Erwin Axer

Erwin Axer
Ilustracja
Erwin Axer
Data i miejsce urodzenia

1 stycznia 1917
Wiedeń

Data i miejsce śmierci

5 sierpnia 2012
Warszawa

Zawód

reżyser teatralny, pedagog

Współmałżonek

Bronisława Kreczmar

Lata aktywności

1936–2001

Zespół artystyczny
Teatr Współczesny w Warszawie
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Order Sztandaru Pracy I klasy Order Sztandaru Pracy II klasy Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Medal 10-lecia Polski Ludowej Złoty Medal „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”
Odznaka Nagrody Państwowej Odznaka Nagrody Państwowej Odznaka „Zasłużony Działacz Kultury”
Erwin Axer i Ryszard Matuszewski, 2006
Grób Erwina Axera na cmentarzu Wojskowym na Powązkach

Erwin Axer (ur. 1 stycznia 1917 w Wiedniu[1], zm. 5 sierpnia 2012 w Warszawie[2]) – polski reżyser teatralny, autor felietonów teatralnych i zapisków wspomnieniowych.

Życiorys

Urodzony w zasymilowanej żydowskiej rodzinie Maurycego Axera (1886[3]–1942), adwokata, i Ernestyny Fryderyki z Schusterów (1895–1982). Dzieciństwo i młodość spędził we Lwowie. W 1939 ukończył studia na Wydziale Sztuki Reżyserskiej Państwowego Instytutu Sztuki Teatralnej. Debiutował na scenie Teatru Narodowego sztuką Księżyc nad Karybami Eugene’a O’Neilla. Kolejne jego przedwojenne inscenizacje to:

Po wybuchu II wojny światowej wrócił do Lwowa, gdzie spędził trzy lata (1939–1942). W czasie okupacji sowieckiej, gdy czynny był Polski Teatr Dramatyczny we Lwowie, reżyserował w nim (m.in. Pannę Maliczewską Gabrieli Zapolskiej) i grał epizodyczne role. Po aresztowaniu ojca w końcu 1942 wyjechał do Warszawy.

Brał udział w powstaniu warszawskim, po jego upadku został uwięziony w stalagu. Pracował w kamieniołomach w górach Harzu. Po wojnie wrócił do Polski. W 1946 został kierownikiem Teatru Kameralnego Domu Żołnierza w Łodzi (teatr ten po przeniesieniu do Warszawy w 1949 przemianowano na Teatr Współczesny). Kierował nim do 1981. W latach 1954–1957 był dyrektorem połączonych scen Teatru Współczesnego i Narodowego.

Od 1962 reżyserował regularnie za granicą – w Niemczech, Szwajcarii, Związku Radzieckim, Stanach Zjednoczonych i Holandii, zaś od 1972 był stałym reżyserem-gościem wiedeńskiego Burgtheater.

W latach 1949–1979, z małymi przerwami, wykładał na Wydziale Reżyserii w warszawskiej PWST. Napisał liczne eseje o teatrze oraz krótkie formy literackie, porównywane do prozy Antona Czechowa. Zostały one opublikowane w miesięcznikach „Dialog” i „Teatr” oraz w książkach: Listy ze sceny (1955, 1957), Sprawy teatralne (1966), Ćwiczenia pamięci (1984, 1991, 1998), Kłopoty młodości, kłopoty starości (2006), Z pamięci (2007).

W Seksmisji, filmie Juliusza Machulskiego, Wiesław Michnikowski zadedykował graną przez siebie rolę „Jej Ekscelencji” właśnie jemu. Należał do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej[4].

Był mężem Bronisławy Kreczmar i ojcem Jerzego Axera, filologa klasycznego. Był też związany z aktorką Zofią Mrozowską, z którą miał syna Andrzeja Axera, socjologa i szefa zakładu psychiatrycznego Columbia Care Services w Portland (Oregon). Erwin Axer mieszkał w Warszawie przy ulicy Odyńca.

Zmarł po długiej i ciężkiej chorobie w wieku 95 lat. Mszy świętej pogrzebowej, która odbyła się 16 sierpnia 2012 w kościele pw. św. Karola Boromeusza, przewodniczył ks. Wiesław Niewęgłowski. Axera żegnali jego aktorzy; m.in. Maja Komorowska, Ignacy Gogolewski, Damian Damięcki. Odczytano listy nadesłane od prezydenta RP Bronisława Komorowskiego, ministra kultury i dziedzictwa narodowego Bogdana Zdrojewskiego i prezesa ZASP Olgierda Łukaszewicza. Został pochowany na cmentarzu Wojskowym na Powązkach (kwatera A-2-37)[5].

Ordery i odznaczenia

Nagrody i wyróżnienia

Przypisy

  1. ↑ Austria: Vienna Births [online], JewishGen [dostęp 2025-10-08] (ang.).
  2. ↑ Erwin Axer nie żyje, gazeta.pl, 6 sierpnia 2012.
  3. ↑ Akt urodzenia Moritza Joachima Axera, nr 196 z roku 1886 w zespole Akta Stanu Cywilnego Izraelickiej Gminy Wyznaniowej w Przemyślu.
  4. ↑ Tadeusz Kisielewski, Październik 1956 – punkt odniesienia: mozaika faktów i poglądów, impresje historyczne, Warszawa: Neriton, 2001, ISBN 83-86842-90-3, OCLC 830262014.
  5. ↑ Wyszukiwarka cmentarna – Warszawskie cmentarze.
  6. ↑ M.P. z 1997 r. Nr 14, poz. 124 (ISAP) „za wybitne zasługi dla kultury narodowej”.
  7. 1 2 Kto jest kim w Polsce 1984. Wyd. 1. Warszawa: Wydawnictwo Interpress, 1984, s. 26. ISBN 83-223-2073-6.
  8. ↑ M.P. z 1954 r. Nr 108, poz. 1458 (ISAP) „w 10 rocznicę Polski Ludowej za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  9. ↑ M.P. z 1952 r. Nr 70, poz. 1078 (ISAP) „za zasługi w dziedzinie kultury i sztuki”.
  10. ↑ M.P. z 1955 r. Nr 101, poz. 1400 (ISAP) – Uchwała Rady Państwa z dnia 19 stycznia 1955 r. nr 0/196 – na wniosek Ministra Kultury i Sztuki.
  11. ↑ Lista laureatów Medalu Zasłużony Kulturze Gloria Artis – Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [online], Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego [dostęp 2023-08-29] [zarchiwizowane z adresu 2024-06-30] (pol.).
  12. ↑ Odznaczenia dla działaczy kultury, „Trybuna Ludu”, nr 134, 16 maja 1965, s. 5.
  13. ↑ Laureaci Nagród ZAiKS-u [online], zaiks.org.pl [dostęp 2025-03-16].
  14. ↑ Radzieckie dyplomy dla polskich artystów, „Trybuna Ludu”, nr 267, 13 listopada 1979, s. 9.
  15. ↑ Nagrody Państwowe za osiągnięcia w dziedzinie nauki, postępu technicznego, literatury i sztuki. „Życie Warszawy”. Rok XII, Nr 173 (3656), s. 5, 22 lipca 1955. Warszawa: Instytut Prasy „Czytelnik”. [dostęp 2024-05-28].
  16. ↑ Erwin Axer, [w:] Encyklopedia teatru polskiego (baza wiedzy: Osoby) [dostęp 2019-01-31].

Bibliografia

  • Erwin Axer, Z pamięci, Warszawa: Wydawnictwo Iskry, 2006, ISBN 83-244-0027-3, ISBN 978-83-244-0027-0, OCLC 169912347.
  • Magdalena Prokopowicz (red.): Żydzi polscy. Historie niezwykłe. Warszawa: Wydawnictwo Demart, 2010. ISBN 978-83-7427-392-3.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.