymi
    • zagrody nr 40, 50, składające się z domu mieszkalnego i stodoły
    • zagroda nr 49, składająca się ze stodoły
    • zespół mieszkalno-gospodarczy nr 53
    • stodoła nr 54
    • stacja transformatorowa
  • na ul. Szkolnej:
    • zagrody nr 1, 2, składające się z domu mieszkalno-gospodarczego i budynku gospodarczego
    • dom mieszkalno-gospodarczy nr 3 z dwoma budynkami gospodarczymi
    • dom mieszkalny nr 5 z budynkiem gospodarczym
    • dom mieszkalno-gospodarczy nr 7
    • dom mieszkalny (dawna szkoła) nr 11 z budynkiem gospodarczym
  • dom mieszkalny nr 10 z budynkiem gospodarczym w Grędzinie-Kolonii

Demografia

W 1783 r. we wsi mieszkały 92 osoby. W 1819 r. w Grędzinie mieszkało 231 osób, w 1830 r. 267 osób, w 1845 r. 339 osób, w 1871 r. 392 osoby, w 1885 r. 348 osób, a w 1895 r. 306 osób. W 1905 r. wieś zamieszkiwało 320 osób, w 1925 r. 282 osoby, w 1935 r. 231 osób, a w 1939 r. 226 osób[4]. W marcu 2011 r. w Grędzinie mieszkało 307 osób[1].

W 1925 r. na 282 mieszkańców wsi 138 było mężczyznami, a 144 kobietami. We wsi mieszkało 281 ewangelików i jeden katolik. Ewangelicy należeli do zboru w Laskowicach Oławskich (Laskowitz, później Markstädt), a katolicy należeli do parafii w Miłoszycach (Meleschwitz, później Fünfteichen)[4].

Liczba ludności Grędziny

Przypisy

  1. 1 2 GUS: Ludność - struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 339 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 38509.
  4. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Klaus Kunze, Familienforschung Ohlau: Hirschaue (= Trattaschine) Kreis Ohlau [online], klauskunze.com [dostęp 2026-08-20] (niem.).
  5. 1 2 3 4 5 Grędzina [online], MiG Jelcz-Laskowice [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  6. ↑ Strategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 37
  7. ↑ Piekarnia Bułat, Główna 41, Grędzina 55-231 - Cukiernia, Piekarnia, numer telefonu [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  8. ↑ Sklep spożywczo-przemysłowy, Główna 25A, Grędzina 55-231 - Spożywczy, Przemysłowy - Sklep [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  9. ↑ Trattaschine 1), [w:] Erich Uetrecht, Meyers Orts- und Verkehrs-Lexikon des Deutschen Reichs, wyd. 5, t. 2, www.meyersgaz.org, Leipzig–Wien 1912, s. 964 [dostęp 2026-08-20] (ang. • niem.).
  10. ↑ Jürgen Frantz, Kreis Ohlau | AGOFF [online], Arbeitsgemeinschaft Ostdeutscher Familienforscher, 1 czerwca 2014 [dostęp 2026-08-20] (niem.).
  11. ↑ Wykaz Gromad Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej według stanu z dnia 1.VII 1952 r., PRL, GUS, Warszawa
  12. ↑ Ustawa z dnia 25 września 1954 r. o reformie podziału administracyjnego wsi i powołaniu gromadzkich rad narodowych, isap.sejm.gov.pl, 25 września 1954 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  13. ↑ Uchwała Nr 24/54 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. w sprawie podziału na nowe gromady powiatu oławskiego; w ramach Zarządzenia nr 13 Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 20 listopada 1954 r. w sprawie ogłoszenia uchwał Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 2 października 1954 r. dotyczących reformy podziału administracyjnego wsi (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 3 grudnia 1954 r., Nr. 9, Poz. 71)
  14. ↑ Ustawa z dnia 29 listopada 1972 r. o utworzeniu gmin i zmianie ustawy o radach narodowych, isap.sejm.gov.pl, 29 listopada 1972 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  15. ↑ Uchwała Rady Państwa z dnia 26 marca 1987 r. w sprawie zmiany nazwy gminy Laskowice Oławskie w województwie wrocławskim, isap.sejm.gov.pl, 26 marca 1987 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  16. ↑ Uchwała Nr XIX/109/72 Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 13 grudnia 1972 r. w sprawie utworzenia gmin w województwie wrocławskim (Dziennik Urzędowy Wojewódzkiej Rady Narodowej we Wrocławiu z dnia 15 grudnia 1972 r., Nr 8, Poz. 165)
  17. ↑ Wykaz miast, osiedli i gromad: stan z dn. 1 I 1971 r., Cz. 1. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny – Biuro Spisów, 1971.
  18. ↑ Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 maja 1975 r. w sprawie określenia miast oraz gmin wchodzących w skład województw, isap.sejm.gov.pl, 30 maja 1975 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  19. ↑ Rozporządzenie Ministra - Szefa Urzędu Rady Ministrów z dnia 1 sierpnia 1990 r. w sprawie określenia siedzib i terytorialnego zasięgu działania urzędów rejonowych [online], isap.sejm.gov.pl, 1 sierpnia 1990 [dostęp 2026-08-18] (pol.).
  20. 1 2 Tratasin, [w:] Filip Sulimierski i inni red., Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. XII (Szlurpkiszki – Warłynka), dir.icm.edu.pl, Warszawa 1892, s. 447 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  21. ↑ Strategia rozwoju Miasta i Gminy..., s. 16 i 59-60
  22. ↑ Skarb - Widawa Grędzina [online], www.90minut.pl [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  23. ↑ Obwieszczenie Pełnomocnika Rządu R.P. na okręg administracyjny Dolnego Śląska z 16.6.1945. Biuletyn nr 1 - przywracający brzmienie historycznych nazw polskich miejscowości Dolnego Śląska
  24. ↑ Heinrich Adamy, Die schlesischen Ortsnamen, ihre Entstehung und Bedeutung. Ein Bild aus der Vorzeit, Breslau: Verlag von Priebatsch's Buchhandlung, 1888, s. 46 [dostęp 2026-08-20] (pol. • niem.).
  25. ↑ Jerzy Kamiński, Marlboro z Grędziny? Jerzy Kamiński (red.), „Gazeta Powiatowa-Wiadomości Oławskie”, 40 (1012), Cyfrowy Dolny Śląsk, Oława, 4 października 2012, s. 21, ISSN 1509-0809 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  26. ↑ OSP Grędzina, Główna 23a, Grędzina 55-220 - Straż Pożarna, numer telefonu [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  27. ↑ Ochotnicza Straż Pożarna w Grędzinie, [w:] Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Oławie - Portal Gov.pl, Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej w Oławie [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  28. ↑ Zbytowa, dekanat Oleśnica-wschód, archidiecezja wrocławska (dostęp 2026-08-20)
  29. ↑ Małgorzata Majeran-Kokott, Koło Gospodyń Wiejskich z Grędziny [online], Radio Wrocław, 28 maja 2026 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  30. ↑ Krajowy Rejestr Kół Gospodyń Wiejskich, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dostęp 2026-08-20)
  31. ↑ Boisko sportowe, Główna 23a, Grędzina 55-220 - Boisko sportowe [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  32. ↑ Pomniki Przyrody w Gminie Jelcz-Laskowice • Przyroda Dolnego Śląska [online], 20 września 2020 [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  33. ↑ Głaz narzutowy, Boczna, Grędzina 55-220 - Ciekawe miejsce [online], mapa.targeo.pl [dostęp 2026-08-20] (pol.).
  34. ↑ dawne województwo wrocławskie - Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków we Wrocławiu [online], wosoz.ibip.wroc.pl [dostęp 2026-08-20] [zarchiwizowane z adresu 2026-06-10] (pol.).

Bibliografia

  • Efficon Sp. z o.o., Urząd Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice, Strategia rozwoju Miasta i Gminy Jelcz-Laskowice na lata 2026-2035 (dostęp 2026-08-20)
  • Gerhard Bock, Die Volksschulverhältnisse im nördlichen Teil des Kreises Ohlau am Ende der Regierungszeit Friedrichs des Großen, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/1993 , s. 24-26
  • Beschreibung des Ohlauschen Kreises: Laskowitz, Minken, Ottag, Paperwitz, Peisterwitz, Quallwitz, Rodeland, Steindorf, Trattaschine, Zelline, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 3/1995, s. 5
  • Matthias Marks, Inhaltsverzeichnis der vorhandenen Akten des Gutes Saurma/Jeltsch, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 2/2005, s. 27
  • Dorothea Maskos, Der Erbhof von Pohl Karl und Christiane geb. Scholz in Trattaschine / Hirschaue, früher zu Birksdorf; Grundriß von Wohnhaus und Stall, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2006, s. 19
  • Heinz Quester, Ortslexikon des Kreises Ohlau/Schlesien, Alfter 2007, s. 69
  • Hans Gebuhr, Kirchenbucheintragungen von Einwohnern in Trattaschine (Hirschaue), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 7/2012, s. 17-19
  • Hans Gebuhr, Begander-Familien in Trattaschine (Hirschaue), "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 1/2014, s. 23
  • Helmut Pohl, Flucht aus Birksdorf der Gemeinden Birksdorf und Hirschaue aus dem Kreis Ohlau, "Heimatblatt Strehlen/Ohlau", nr. 6/2015, s. 16-17

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.