Franz Ferdinand

Franz Ferdinand
Ilustracja
Koncert Franz Ferdinand w O2 Academy Brixton (2018); od lewej: Dino Bardot, Julian Corrie, Alex Kapranos, Paul Thomson i Bob Hardy
Rok założenia

2002

Pochodzenie

 Szkocja (Glasgow)

Gatunek

rock alternatywny, indie rock, post-punk revival[1]

Aktywność

od 2002

Wydawnictwo

Domino

Powiązania

The Karelia, The Yummy Fur, FFS

Skład
Alex Kapranos
Bob Hardy
Julian Corrie
Dino Bardot
Audrey Tait
Byli członkowie
Nick McCarthy
Paul Thomson
Strona internetowa

Franz Ferdinand – brytyjski zespół muzyczny pochodzący z Glasgow w Szkocji, wykonujący muzykę indierockową. W jego skład wchodzą: wokalista i gitarzysta Alex Kapranos, basista Bob Hardy, gitarzysta Dino Bardot, klawiszowiec Julian Corrie i perkusistka Audrey Tait. Powstał w 2002 roku, a dzięki ich muzyce stanowiącej mieszankę rocka i tanecznych dźwięków stał się jednym najpopularniejszych brytyjskich zespołów początków XXI wieku.

Utwory grupy znalazły się w pierwszej dwudziestce list przebojów w Wielkiej Brytanii, z czego ich ich drugi singel „Take Me Out” pochodzący z debiutanckiej płyty Franz Ferdinand wydanej w 2004 roku okazał się wielkim przełomem komercyjnym, osiągając trzecie miejsce na brytyjskiej liście przebojów. Byli nominowani do kilku nagród Grammy i zdobyli dwie nagrody Brit Awards, w tym w kategorii „Najlepszy brytyjski zespół”, a także kilka nagród NME Awards. W 2005 roku Franz Ferdinand wydał swój drugi album studyjny You Could Have It So Much Better. Trzecia płyta, Tonight: Franz Ferdinand, ukazała się w styczniu 2009 roku, natomiast w sierpniu 2013 roku zespół wydał swój czwarty album Right Thoughts, Right Words, Right Action.

W 2015 roku Franz Ferdinand i Sparks utworzyli supergrupę FFS i w czerwcu 2015 roku wydali album pod tym samym tytułem. Po płycie FFS skład zespołu uległ kilku zmianom, począwszy od odejścia Nicka McCarthy’ego w 2016 roku, który był związany z Franz Ferdinand od jego założenia i przyjęciu do niego Julianna Corriego i Dino Bardota. W lutym 2018 roku ukazał się piąty album studyjny Always Ascending. Paul Thomson odszedł z Franz Ferdinand w 2021 roku, a w jego miejsce weszła Audrey Tait. Szósty album studyjny zespołu, The Human Fear, miał swoją premierę w styczniu 2025 roku. Płyty grupy Franz Ferdinand wydaje niezależna wytwórnia Domino.

Historia

Powstanie zespołu i Franz Ferdinand (do 2005)

Pierwsze logo zespołu Franz Ferdinand

Zespół został założony w Glasgow w 2002 roku[1] przez wokalistę i autora tekstów Alexa Kapranosa, gitarzystę i klawiszowca Nicka McCarthy’ego, basistę Boba Hardy’ego i perkusistę Paula Thomsona, którzy grali wcześniej w różnych szkockich zespołach takich jak The Karelia, The Yummy Fur, The 1990s czy 10p Invaders[2].

Kapranos nauczył swojego przyjaciela Hardy’ego gry na basie, po tym jak otrzymał gitarę basową od Micka Cooke’a z Belle and Sebastian[3]. Kapranos i Hardy zaczęli wspólnie grać pod koniec 2001 roku, kiedy to poznali McCarthy’ego, który został perkusistą pomimo braku wcześniejszego doświadczenia gry na tym instrumencie[4]. McCarthy do Glasgow przyjechał w tym samym roku, po ukończeniu studiów w Konserwatorium Monachijskim[5]. Trójka muzyków przez pewien czas wykonywała próby w domu McCarthy’ego. Dołączył do nich Thomson, były perkusista zespołu The Yummy Fur, który w nowym zespole wolał grać na gitarze. Ostatecznie McCarthy i Thomson zamienili się instrumentami, a zespół przeniósł się do opuszczonego magazynu, który nazwali Chateau. Grupa odbywała w nim próby oraz organizowała rave’owe imprezy, łączące muzykę i sztukę. Potrzebowali nowej sali prób, a gdy policja odkryła ich nielegalne imprezy artystyczne, znaleźli ją w innym budynku[4][1].

Gdy członkowie zespołu się połączyli, zdecydowali, że nazwą zespołu będzie Franz Ferdinand. Nazwa pierwotnie została zainspirowana koniem wyścigowym o imieniu Archduke Ferdinand[6][7]. Po zobaczeniu, jak koń wygrał wyścig Northumberland Plate w 2001 roku, zespół zaczął dyskutować arcyksięciu Franciszku Ferdynandzie i pomyślał, że będzie to dobra nazwa zespołu ze względu na aliterację imienia i implikacje śmierci arcyksięcia – jego zabójstwo było znaczącym czynnikiem w okresie poprzedzającym I wojnę światową[8].

Koncert grupy w The Guildhall (2004)

Pierwszy koncert Franz Ferdinand odbył się 15 maja 2002 roku w mieszkaniu przy Sauchiehall Street w Glasgow, podczas imprezy zorganizowanej przez dwie przyjaciółki, studentki Glasgow School of Art Celię Hempton i Jo Roberston[9]. Latem tego samego roku nagrali minialbum, który sami zamierzali wydać, lecz w maju 2003 roku podpisali oni kontrakt z wytwórnią Domino[4][10]. Wkrótce potem przenieśli się do Malmö w Szwecji, aby pracować z producentem Torem Johanssonem w Gula Studios[1]. Debiutancki singel „Darts of Pleasure” ukazał się jesienią, a do końca 2003 roku Franz Ferdinand supprotował m.in. takie grupy jak Hot Hot Heat, Interpol[4] czy Ladytron[11]. Drugi singel zespołu „Take Me Out” ukazał się na początku 2004 roku i przyniósł im większą popularność w Wielkiej Brytanii. Zajął on 3. miejsce na brytyjskiej liście przebojów i wraz z „Darts of Pleasure” znalazł się on w wydanym w lutym 2004 roku debiutanckim albumie studyjnym Franz Ferdinand[1][4]. Zadebiutował on na 3. miejscu brytyjskiej listy UK Albums Chart[12], natomiast w Stanach Zjednoczonych osiągnął 32. miejsce na liście Billboard 200[13].

W 2004 roku Franz Ferdinand otrzymał nagrodę Mercury Music Prize 2004 za najlepszy album z Wielkiej Brytanii i Irlandii[14]. Teledysk do utworu „Take Me Out” zdobył nagrodę w kategorii „Teledysk przełomowy” na gali MTV Video Music Awards 2004[4]. Magazyn NME uznał płytę Franz Ferdinand za najlepszy album 2004 roku[15] i w 2006 roku umieścił ją na 38. miejscu na liście „100 najlepszych albumów wszechczasów” (ang. 100 Best Albums of All Time)[16].

W 2005 roku zespół otrzymał nominację do nagrody Grammy 2005 w kategorii „Najlepszy album alternatywny”[1], a także zdobył dwie nagrody Brit Awards 2005 w kategoriach „Najlepsza brytyjska grupa” i „Najlepszy brytyjski zespół rockowy”[17] oraz Ivor Novello Awards 2005[18]. Zespół wykonał „Take Me Out” jako medley na żywo wraz z Los Lonely Boys, Maroon 5, Black Eyed Peas i Gwen Stefani podczas 47. dorocznej gali rozdania nagród Grammy w 2005 roku, do której piosenka ta została nominowana w kategorii „Najlepszy występ rockowy duetu lub grupy z wokalem”[19][20].

You Could Have It So Much Better (2005–2007)

Franz Ferdinand w Dundee (2006)

Zespół pracował nad drugim albumem studyjnym wraz z producentem Richem Costeyem w Glasgow i Nowym Jorku[1]. Wydana na początku października 2005 roku płyta You Could Have It So Much Better[7] poszerzyła brzmienie zespołu m.in. o fortepianowe ballady. Drugi studyjny album także odniósł sukces, stając się pierwszym albumem zespołu notowanym na 1. miejscu brytyjskich list przebojów, zdobywając także cztery miejsca na liście 30. najlepszych singli w Wielkiej Brytanii. W Stanach Zjednoczonych osiągnął 8. miejsce i uzyskał status złotej płyty[1].

Celem promocji albumu wydano cztery single. Utwór „Do You Want To”, wydany 19 września 2005 roku, dotarł do 4. miejsca na brytyjskiej liście przebojów[21][22], natomiast „Walk Away” i „The Fallen” znalazły się w pierwszej piętnastce. Czwarty i ostatni singel z drugiego albumu, wydany 17 lipca 2006 roku „Eleanor Put Your Boots On”, osiągnął 30. miejsce na brytyjskiej liście przebojów[2][23]. Płytę i single ozdobiły grafiki inspirowane rosyjskim konstruktywizmem[1], a sam projekt okładki albumu You Could Have It So Much Better wzorowany został na portrecie Lilii Brik autorstwa Aleksandra Rodczenki z 1924 roku[24].

Zespół promował swój album trasą koncertową, którą zainaugurowano 20 września 2005 roku występem w Chicago. Jesienna trasa po Ameryce Północnej zakończyła się 18 października w Toronto, po czym ruszyli z występami po Europie, począwszy od koncertu 28 października w Paryżu po występ 12 grudnia w Monachium[25]. Grali także przez cały 2006 rok[26], w tym po raz pierwszy w Polsce – 7 lipca w Gdyni podczas Heineken Open’er Festival 2006[27].

Płyta You Could Have It So Much Better otrzymała nominację do nagrody Grammy dla najlepszego albumu alternatywnego podczas 48. dorocznej gali rozdania nagród Grammy w 2006 roku, a singel „Do You Want To” w kategorii „Najlepszy występ rockowy duetu lub grupy z wokalem”[28].

Tonight: Franz Ferdinand (2007–2011)

Koncert zespołu Franz Ferdinand w Roseland Ballroom (2008)

Franz Ferdinand stopniowo przez cały rok 2007 i 2008 nagrywał materiał na swój trzeci album studyjny, jednocześnie kontynuując sporadyczne występy na żywo, w tym grając okazjonalnie w pubach w Glasgow[29]. 19 listopada 2008 roku wystąpili w warszawskiej „Stodole”[27]. 19 stycznia 2009 roku ukazał się singel „Ulysses” zapowiadający ich trzeci studyjny album[30], a jego premiera miała miejsce na antenie BBC Radio 1 w programie Zane’a Lowe’a 17 listopada 2008 roku[31].

Franz Ferdinand zapowiadał w tym czasie, że ich nowe wydawnictwo ma się zasadniczo różnić od dotychczasowych dzieł[32]. Premiera albumu Tonight: Franz Ferdinand odbyła się 26 stycznia 2009 roku[33]. Zadebiutował na 2. miejscu listy przebojów UK Albums Chart w Wielkiej Brytanii[34] i na 9. miejscu na liście Billboard 200 w Stanach Zjednoczonych[35].

Zespół nagrał go w Govan Town Hall, w nieużywanym budynku w Glasgow, który wcześniej pełnił funkcję ratusza. Tonight został zmiksowany przez kanadyjskiego inżyniera dźwięku Mike’a Frasera[36][37], a wyprodukował ją Dan Carey po przerwanych sesjach z zespołem produkcyjnym Xenomania. Na albumie zespół odszedł od brzmienia opartego głównie na gitarach. Hardy powiedział: „Paleta dźwięków jest szersza, dużo więcej elektroniki i atmosfery. […] Podstawową różnicą jest to, że na płycie jest o wiele więcej syntezatorów niż gitar. To była w pewnym sensie reakcja na drugą płytę, na której przeważały partie gitarowe”[29].

Koncert zespołu w São Paulo (2009)

Drugi singel „No You Girls”, wydany 6 kwietnia 2009 roku[38], odniósł sukces zarówno na listach przebojów jak i w radiu, ostatecznie docierając do 9. miejsca na liście przebojów w Wielkiej Brytanii[39]. „Can’t Stop Feeling” ukazał się 6 lipca 2009 roku jako trzeci singel z albumu[40], a pod koniec sierpnia tego samego roku „What She Came For” został wydany jako czwarty singel wraz z remiksami[41]. Zespół wykonał utwór „What She Came For” w programie The Tonight Show with Conan O’Brien 26 sierpnia 2009 roku[42].

W lutym 2009 roku organizatorzy Glastonbury Festival ogłosili, że zespół Franz Ferdinand będzie pierwszym dużym zespołem grającym na tegorocznym festiwalu[43]. Franz Ferdinand ogłosił natomiast, że wiosną wyruszy w trasę koncertową po Stanach Zjednoczonych, która będzie obejmować 19 koncertów w ramach promocji nowego albumu. Trasa obejmowała m.in. występ na festiwalu Coachella Valley Music and Arts Festival[44], a 5 czerwca 2009 roku wystąpili w Krakowie w podczas Selector Festivalu 2009[27]. W maju tego samego roku ogłoszono, że Franz Ferdinand będzie trzecim supportem Green Day podczas trasy 21st Century Breakdown World Tour. Zagrali w dniach od 8 do 26 sierpnia 2009 roku, po Kaiser Chiefs i The Bravery[45].

Wcześniej, bo w kwietniu 2009 roku Franz Ferdinand zapowiedział wydanie dubowej wersji swojego ostatniego albumu pn. Blood: Franz Ferdinand, który prócz utrzymania klimatu indie i disco miał być wypełniony wpływami afrobeatu i muzyki elektronicznej. Jego producentem był ponownie Carey[46]. 16 kwietnia 2011 roku wytwórnia Domino wydała składankę Covers, na której znalazły się utwory z albumu Tonight: Franz Ferdinand wykonane bądź zremiksowane przez Peaches, LCD Soundsystem, Stephina Merritta, ESG i Debbie Harry (nagrywała ona w duecie z zespołem)[47].

Right Thoughts, Right Words, Right Action i FFS (2012–2015)

Koncert Franz Ferdinand na Outside Lands Music and Arts Festival (2012)

Prace nad czwartym albumem studyjnym rozpoczęły się w 2010 roku. Kapranos stwierdził, że zespół obiecał sobie, iż nie będzie nadmiernie nagłaśniał swoich postępów, gdyż żałowali tego w przypadku ich poprzedniej płyty[48]. W maju 2012 roku Franz Ferdinand powrócił na trasę koncertową, grając latem na kilku festiwalach, w tym jako gwiazda wieczoru na Field Day w londyńskim Victoria Park[49]. Podczas tej trasy koncertowej zespół stopniowo wprowadzał do swojego repertuaru nowe utwory, w tym przerobioną wersję utworu „Can’t Stop Feeling” z albumu Tonight w połączeniu z utworem „I Feel Love” Donny Summer[50]. 6 lipca 2012 roku zagrali w Gdyni podczas Heineken Open’er Festival 2012[27]. W marcu 2013 roku Franz Ferdinand kontynuował trasę koncertową w połączeniu z premierowymi wykonaniami swoich nowych piosenek. Jeszcze w tym samym miesiącu zagrali premierowo „Evil Eye” i „Love Illumination”[51].

Russell Mael i Alex Kapranos występujący jako supergrupa FFS na festiwalu Lollapaooza 2015

W połowie maja 2013 roku Franz Ferdinand zapowiedział swój kolejny studyjny album – Right Thoughts, Right Words, Right Action[52], a miesiąc później ogłosił trasę koncertową po Europie, Ameryce Północnej i Japonii[53]. Przy nagraniu albumu członkowie grupy pracowali w studiach w Glasgow, Londynie i Sztokholmie wraz z dużą obsadą współpracowników[1]. Na początku lipca 2013 roku zespół zaprezentował teledysk do swojego najnowszego singla – „Right Action”[54].

Czwarty album studyjny Right Thoughts, Right Words, Right Action został wydany 26 sierpnia 2013 roku, lecz już kilka dni wcześniej ukazał się on przedpremierowo w serwisie streamingowym Deezer. Krytycy określili ten album jako „najlepszy i najbardziej przebojowy od czasów debiutanckiego albumu”[55]. Znalazł się on w pierwszej dziesiątce przebojów w wielu krajach, w tym na 2. miejscu w Szkocji i na 6. w całej Wielkiej Brytanii[1].

W 2013 roku wyruszyli w trasę koncertową promującą swój nowy album, począwszy od występu w Polsce 9 sierpnia[56], kiedy to wystąpili w Krakowie podczas Coke Live Music Festival 2013[27]. Po koncertach w Europie, 4 października tego samego roku rozpoczęli występy w Ameryce Północnej od koncertu w Houston, a w listopadzie zagrali w Japonii[56].

Na początku września 2013 roku ukazał się teledysk do trzeciego singla albumu – „Evil Eye”. Dzieło nakręcone przez Diane Martel utrzymano w stylistyce kaset VHS i przedstawia sceny rodem z horrorów[57]. Pod koniec lutego 2014 roku zespół zaprezentował niemieckojęzyczny utwór „Erdbeer Mund”, który znalazł się jako B-side singla „Fresh Strawberries”[58]. Towarzyszył mu teledysk wyreżyserowany przez Annę McCarthy, siostrę Nicka[59][60].

9 marca 2015 zespoły Franz Ferdinand i Sparks ogłosiły powstanie supergrupy pod nazwą FFS. Zapowiedziano także wspólną trasę koncertową po Europie[61]. Tego samego dnia na kanale zespołu w serwisie YouTube opublikowano teaser zatytułowany „The Domino Effect”[62]. 1 kwietnia ogłosili oni album studyjny o nazwie FFS, który został wydany 8 czerwca tego samego roku nakładem wytwórni Domino[63]. Z albumu wydano trzy oficjalne single: „Johnny Delusional”, który ukazał się 13 kwietnia[64] „Call Girl”, którego premiera odbyła się 28 maja[65] i 23 października utwór „Police Encounters”[66].

Zmiany w składzie i Always Ascending (2016–2021)

Koncert zespołu w Saint-Nazaire (2019)

8 lipca 2016 roku zespół ogłosił, że z uwagi na obowiązki rodzinne rozstaje się z nim Nick McCarthy, który brał udział w nagraniu wszystkich poprzednich albumów Franz Ferdinand od momentu jego powstania[67], a w kolejnym roku do grupy dołączyli: gitarzysta Dino Bardot i klawiszowiec Julian Corrie[68]. Kapranos o Corrie’em powiedział, iż „potrafi wydobyć te wysokie, czyste falsety, co pozwoliło mi wejść w głębszy zakres mojej skali i uzyskać kontrast między nimi”, natomiast o Bardocie to, iż gdy do nich dołączył, zaczęli grać partie harmoniczne w cztery osoby[69].

14 października 2016 roku Franz Ferdinand opublikował utwór „Demagogue”, będący częścią projektu muzycznego „1,000 Days, 1,000 Songs” (pierwotnie „30 Days, 30 Songs”), w ramach którego codziennie w okresie tegorocznych wyborów prezydenckich w Stanach Zjednoczonych prezentowano nową piosenkę skierowaną przeciwko kandydaturze Donalda Trumpa[70].

Członkowie grupy Franz Ferdinand na festiwalu Corona Capital 2019

Pod koniec października 2017 roku zespół głosił swój kolejny album studyjny – Always Ascending. Jednocześnie udostępnili tytułowy singel albumu[71]. Płyta została wydana 9 lutego 2018 roku[72]. Jego producentem był Philippe Zdar, a Kapranos opisywał jej brzemiennie jako „jednocześnie futurystyczne i naturalistyczne”[73], a Hardy stwierdził, iż Always Ascending został napisany w wolnym czasie, intensywnie ćwiczony, a następnie nagrany w ciągu sześciu dni w studiu[69]. Wydano cztery single: „Always Ascending”, „Feel the Love Go”, „Lazy Boy” i „Glimpse of Love”[7], a czego tytułowa piosenka swoją premierę miała 25 listopada 2017 roku[74].

W październiku 2017 roku zespół ruszył w trasę koncertową promującą album po Europie, Ameryce Północnej i Japonii, począwszy od występów w Hiszpanii 27 i 28 października[71]. W ramach tej trasy 8 marca 2018 roku zespół ponownie zagrał w warszawskiej „Stodole”[27].

Pod koniec października 2021 roku Franz Ferdinand ogłosił, że odchodzi z niego Paul Thomson, a nową perkusistką została Audrey Tait. Do ogłoszenia dołączono oświadczenie Thomsona i fotografię, na której symbolicznie podaje pałeczki Tait[75]. Debiutancki występ nowej perkusistki z zespołem miał miejsce kilka tygodni przed oficjalnym ogłoszeniem, na pokazie mody Balmain w Paryżu 29 września 2021 roku[76][77].

Hits to the Head i The Human Fear (od 2021)

Koncert zespołu Franz Ferdinand w Fillmore Minneapolis (2022)

Po inwazji Rosji na Ukrainę 24 lutego 2022 roku Franz Ferdinand zrezygnował z występów w Rosji i 1 marca wydał antywojenny apel do swoich rosyjskich fanów[78]. Wystąpili także na imprezie charytatywnej „Night for Ukraine”, która odbyła się wieczorem 9 marca tego samego roku w londyńskim Roundhouse[79].

11 marca 2022 roku została wydana kompilacja Hits to the Head, w której znalazły się największe hity zespołu, a także nowe dwa utwory: „Billy Goodbye”[80] i „Curious”, a drugi z nich był pierwszym utworem, w którego nagraniu brała udział Tait[81]. Pierwszy z tych singli wydany został 2 listopada 2021 roku[82], a cała składanka zadebiutowała na 7. miejscu listy UK Albums Chart[83].

Po premierze albumu grupa wyruszyła w trasę koncertową po Europie i Ameryce Północnej, począwszy do występu w Barcelonie 15 marca 2022 roku[10][84]. 30 kwietnia tego samego roku grupa po raz trzeci wystąpiła w warszawskim klubie „Stodoła”, a 28 lipca 2023 roku w Łodzi podczas Łódź Summer Festival 2023[27].

11 września 2024 roku zespół Franz Ferdinand ogłosił swój szósty album studyjny The Human Fear, który premierę miał 10 stycznia 2025 roku. Pierwszy singel, „Audacious”, został wydany już po ogłoszeniu albumu. Szósta studyjna płyta stała się pierwszym pełnometrażowym albumem z udziałem Tait na perkusji po odejściu z zespołu Thomsona[85]. W nagraniach brała udział gościnnie Clara Luciani, która zaśpiewała w piosence „Everydaydreamer”[86].

Franz Ferdinand w kwietniu 2025 roku

Zespół wyruszył w trasę koncertową po Wielkiej Brytanii i Europie w pierwszej połowie 2025 roku, promując swój nowy album. Rozpoczęła się ona 14 lutego w Lizbonie, a zakończyła 7 marca w Glasgow[87]. Podczas tej trasy, 25 lutego wystąpili w warszawskim klubie „Progresja”[27]. Następnie wyruszyli na koncerty po Ameryce Północnej[88], a 9 listopada zagrali w Gdańsku podczas festiwalu Inside Seaside 2025[89][90].

20 stycznia 2025 roku Franz Ferdinand wystąpił z gitarzystą Johnnym Marrem, byłym członkiem zespołu The Smiths, na koncercie, podczas którego wykonał trzy utwory: „Build It Up” z albumu The Human Fear, „Do You Want To” z albumu You Could Have It So Much Better i „Bigmouth Strikes Again” z albumu The Smiths The Queen Is Dead z 1986 roku. Koncert ten odbył się w Aviva Studios w Manchesterze w ramach Amazon Music City Sessions[91][92]. 24 czerwca tego samego roku zespół udostępnił nagraną w studiu nową wersję piosenki „Build It Up” z udziałem Marra i wersję live remiksu „Hooked” z udziałem Master Peace’a, który został nagrany podczas ich występu w Barrowland Ballroom w Glasgow[93].

22 lipca 2025 roku nakładem Domino ukazał się minialbum Some Remixes of Hooked, który zawierał sześć remiksów utworu „Hooked” autorstwa Joe Goddarda, Bena Sterlinga, Lawrenta, Jordana Nocturne’a i Signl oraz dodatkowy remiks Goddarda z wersem od Master Peace’a[94][95][96]. 22 stycznia 2026 roku grupa udostępniła cover utworu „You Should Not Be Doing That” zespołu Amyl and the Sniffers, a w ich wersji zamiast saksofonu zastosowano syntezator[97][98].

Współpraca i covery

Franz Ferdinand wykonał szereg coverów, m.in.: „Sexy Boy” zespołu Air[99], „What You Waiting For?” Gwen Stefani[100], „Call Me” Blondie[101] czy piosenki Davida Bowiego „Sound and Vision”, wykonanej z udziałem Girls Aloud w chórkach, która pojawiła się na płycie kompilacyjnej Radio 1: Established 1967 wydanej z okazji 40. rocznicy BBC Radio 1, nagranej wraz z innymi czołowymi artystami[102][103]. Występowali, grali i nagrywali z Jane Birkin, wykonując cover piosenki Serge’a Gainsbourga „Sorry Angel” na albumie Monsieur Gainsbourg Revisited z 2006 roku[104][105]. Ponadto ponownie nagrali utwór „Brown Onions” na albumie kompilacyjnym Davida Shrigleya Worried Noodles z września 2007 roku[106].

Podczas ceremonii wręczenia nagród NME w 2009 roku wykonali własną wersję utworu „Call Me” zespołu Blondie z gościnnym udziałem Elly Jackson z La Roux[107]. 6 kwietnia 2009 roku, gdy Franz Ferdinand pojawił się w programie Live Lounge w BBC Radio 1, promując „No You Girls”, zaśpiewał cover utworu „Womanizer” Britney Spears[108][109]. Współpracowali również z Marion Cotillard przy kampanii firmy Lady Dior w 2010 roku[110].

Doszło też do współpracy Franz Ferdinand z innymi zespołami przy wzajemnym nagrywaniu coverów. Nagrali oni nową wersję piosenki LCD Soundsystem „All My Friends”, która ukazała się jako strona B singla, a LCD Soundsystem w zamian nagrał ich utwór „Live Alone”, która ukazała się na EP-ce z coverami obok Stephina Merritta, ESG i Debbie Harry, którzy wszyscy nagrali covery piosenek z Tonight[111]. W 2004 roku Franz Ferdinand nagrał cover piosenki The Fire Engines „Get Up and Use Me”, a w zamian The Fire Engines wykonał własną wersję utworu „Jacqueline”[112]. Zespół zastosował podobne podejście z holenderską grupą De Kift, wykonując cover utworu „Heisa-Ho”, podczas gdy De Kift nagrał cover utworu „Love and Destroy” z holenderskim tekstem. Cover De Kift nosi tytuł „Liefde En Puin”, co jest tłumaczeniem tytułu „Love and Destroy” na język niderlandzki[113][114].

Zespół ma na koncie również remiksy, które przygotowali dla nich tacy artyści muzyki elektronicznej, jak Daft Punk[115], Hot Chip[116], Justice[117], The Avalanches[118], Microfilm[119] czy Erol Alkan[120].

Franz Ferdinand nawiązał współpracę z firmą Sony, kręcąc reklamy z okazji premiery Walkmana serii A, która miała miejsce 8 września 2005 roku[121]. W styczniu 2006 roku firma Sony Japan wydała limitowaną edycję Walkmana serii A z motywem grupy – wyprodukowano ich zaledwie sto sztuk[122].

W grudniu 2005 roku Franz Ferdinand „spotkał się” z grupą Gorillaz i przeprowadził z nim wywiady do artykułu w miesięczniku Observer Music Monthly[123].

Styl muzyczny

Muzyka zespołu Franz Ferdinand jest klasyfikowana w takich gatunkach, jak m.in.: indie rock[124][125], garage rock revival[126][127], post-punk revival[128][129], dance-punk[130][131], dance-rock[132][133] czy art rock[134]. Ich styl ma swoje korzenie w indie rocku, stanowiąc ostre, stylowe połączenie rocka i muzyki tanecznej. Obejmuje także wpływy post-punku zespołów takich jak Wire czy jangle grupy Orange Juice[1]. Debiutancki album zespołu kładł nacisk na sztywne elementy post-punku, z ostrymi riffami[135][136], You Could Have It So Much Better zachował podobny styl co pierwsza płyta[137], w Tonight zgłębili dub, Always Ascending zawiera elementy disco[1], a The Human Fear kontynuuje ich post-punkowy styl muzyczny[136].

Zespół zasłynął wykorzystaniem rosyjskiej awangardy w okładkach swoich pierwszych albumów i singli zaprojektowanych przez Matthew Coopera. Przykłady obejmują: album You Could Have It So Much Better, który nawiązuje do portretu Lilii Brik z 1924 roku pędzla Aleksandra Rodczenki, singel „Take Me Out”, który nawiązuje do plakatu filmu Szósta część świata tego samego autora, singel „This Fire”, który nawiązuje do plakatu Czerwonym klinem bij w białych autorstwa El Lissitzky’ego[138][139] oraz singel „Michael”, z pojedynczą grafiką opartą na dziele Proun Lissitzky’ego[140].

Piosenka „Love and Destroy” powstała na podstawie sceny zamieszek, jakie rozegrały się w mieszkaniu krytyka literackiego Łatuńskiego w wykonaniu Małgorzaty, bohaterki Mistrza i Małgorzaty Michaiła Bułhakowa[141]. Tekst piosenki „Do You Want To” nawiązuje do imprez w galerii sztuki Transmission w Glasgow, a w teledysku do niej wykorzystano różnorodne dzieła współczesnej artystki Vanessy Beecroft[142][143]. „Eleanor Put Your Boots On” odnosi się do Eleanor Friedberger z zespołu The Fiery Furnaces, z którą Alex Kapranos się spotykał[144]. „Ulisses” nawiązuje do Odysei Homera, którą Kapranos uwielbiał gdy był dzieckiem[145], a piosenka „Evil Eye” zainspirowana została greckimi korzeniami Kapranosa i porusza tematykę przesądów – powiedział on, iż „w Grecji moja babcia miała obsesję na punkcie złego oka i ludzi rzucających na ciebie uroki, a także różnych sposobów, by się przed nimi chronić”[146].

Członkowie zespołu

Alex Kapranos (2019)
Bob Hardy (2019)

Obecni członkowie

Byli członkowie

Dyskografia

Nagrody i wyróżnienia

Rok Nagroda Nominowany Kategoria Rezultat Źr.
2004 Europejskie Nagrody Muzyczne MTV Franz Ferdinand Najlepszy nowy wykonawca Nominacja [147]
Najlepszy alternatywny wykonawca Nominacja
Najlepszy brytyjski i irlandzki wykonawca Nominacja
Mercury Prize Franz Ferdinand Mercury Nationwide Building Society Award Wygrana [148]
MTV Video Music Awards „Take Me Out” Teledysk przełomowy Wygrana [149]
Nagroda MTV2 Nominacja
NME Awards Franz Ferdinand Philip Hall Radar Award Wygrana [150]
Najlepszy nowy zespół Nominacja
Q Awards Franz Ferdinand Najlepszy nowy wykonawca Nominacja [151]
Franz Ferdinand Najlepszy album Nominacja
„Take Me Out” Najlepszy utwór Nominacja
Najlepszy teledysk Wygrana [152]
2005 Brit Awards Franz Ferdinand Brytyjski Album Roku Nominacja [153]
Franz Ferdinand Brytyjski przełomowy wykonawca Nominacja
Brytyjska grupa Wygrana [17]
Brytyjski zespół rockowy Wygrana
Brytyjski występ na żywo Nominacja [153]
Europejskie Nagrody Muzyczne MTV Franz Ferdinand Najlepszy wykonawca rock Nominacja [154]
Ivor Novello Awards „Take Me Out” Najlepsza współczesna piosenka Wygrana [18]
Meteor Music Awards Franz Ferdinand Najlepszy występ na żywo Nominacja [155]
Najlepsza międzynarodowa grupa Wygrana
Franz Ferdinand Najlepszy album międzynarodowy Wygrana
Nagrody Grammy „Take Me Out” Najlepszy występ rockowy duetu lub grupy z wokalem Nominacja [156]
Najlepszy teledysk Nominacja
Franz Ferdinand Najlepszy album alternatywny Nominacja
NME Awards Franz Ferdinand Najlepszy album Wygrana [157]
„Take Me Out” Najlepszy utwór Wygrana
Najlepszy teledysk Nominacja [158]
2006 Brit Awards Franz Ferdinand Brytyjska grupa Nominacja [159]
Brytyjski zespół rockowy Nominacja
Brytyjski występ na żywo Nominacja
Echo Franz Ferdinand Najlepszy międzynarodowy zespół rockowy / alternatywny Nominacja [160]
Meteor Music Awards Franz Ferdinand Najlepsza międzynarodowa grupa Nominacja [161]
Nagrody Grammy „Do You Want To” Najlepszy występ rockowy duetu lub grupy z wokalem Nominacja [162]
You Could Have It So Much Better Najlepszy album alternatywny Nominacja
NME Awards Franz Ferdinand Najlepszy brytyjski zespół Nominacja [163]
Najlepszy zespół na żywo Wygrana [164]
You Could Have It So Much Better Najlepszy album Nominacja [163]
„Do You Want To” Najlepszy utwór Nominacja
Najlepszy teledysk Nominacja
2009 UK Music Video Awards „Ulysses” Najlepszy teledysk indie / alternatywny Nominacja [165]
„No You Girls” Najlepszy montaż w teledysku Nominacja
Najlepszy styl w teledysku Nominacja
2013 Europejskie Nagrody Muzyczne MTV Franz Ferdinand Najlepszy alternatywny wykonawca Nominacja [166]
2026 O2 Silver Clef Awards Franz Ferdinand Najlepszy zespół Wygrana [167]

Przypisy

  1. 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 AllMusic, Franz Ferdinand [online], www.allmusic.com [dostęp 2025-01-10] (ang.).
  2. 1 2 Official Charts, Franz Ferdinand [online], www.officialcharts.com, 20 września 2003 [dostęp 2025-02-11] (ang.).
  3. ↑ Bradford College, Bob Hardy [online], 175heroes.bradfordcollege.ac.uk [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  4. 1 2 3 4 5 6 Myspace, Franz Ferdinand. About me [online], myspace.com [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  5. ↑ Brian Hiatt, Hot Scots: Franz Ferdinand [online], www.rollingstone.com, 5 maja 2009 [dostęp 2025-05-12] [zarchiwizowane z adresu 2009-05-05] (ang.).
  6. ↑ Archduke Ferdinand takes Plate honours [online], news.bbc.co.uk, 30 czerwca 2001 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  7. 1 2 3 Discogs, Franz Ferdinand [online], www.discogs.com [dostęp 2025-01-10] (ang.).
  8. ↑ James Hurley, Franz Ferdinand [online], entertainment.uk.msn.com [dostęp 2025-05-12] [zarchiwizowane z adresu 2009-06-20] (ang.).
  9. ↑ Craig Williams, Today is the 18th anniversary of Franz Ferdinand's first ever gig, „Glasgow Live”, glasgowlive.co.uk, 15 maja 2017 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  10. 1 2 Domino Recording Company, Franz Ferdinand return with greatest hits album ‘Hits To The Head’, brand new track "Billy Goodbye" [online], dominomusic.com, 2 listopada 2021 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  11. ↑ Mark Pytlik, Ladytron: Spell Bound, „XLR8R”, xlr8r.com, 22 listopada 2005 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  12. ↑ Official Charts, Franf Ferdinand - Franz Ferdinand [online], officialcharts.com, 21 lutego 2004 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  13. ↑ Franz Ferdinand Debut Bolstered By B-Sides, „Billboard”, billboard.com, 26 października 2004 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  14. ↑ Nominacje do nagrody Mercury [online], muzyka.interia.pl, 21 lipca 2004 [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  15. ↑ NME, NME's best albums and tracks of 2004 [online], www.nme.com, 10 października 2016 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  16. ↑ NME, 2006 NME's 100 Best Albums of All Time [online], timepieces.nl [dostęp 2008-11-27] [zarchiwizowane z adresu 2014-01-18] (ang.).
  17. 1 2 Brits 2005: the winners [online], www.theguardian.com, 9 lutego 2005 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  18. 1 2 The Ivors, The Ivors 2005 [online], theivors.com, 12 czerwca 2018 [dostęp 2025-05-12] [zarchiwizowane z adresu 2018-06-12] (ang.).
  19. ↑ Recording Academy, 47th Annual GRAMMY Awards [online], grammy.com [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  20. ↑ Grammy Award nominees in top categories [online], web.archive.org, 12 lipca 2004 [dostęp 2025-05-12] [zarchiwizowane z adresu 2021-09-10] (ang.).
  21. ↑ Domino Recording Company, Franz Ferdinand - Do You Want To (7") [online], dominomusic.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  22. ↑ The Official UK Charts Company, Do You Want To [online], www.officialcharts.com, 1 października 2005 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  23. ↑ Domino Recording Company, Franz Ferdinand - Eleanor Put Your Boots On (7") [online], dominomusic.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  24. ↑ Franz Ferdinand - You Could Have It So Much Better [online], indie-cover-stories.tumblr.com, 26 czerwca 2010 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  25. ↑ Franz Ferdinand Unveils North American Tour, „Billboard”, billboard.com, 11 lipca 2005 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  26. ↑ Search for setlists. Franz Ferdinand. 2006 [online], setlist.fm [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  27. 1 2 3 4 5 6 7 8 Franz Ferdinand - koncerty w Polsce [online], koncertyw.pl [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  28. ↑ Recording Academy, Franz Ferdinand. Artist [online], grammy.com [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  29. 1 2 Greg Cochrane, Franz Ferdinand set for Tonight, „BBC Radio 1”, news.bbc.co.uk, 20 stycznia 2009 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  30. ↑ Franz Ferdinand zapowiada Ulissesa [online], kultura.onet.pl, 8 listopada 2008 [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  31. ↑ Paul Thompson, Franz Ferdinand Announce First Single From Tonight, „Pitchfork”, pitchfork.com, 5 listopada 2008 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  32. ↑ Kompletnie inny Franz Ferdinand [online], muzyka.interia.pl, 14 lutego 2007 [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  33. ↑ Franz Ferdinand: nowy album bez tajemnic [online], kultura.onet.pl, 15 października 2008 [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  34. ↑ The Official UK Charts Company, Tonight [online], www.officialcharts.com, 7 lutego 2009 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  35. ↑ Billboard, Chart History. Franz Ferdinand [online], Billboard [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  36. ↑ Discogs, Franz Ferdinand – Tonight: Franz Ferdinand [online], www.discogs.com [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  37. ↑ Hardeep Phull, Alex Kapranos Talks “Sinister” New Franz Ferdinand Album [online], www.rollingstone.com, 3 listopada 2008 [dostęp 2025-05-12] [zarchiwizowane z adresu 2008-11-03] (ang.).
  38. ↑ Domino Recording Company, Franz Ferdinand - No You Girls (Remixes) [online], dominomusic.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  39. ↑ The Official UK Charts Company, No You Girls [online], www.officialcharts.com, 21 marca 2009 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  40. ↑ Discogs, Franz Ferdinand – Can't Stop Feeling [online], www.discogs.com [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  41. ↑ Discogs, Franz Ferdinand – What She Came For Remixes [online], www.discogs.com [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  42. ↑ IMDb, "The Tonight Show with Conan O'Brien" Episode #1.53 (TV Episode 2009) [online], www.imdb.com, 26 sierpnia 2009 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  43. ↑ Glastonbury, Franz Ferdinand Confirmed for 2009 Festival [online], www.glastonburyfestivals.co.uk, 20 czerwca 2011 [dostęp 2011-07-09] [zarchiwizowane z adresu 2009-04-27] (ang.).
  44. ↑ Larry Fitzmaurice, Franz Ferdinand Unveil U.S. Tour [online], www.spin.com, 4 lutego 2009 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  45. ↑ Fiona Byrne, Franz Ferdinand added to Green Day tour [online], www.nme.com, 26 maja 2009 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  46. ↑ Franz Ferdinand w rytmie dub [online], kultura.onet.pl, 21 kwietnia 2009 [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  47. ↑ Discogs, Franz Ferdinand – Franz Ferdinand Covers E.P. [online], www.discogs.com [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  48. ↑ Julian Marszalek, Franz Ferdinand Start Work on New Album [online], www.spinner.com, 15 lutego 2010 [dostęp 2011-07-09] [zarchiwizowane z adresu 2012-06-29] (ang.).
  49. ↑ Franz Ferdinand. Field Day Festival [online], www.fielddayfestivals.com [dostęp 2012-04-05] [zarchiwizowane z adresu 2012-03-27] (ang.).
  50. ↑ Alex Young, Video: Franz Ferdinand debuts four new songs [online], consequence.net, 21 maja 2012 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  51. ↑ Claire Lobenfeld, Watch Franz Ferdinand Debut “Evil Eye” & “The Blackpool Illuminati” In Glasgow [online], www.stereogum.com, 6 marca 2013 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  52. ↑ Amy Phillips, Franz Ferdinand Announce New Album Right Thoughts, Right Words, Right Action [online], pitchfork.com, 16 maja 2013 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  53. ↑ Franz Ferdinand Announce Tour [online], pitchfork.com, 17 czerwca 2013 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  54. ↑ Franz Ferdinand prezentuje nowy teledysk [online], kultura.onet.pl, 8 lipca 2013 [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  55. ↑ Nowy album Franz Ferdinand przedpremierowo w Deezer! [online], kultura.onet.pl, 22 sierpnia 2013 [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  56. 1 2 Alex Young, Franz Ferdinand announces U.S. tour, „Consequence”, consequence.net, 17 czerwca 2013 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  57. ↑ Franz Ferdinand pokazali teledysk do "Evil Eye" [online], kultura.onet.pl, 3 września 2013 [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  58. ↑ Franz Ferdinand unveil German-language track ‘Erdbeer Mund’ – listen [online], www.nme.com, 28 lutego 2014 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  59. ↑ Franz Ferdinand - Erdbeer Mund - YouTube. ghostarchive.org, 4 March 2014-03-04. [dostęp 2016-07-28]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-12-14)]. (ang.).
  60. ↑ Andi Hörmann, Der Rebell als Antiheld, „Deutschlandfunk Kultur”, deutschlandfunkkultur.de, 26 czerwca 2012 [dostęp 2026-02-25] (niem.).
  61. ↑ Corban Goble, Franz Ferdinand and Sparks Form Supergroup FFS [online], pitchfork.com, 9 marca 2015 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  62. ↑ FFS – The Domino Effect [online], www.youtube.com, 9 marca 2015 [dostęp 2025-05-12] [zarchiwizowane z adresu 2021-10-30] (ang.).
  63. ↑ Molly Beauchemin, Franz Ferdinand and Sparks Announce Self-Titled Album as FFS [online], pitchfork.com, 1 kwietnia 2015 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  64. ↑ Discogs, FFS – Johnny Delusional [online], www.discogs.com [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  65. ↑ F・F・S, Our new single, Call Girl [online], x.com, 28 maja 2015 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  66. ↑ Apple Inc., Police Encounters - Single [online], music.apple.com [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  67. ↑ Jazz Monroe, Franz Ferdinand Part Ways With Guitarist Nick McCarthy [online], pitchfork.com, 8 lipca 2016 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  68. ↑ Amanda Wicks, Franz Ferdinand Introduce Two New Members [online], pitchfork.com, 29 maja 2017 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  69. 1 2 Interview: Alex Kapranos and Bob Hardy of Franz Ferdinand on their new album and new line-up, „The Scotsman”, scotsman.com, 6 lutego 2018 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  70. ↑ Franz Ferdinand unveil new anti-Donald Trump song ‘Demagogue’ [online], www.nme.com, 14 października 2016 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  71. 1 2 Braudie Blais-Billie, Franz Ferdinand Announce New Album Always Ascending, Share New Song: Listen [online], pitchfork.com, 25 października 2017 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  72. ↑ “Always Ascending” is out now [online], franzferdinand.com, 9 lutego 2018 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  73. ↑ Franz Ferdinand "Always Ascending" [online], trojka.polskieradio.pl, 12 lutego 2018 [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  74. ↑ Ryan Reed, Hear Franz Ferdinand's Winding, Synth-Heavy New Song 'Always Ascending', „Rolling Stone”, rollingstone.com, 25 października 2017 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  75. ↑ Paul: an announcement [online], franzferdinand.com, 21 października 2021 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  76. ↑ Ellie Robinson, Franz Ferdinand tease return and release of new material [online], www.nme.com, 1 listopada 2021 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  77. ↑ Mimosa Spencer, Balmain celebrates designer anniversary with live show [online], www.reuters.com, 30 września 2021 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  78. ↑ Zespół Franz Ferdinand apeluje do Rosjan o obalenie Putina. "Widzicie szaleństwo" [online], muzyka.interia.pl, 2 marca 2022 [dostęp 2024-05-25] (pol.).
  79. ↑ Bob Geldof shows solidarity with Ukraine in fundraising event at London's Roundhouse, „ITV”, itv.com, 10 marca 2022 [dostęp 2025-03-15] (ang.).
  80. ↑ Hello world. Hits to the Head, March 11 [online], franzferdinand.com, 2 listopada 2021 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  81. ↑ Our new single Curious is out now! [online], franzferdinand.com, 25 stycznia 2022 [dostęp 2024-05-25] (ang.).
  82. ↑ Jon Blistein, Franz Ferdinand Tease Greatest-Hits Collection With New Song 'Billy Goodbye' [online], www.rollingstone.com, 2 listopada 2021 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  83. ↑ Official Charts, Hits to the Head [online], officialcharts.com, 24 marca 2022 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  84. ↑ Domino Recording Company, Franz Ferdinand announce North American tour [online], dominomusic.com, 15 marca 2022 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  85. ↑ Domino, Franz Ferdinand announce new album 'The Human Fear' [online], www.dominomusic.com, 11 września 2024 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  86. ↑ Josh Bokor, Album Review: Franz Ferdinand - "The Human Fear" [online], thepeachpitch.substack.com, 22 stycznia 2025 [dostęp 2026-05-10] (ang.).
  87. ↑ Nina Corcoran, Franz Ferdinand Announce 2025 Tour Dates [online], pitchfork.com, 24 września 2024 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  88. ↑ Domino Recording Company, Franz Ferdinand Announce North American Tour Dates for 2025 [online], dominomusic.com, 24 września 2024 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  89. ↑ Maja Grabowska, Pozdrowienia ze Szkocji. Franz Ferdinand na Inside Seaside 2025, „CDN”, cdn.ug.edu.pl, 13 listopada 2025 [dostęp 2026-03-15] (pol.).
  90. ↑ Filip Szuchta, Inside Seaside 2025 - zapowiedź, „Radio 357”, radio357.pl, 7 listopada 2025 [dostęp 2026-03-15] (pol.).
  91. ↑ Izabela Piechocka, Johnny Marr dołączył do Franz Ferdinand na scenie [online], www.terazmuzyka.pl, 20 stycznia 2025 [dostęp 2025-05-12] (pol.).
  92. ↑ 105.7 The Point, Johnny Marr joins Franz Ferdinand onstage for rendition of Smiths classic [online], www.1057thepoint.com, 20 stycznia 2025 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  93. ↑ Alex Rigotti, Franz Ferdinand share new versions of 'Build It Up' and 'Hooked' featuring Johnny Marr and Master Peace, „NME”, www.nme.com, 24 czerwca 2025 [dostęp 2025-06-27] (ang.).
  94. ↑ Domino Recording Company, Franz Ferdinand - Some Remixes of Hooked (Download) [online], www.dominomusic.com [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  95. ↑ Franz Ferdinand, Our EP 'Some Remixes of Hooked' is out now on all streaming platforms [online], www.facebook.com, 22 lipca 2025 (ang.).
  96. ↑ Apple Music, Some Remixes of Hooked. Franz Ferdinand [online], music.apple.com [dostęp 2025-09-05] (ang.).
  97. ↑ Laura Molloy, Watch Franz Ferdinand rip though cover of Amyl & The Sniffers' 'You Should Not Be Doing That': “It's a banger", „NME”, nme.com, 23 stycznia 2026 [dostęp 2026-02-22] (ang.).
  98. ↑ Franz Ferdinand cover Amyl and the Sniffers 'U Should Not Be Doing That' for Like A Version. Triple J 2026-01-22. [dostęp 2026-02-22].
  99. ↑ Discogs, Franz Ferdinand – Walk Away. Domino – RUG215CD [online], discogs.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  100. ↑ Discogs, Various – Radio 1's Live Lounge. Sony BMG Music Entertainment – 82876833092 [online], discogs.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  101. ↑ Discogs, Franz Ferdinand – Concert Prive 2009. Heel And Toe – HAT-110 [online], discogs.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  102. ↑ Billy Sloan, Franz Aloud, „Sunday Mail”, sundaymail.co.uk, 9 września 2007 [dostęp 2007-09-09] [zarchiwizowane z adresu 2007-09-15] (ang.).
  103. ↑ Discogs, Various – Radio 1 Established 1967 [online], discogs.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  104. ↑ Discogs, Various – Monsieur Gainsbourg Revisited [online], discogs.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  105. ↑ Allison L. Stewart, Dirty and Bored: Serge Gainsbourg Revisited, „WUNC News”, wunc.org, 8 sierpnia 2006 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  106. ↑ New Cd From David Shrigley, Worried Noodles, 2007 [online], davidshrigley.com [dostęp 2008-11-27] [zarchiwizowane z adresu 2008-12-06] (ang.).
  107. ↑ Franz Ferdinand and La Roux cover Blondie at Shockwaves NME Awards, „NME”, nme.com, 25 lutego 2009 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  108. ↑ 8 Britney Spears Covers That Don't Suck, „Stereogum”, stereogum.com, 14 stycznia 2019 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  109. ↑ Stuart Berman, Watch Franz Ferdinand Return To BBC Radio With Another Britney Spears Cover, „Stereogum”, stereogum.com, 24 lutego 2025 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  110. ↑ Marion Cotillard i Franz Ferdinand śpiewają dla Diora, „Kultura Onet”, kultura.onet.pl, 18 stycznia 2010 [dostęp 2026-03-15] (pol.).
  111. ↑ Larry Fitzmaurice, Listen: LCD Soundsystem Cover Franz Ferdinand, „Pitchfork”, pitchfork.com, 12 kwietnia 2011 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  112. ↑ Discogs, Franz Ferdinand / Fire Engines – Get Up And Use Me / Jacqueline. New! – NEW!000, Codex Communications – CDX 01.5 [online], discogs.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  113. ↑ The Master and Margarita, De Kift [online], masterandmargarita.eu [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  114. ↑ Discogs, De Kift / Franz Ferdinand – Liefde En Puin / Heisa-Ho [online], discogs.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  115. ↑ Discogs, Franz Ferdinand – Take Me Out (Daft Punk Remix). Domino – RUG172TDAFT [online], discogs.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  116. ↑ Melissa Goldstein, Remix Franz Ferdinand's New Single, „Spin”, spinmagazine.com, 5 listopada 2008 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  117. ↑ Discogs, Franz Ferdinand – The Fallen (Justice Remix) [online], discogs.com [dostęp 2026-05-15] (ang.).
  118. ↑ Discogs, Franz Ferdinand – Fade Together [online], discogs.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  119. ↑ Microfilm, Franz Ferdinand – Ulysses (Microfilm Remix) [online], microfilm.bandcamp.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  120. ↑ Erol Alkan, Erol Alkan Reworks: Franz Ferdinand 'Do You Want To' / Yeah Yeah Yeahs 'Zero', by Erol Alkan [online], erolalkan.bandcamp.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  121. ↑ Hitting Sony's Tokyo Walkman press launch, „Engadget”, engadget.com, 8 września 2005 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  122. ↑ The Japenese Love Franz Ferdinand Long Time [online], themodernage.org [dostęp 2022-04-18] [zarchiwizowane z adresu 2008-07-20] (ang.).
  123. ↑ Franz Ferdinand interview Gorillaz, „Observer Music Monthly”, gorillaz-news.livejournal.com, 22 stycznia 2006 [dostęp 2007-04-01] [zarchiwizowane z adresu 2006-05-07] (ang.).
  124. ↑ BBC - Seven Ages of Rock - Programmes - What The World Is Waiting For [online], www.bbc.co.uk [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  125. ↑ Alexis Petridis, Franz Ferdinand, Franz Ferdinand, „The Guardian”, www.theguardian.com, 30 stycznia 2004 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  126. ↑ Eve Barlow, Franz Ferdinand Nearly Called It Quits—and Came Back Brasher and Gutsier Than Ever [online], www.gq.com, 6 lutego 2018 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  127. ↑ Garage Rock Revival Revival [online], rockthusiast.substack.com, 22 maja 2019 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  128. ↑ Daniel Chamberlin, Franz Ferdinand [online], www.phoenixnewtimes.com, 6 października 2014 [dostęp 2025-05-12] [zarchiwizowane z adresu 2014-10-06] (ang.).
  129. ↑ Complex, The 100 Best Albums of The Complex Decade [online], www.complex.com, 2 kwietnia 2012 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  130. ↑ Kate Bennett, Franz Ferdinand - Right Thoughts, Right Words, Right Action [online], www.musicomh.com, 20 sierpnia 2013 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  131. ↑ SPIN, Franz Ferdinand: Heir Apparent [online], www.spin.com, 6 kwietnia 2004 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  132. ↑ Caryn Ganz, Franz Ferdinand, „Spin”, 4, 20, marzec 2007, s. 30, ISSN 0886-3032.
  133. ↑ Mark Sutherland, Franz Ferdinand Take ‘Right’ Turn With Album That Almost Didn’t Happen [online], www.billboard.com, 27 sierpnia 2013 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  134. ↑ Hugh Montgomery, Album: Franz Ferdinand, Right Thoughts, Right Words, Right Action (Domino) [online], www.independent.co.uk, 24 sierpnia 2013 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  135. ↑ AllMusic, Franz Ferdinand. Franz Ferdinand [online], allmusic.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  136. 1 2 Rachel Aroesti, Franz Ferdinand: The Human Fear review – stiffness sets in on stodgy sixth, „The Guardian”, theguardian.com, 3 stycznia 2025 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  137. ↑ Nitsuh Abebe, Franz Ferdinand: You Could Have It So Much Better... With Franz Ferdinand, „Pitchfork”, pitchfork.com, 2 października 2005 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  138. ↑ Anna Kłos, Avant-garde inspirations – Kraftwerk, Franz Ferdinand and Laibach [online], www.retroavangarda.com, 25 lipca 2016 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  139. ↑ Xerxes Cook, How Alexander Rodchenko Revolutionised Design [online], www.sothebys.com, 22 listopada 2016 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  140. ↑ John, El Lissitzky record covers [online], www.johncoulthart.com, 18 sierpnia 2014 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  141. ↑ The Master and Margarita - Franz Ferdinand [online], www.masterandmargarita.eu [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  142. ↑ Lucy Brouwer, Franz Ferdinand, Mono, Glasgow [online], diymag.com, 19 listopada 2012 [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  143. ↑ Franz Ferdinand Do You Want [online], 991.com [dostęp 2025-05-12] (ang.).
  144. ↑ Phoebe Reilly, The Spin Interview: Franz Ferdinand's Alex Kapranos, „Spin”, spinmagazine.com, 1 marca 2009 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  145. ↑ Aimee Rawlins, Free Association: Franz Ferdinand's Track-By-Track Breakdown of "Tonight" - self-titled [online], self-titledmag.com, 28 stycznia 2009 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  146. ↑ Franz Ferdinand's Alex Kapranos On The Importance Of Structure, „NPR”, npr.org, 24 sierpnia 2013 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  147. ↑ MTV Europe Awards 2004: The winners [online], 18 listopada 2004 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  148. ↑ Tony Jones, Vik Iyer, Press Association, Franz Ferdinand scoop Mercury prize, „The Guardian”, theguardian.com, 7 września 2004 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  149. ↑ MTV Awards 2004: The winners, „BBC News”, news.bbc.co.uk, 30 sierpnia 2004 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  150. ↑ Richard Jinman, Fans crown Franz at NME awards, „The Guardian”, theguardian.com, 18 lutego 2005 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  151. ↑ Q Award 2004 nominations in full, „BBC News”, news.bbc.co.uk, 16 września 2004 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  152. ↑ Q Award win for superstar Jamelia, „BBC News”, news.bbc.co.uk, 5 października 2004 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  153. 1 2 Caroline Sullivan, Franz Ferdinand head list as credibility comes to the fore in Brits nominations, „The Guardian”, theguardian.com, 11 stycznia 2005 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  154. ↑ MTV Europe awards: nominations in full, „The Guardian”, theguardian.com, 3 listopada 2005 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  155. ↑ Franz Take Two At Ireland’s Meteor Awards, „Billboard”, billboard.com, 25 lutego 2005 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  156. ↑ Recording Academy, 47th Annual Grammy Awards [online], grammy.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  157. ↑ 2005, „NME”, nme.com, 28 lutego 2005 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  158. ↑ 2005 NME Award nominations, „Manchester Evening News”, manchestereveningnews.co.uk, 30 czerwca 2005 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  159. ↑ Brit Awards 2006. Brits winners, „BBC Radio 1”, bbc.co.uk [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  160. ↑ Echo 2006 [online], echopop-archiv.de [dostęp 2026-03-15] (niem.).
  161. ↑ Meteor Awards 2006: nominations announced, „Hot Press”, hotpress.com, styczeń 2005 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  162. ↑ Recording Academy, 48th Annual Grammy Awards [online], grammy.com [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  163. 1 2 ShockWaves NME Awards 2006: The Shortlist, „NME”, nme.com, 23 stycznia 2006 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  164. ↑ 2006, „NME”, nme.com, 28 lutego 2006 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  165. ↑ Brit Awards 2006: The winners, „BBC News”, news.bbc.co.uk, 15 lutego 2006 [dostęp 2026-03-15] (ang.).
  166. ↑ Związek Producentów Audio-Video, Nominacje do MTV Europe Music Awards [online], zpav.pl [dostęp 2026-03-15] (pol.).
  167. ↑ Nordoff and Robbins, O2 Silver Clef Awards [online], nordoff-robbins.org.uk [dostęp 2026-08-08] (ang.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.