Gryżów

Gryżów

wieś
Państwo	Polska
Województwo	opolskie
Powiat	nyski
Gmina	Korfantów
Liczba ludności (2011)	332[1]
Strefa numeracyjna	77
Kod pocztowy	48-325[2]
Tablice rejestracyjne	ONY
SIMC	0496923
Położenie na mapie gminy Korfantów Gryżów
Położenie na mapie Polski Gryżów
Położenie na mapie województwa opolskiego Gryżów
Położenie na mapie powiatu nyskiego Gryżów
50°24′26″N 17°29′57″E/50,407222 17,499167[3]

Gryżów (niem. Greisau) – wieś w Polsce położona w województwie opolskim, w powiecie nyskim, w gminie Korfantów^[4].

Niemiecką nazwą wsi do 1945 było Greisau^[5][6]. Krótko po II wojnie światowej funkcjonowały polskie nazwy Krzeszów i Starzowice^[7]. Nazwa Gryżów została wprowadzona urzędowo 9 września 1947^[8].

Gryżów znajduje się w południowo-zachodniej części Polski. Pod względem administracyjnym Gryżów położony jest w południowej części województwa opolskiego, w powiecie nyskim, w gminie Korfantów, tuż przy granicy z gminą Prudnik i powiatem prudnickim^[9]. Znajduje się w odległości około 15 km od granicy z Czechami^[9]. Należy do Euroregionu Pradziad^[10].

Sołectwo Gryżów obejmuje obręb wsi Gryżów^[11]. Graniczy z sołectwami (od północy, zgodnie z ruchem wskazówek zegara): Węża, Ścinawa Nyska, Piorunkowice, Mieszkowice, Lipowa, Wierzbięcice^[9].

Wieś leży na Nizinie Śląskiej. Według podziału fizycznogeograficznego z 2017 dr. Krzysztofa Badory, Gryżów znajduje się w granicach mikroregionu Wysoczyzna Bialska (318.58.1)^[12]. Przez wieś przepływa rzeka Ścinawa Niemodlińska. W pobliżu Gryżowa znajduje się ujście strugi Gołębica^[13]. Wieś rozłożona jest na wypiętrzonym wycinku terasy nadrzecznej. Wycinek ten opada na południe ku łąkom w dolinie Ścinawy Niemodlińskiej, a na wschodzie i zachodzie wyodrębniają go doliny dopływów tej rzeki^[14].

Prudnicki historyk Alfons Nowack wskazał Jana Sybocica jako założyciela Gryżowa^[15]. W strategicznym miejscu na trasie z Nysy do Prudnika, na gruntach wsi Piorunkowice, znajdował się zamek Gryżów^[16]. W latach 1282–1287 biskup wrocławski Tomasz II Zaremba i książę Henryk IV Prawy toczyli spór o wsie Lipowa, Gryżów i Ścinawa Nyska. Ostatecznie sporne miejscowości znalazły się w granicach biskupstwa wrocławskiego, a zamek Gryżów pozostał w Piorunkowicach w okręgu prudnickim. W 1358 książę Bolesław II niemodliński wysunął roszczenia do Lipowej, Węży i Gryżowa, twierdząc, że wsie te należały w przeszłości do zamku Gryżów w Piorunkowicach^[15].

W latach 1302–1319 właścicielami Gryżowa byli Stanceslaus i Jakobus^[15]. W księdze Liber fundationis episcopatus Vratislaviensis (lata 1303–1306) wymienione zostały dwie oddzielne wsie Gryżów: Gryzow Nanzeslai i Gryzow Jacobi. W późniejszym okresie miejscowości zostały połączone, tworząc jedną wieś^[17]. W dokumencie wystawionym 2 lipca 1392 w Prudniku wystapił świadek Mikołaj z Gryżowa^[17].

W XV wieku wieś znalazła się w granicach księstwa głogówecko-prudnickiego^[17]. Gryżów kilkukrotnie był celem ataków w okresie wojen husyckich ze względu na pobliski zamek. Pierwszy raz husyci zdobyli zamek w marcu 1428. Wiosną 1430 książę głogówecko-prudnicki Bolko V obsadził zamek w Prudniku i przypuszczalnie Gryżów swoją załogą, traktując je jako bazę operacyjną w planowanym najeździe na księstwo nyskie. W maju 1430 wojska księstwa nyskiego wyprawiły się do Gryżowa i Piorunkowic, niszcząc zamek Gryżów. Konrad IV zdobył i przejął wieś. Jesienią 1430 husyci ponownie zdobyli Gryżów^[17].

W 1560 tutejsi chłopi sprzeciwili się włączeniu ich gruntów w skład nyskiego księstwa biskupiego. Przywódców buntu uwięziono, a następnie wygnano z terenów „państwa biskupiego”^[18].

Do 1742 wieś znajdowała się w Monarchii Habsburgów. Podczas I wojny śląskiej w 1741 doszło w tym miejscu do bitwy między wojskami austriackimi i pruskimi. W Gryżowie ulokował swoją kwaterę austriacki marszałek polny Wilhelm Reinhard von Neipperg^[19]. Po zakończeniu wojny wieś znalazła się w granicach Królestwa Prus.

W XIX wieku w Gryżowie powstał zespół młyński obejmujący młyn wodny z wyposażeniem oraz dom mieszkalny. Młyn obsługiwał chłopów z Gryżowa oraz z powiatów prudnickiego i niemodlińskiego^[20].

Od marca do maja 1945 powiat nyski znajdował się pod kontrolą radzieckiej komendantury wojskowej. 24 maja 1945 polska administracja przejęła władzę cywilną w gminie Ścinawa Nyska, w skład której wszedł Gryżów^[21]. W lipcu 1945 w Gryżowie została osiedlona część polskich repatriantów z Kresów Wschodnich^[22]. We wsi powstał obóz przejściowy dla niemieckich mieszkańców^[21]. Ostatecznie wszyscy niemieccy mieszkańcy Gryżowa zostali wysiedleni na zachód 17 stycznia 1946^[22].

Do wojewódzkiego rejestru zabytków wpisany jest kościół fil. pw. św. Mateusza, z poł. XIII w., XVII/XVIII w.^[23]

W Gryżowie siedzibę ma firma Mechanika Samochodowa Michał Głowacz, zrzeszona w Cechu Rzemieślników i Przedsiębiorców w Prudniku^[24].

Przez Gryżów przebiega droga krajowa

• 41 Nysa – Prudnik – granica z Czechami w Trzebinie

Gryżów posiada połączenia autobusowe z Prudnikiem, Nysą, Mieszkowicami^[25].

We wsi znajduje się świetlica wiejska^[26], która posiada salę do organizowania imprez^[27]. Funkcjonuje koło gospodyń wiejskich^[20].

W Gryżowie znajduje się katolicki kościół św. Mateusza, który należy do parafii św. Katarzyny w Lipowej (dekanat Prudnik)^[28].

• 
  Kapliczka
• 
  Kapliczka
• 
  Kapliczka

We wsi funkcjonuje klub piłkarski LZS Gryżów^[20].

• ZbigniewZ. Bereszyński ZbigniewZ., Grodzisko i zamek gryżowski koło Piorunkowic, „Ziemia Prudnicka”, Prudnik: Spółka Wydawnicza „Aneks”, 2007, ISSN 1642-977X .