Jaryszewo

Jaryszewo
wieś
Ilustracja
Zabudowa wsi
Państwo

 Polska

Województwo

 wielkopolskie

Powiat

szamotulski

Gmina

Obrzycko

Strefa numeracyjna

61

Kod pocztowy

64-520[1]

Tablice rejestracyjne

PSZ

SIMC

0591969

Położenie na mapie gminy wiejskiej Obrzycko
Mapa konturowa gminy wiejskiej Obrzycko, po prawej znajduje się punkt z opisem „Jaryszewo”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Jaryszewo”
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego
Mapa konturowa województwa wielkopolskiego, po lewej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Jaryszewo”
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego
Mapa konturowa powiatu szamotulskiego, u góry po prawej znajduje się punkt z opisem „Jaryszewo”
Ziemia52°40′57″N 16°37′31″E/52,682500 16,625278[2]

Jaryszewo – wieś sołecka w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, w gminie Obrzycko.

Nazwa

Od nazwy wsi pochodzi polskie odmiejscowe nazwisko Jaryszewskich - lokalnego szlacheckiego rodu oraz dawnych posiadaczy miejscowości. To właśnie ich nazwisko „Jariszewski” zostało odnotowane w 1408 jako pierwsze w źródłach historycznych dotyczących miejscowości[3].

Miejscowość pierwotnie związana była z Wielkopolską i ma metrykę średniowieczną. Istnieje co najmniej od pierwszej połowy XV wieku. Wymieniona została także w łacińskojęzycznym dokumencie z 1425 pod staropolską nazwą „Iaryschewo”, 1509 „Jharischewo”, 1563 „Jarisschewo”, 1564 „Iarzyszewo”, 1577 „Jarissewo”, 1580 „Jariszewo” [3].

Historia

Początkowo miejscowość była wsią szlachecką należącą do wielkopolskiej szlachty z lokalnego rodu Jaryszewskich, którzy on nazwy miejscowości przyjęli odmiejscowe nazwisko, a później do Tuczyńskich. Od 1320 wieś leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w Koronie Królestwa Polskiego. W 1493 odnotowano ją w powiecie poznańskim województwa poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. W latach 1508 i 1510 należała do parafii Stobnica[3].

W 1493 Katarzyna wdowa po kasztelanie i staroście nakielskim Władysławie z Danaborza w powiecie kcyńskim dała swoim synom Janowi Starszemu i Janowi Młodszemu połowę miasta Stobnica wraz z przynależnościami, a w tym m.in. z wsią Jaryszewo. W 1531 kasztelan łęczycki, starosta nakielski i tucholski Jan Janusz Kościelecki jako opiekun Gertrudy córki zmarłego Andrzeja z Danaborza upomniał się, aby Maciej Tuczyński po otrzymaniu 1200 florenów ustąpił z dóbr: połowy miasta Stobnica i m.in. Jaryszewa, zaś Maciej skwitował odbiór tej sumy i ustępił z tych dóbr[3].

Ze źródeł kościelnych pochodzą zapisy o dziesięcinie. W 1510 z łanów kmiecych płacono dziesięcinę dla biskupa poznańskiego po 6 groszy z każdego łana. Dwa łany sołeckie natomiast jej nie płaciły. W 1564 z 8,5 łana kmiecego płacono po 6 groszy dziesięciny dla biskupa poznańskiego[3].

W historycznych księgach podatkowych zachowały się także zapisy dotyczące wsi, pochodzące z XVI wieku. W 1508 miał miejsce pobór od 3 łanów. W 1509 pobrano podatki z 3 łanów, od sołtysa od jednego łana. W 1510 we wsi były 4 łany osiadłe, 6 łanów opuszczonych, dwa łany sołeckie. W 1563 miał miejsce pobór z 3 łanów, jednego łana sołtysiego oraz od karczmy dorocznej. W 1564 we wsi było 8,5 łana. W 1577 płatnikiem poboru był Jan Broniewski. W 1580 płatnik poboru Jan Broniewski zapłacił podatek od 6 półłanków[3].

Wieś szlachecka Jariszewo położona była w 1580 roku w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim[4].

II wojna światowa

W latach 1939–1943 w Jaryszewie okupant niemiecki dokonał w pobliskim Lesie Kobylnickim masowych egzekucji łącznie 2 tysięcy[5] Polaków zwożonych z województwa wielkopolskiego. Wśród ofiar byli osadzeni w więzieniu we Wronkach. Zwłoki ofiar pochowano w 3 masowych grobach, największy z nich liczący ok. 700 pomordowanych upamiętniono tablicami z brązu. Dojście oznakowane specjalnymi tablicami.

Okres PRL

W latach 1975–1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa poznańskiego.

Obecnie

We wsi znajduje się lądowisko Jaryszewo.

Przypisy

  1. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 378 [zarchiwizowane 2022-10-26].
  2. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 44683.
  3. 1 2 3 4 5 6 Chmielewski 1988 ↓, s. 49.
  4. ↑ Adolf Pawiński, Polska XVI wieku pod względem geograficzno-statystycznym, t. I, Wielkopolska, Warszawa 1883, s. 33.
  5. ↑ Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa, lata wojny 1939-1945. Warszawa: Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa, 1966, s. 285.

Bibliografia

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.