Obrzycko

Obrzycko

miasto i gmina
Pałac w przysiółku Obrzycko-Zamek
Herb
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	szamotulski
Data założenia	1238
Prawa miejskie	1458–1580, 1638–1934, 1990
Burmistrz	Igor Kołoszuk
Powierzchnia	3,74 km²
Populacja (30.06.2016) • liczba ludności • gęstość	2 375[1] 635,0 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 61
Kod pocztowy	64-520
Tablice rejestracyjne	PSZ
Położenie na mapie powiatu szamotulskiego Obrzycko
Położenie na mapie Polski Obrzycko
Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Obrzycko
52°42′20″N 16°31′40″E/52,705556 16,527778[2]
TERC (TERYT)	3024011
SIMC	0971212
Urząd miejski Rynek 19 64-520 Obrzycko
Strona internetowa
BIP

Obrzycko – miasto w województwie wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, położone przy ujściu rzeki Samy do Warty.

Według danych z 31 grudnia 2013 miasto miało 2384 mieszkańców^[3].

Miasto stanowi odrębną jednostkę samorządu terytorialnego (gminę miejską). Obrzycko jest równocześnie siedzibą gminy wiejskiej Obrzycko. Restytucja Obrzycka w 1990 przez utworzenie odrębnej miejskiej gminy Obrzycko była błędem proceduralnym^[4].

W latach 1954–1972 będąc wsią należało i było siedzibą władz gromady Obrzycko. W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa poznańskiego.

Według danych z 2002 użytki rolne stanowią 54% powierzchni miasta, a użytki leśne 14%^[5].

Według danych z 1 stycznia 2014 powierzchnia miasta wynosiła 3,74 km²^[6].

Miejscowość pierwotnie była związana z Wielkopolską. Istnieje co najmniej od pierwszej połowy XIII wieku i ma średniowieczną metrykę. Pierwszy zachowany zapis pochodzi z łacińskiego dokumentu z 1238 gdzie odnotowano ją pod nazwą „Oberiz”, 1253 „Obrichz”, 1256 „Obrizsk”, 1280 „Obritsco”, 1298 „Obriczko”, 1337 (według zachowanej kopii z 1555) „Oboziczsko”, 1383 (wg relacji z XV wieku) „Obrziczsko, Obrzyczsko”, 1432 „Obrzyczko”, 1438 „Obrzysko”, 1439 „Obrzisko”, 1472 „Obrziczko”, 1508 „Obriczsko”, 1580 „Obrzicko”^[7]. Nazwą niemiecką miasta była Obersitz^[8][9]

Tereny, na których powstała miejscowość były jednak zasiedlone wcześniej niż odnotowały to historyczne zapisy. W okolicy archeolodzy odnaleźli wczesnośredniowieczny skarb srebrny z X wieku, który odkryty został w 1842, a także zlokalizowali dwie, lub trzy osady wczesno i późnośredniowieczne. W 1969 badania powierzchniowe odsłoniły późnośredniowieczne grodzisko stożkowate, położone na wzgórzu na lewym brzegu rzeki Warty leżącym na zachód od miejscowości, na cyplu utworzonym przez rzeki Wartę i Samę. Prawdopodobnie z powodu zniszczeń nie stwierdzono śladów fosy oraz wałów^[7].

Początkowo miejscowość była wsią książęcą, później kościelną, należącą do zakonu joannitów, a następnie szlachecką należącą do lokalnej wielkopolskiej szlachty polskiej z rodu Obrzyckich, którzy od nazwy miejscowości przyjęli odmiejscowe nazwisko. Później właścicielami była także polska szlachta z rodu Jezierskich, Świdwów, Tomickich. Od 1320 leżała w Zjednoczonym Królestwie Polskim, a od 1380 w powiecie poznańskim województwa poznańskiego w Koronie Królestwa Polskiego. W 1465 należała do powiatu poznańskiego Korony Królestwa Polskiego. Od 1256 była siedzibą własnej parafii. W 1510 leżała w dekanacie Oborniki^[7].

Gród obrzycki był w XIII wieku siedzibą loklanej kasztelanii. Źródła historyczne odnotowały kasztelanów obrzyckich: w 1238 Nieborza (łac. „Nebora”), 1253 Janusza, który w 1239, jak podejrzewają historycy, był prawdopodobnie chorążym księcia wielkopolskiego Władysława Odonica. W 1280 odnotowano kasztelana Włosta, późniejszego kasztelana drzeńskiego w latach 1293-1299. W 1390 kasztelanem był Jan zwany Obrzyckim wymieniony w jednym z dokumentów jako świadek^[7].

W 1256 książę wielkopolski Bolesław Pobożny zatwierdził zamianę majątków dokonaną pomiędzy jego bratem Przemysłem I a joannitami z klasztoru św. Jana pod Poznaniem. Joannici oddali kościół w Rogoźnie wraz z przypisanymi sobie wsiami i dziesięcinami, a w zamian otrzymali kościół w Obrzycku oraz dziedzinę Siedlec koło Kostrzyna w powiecie pyzdrskim. W 1298 biskup poznański Andrzej Zaremba podzielił archidiakonat poznański na trzy aichidiakonaty i zaliczył m.in. kościół w Obrzycku do archidiakonatu większego, poznańskiego^[7].

Miejscowość początkowo była wsią. W 1337 odnotowany został jako świadek dziedzic wsi Mikołaj z Obrzycka. W 1348 (według zachowanej kopii z 1555) wspomniany został prawdopodobnie syn Mikołaja i spadkobierca Wincenty z Obrzycka. W 1383 wspomniany został Wierzbięta ze Smogulca stronnik starosty generalnego Wielkopolski Domarat z Pierzchna, który podczas lokalnej wojny domowej zwanej wojną Grzymalitów z Nałęczami nocował koło Obrzycka za rzeką Wartą, a więc prawdopodobnie na jej prawym brzegu^[7].

W 1390 odnotowano Jana Obrzyckiego noszącego odmiejscowe nazwisko pochodzące od nazwy miejscowości, który prawdopodobnie był kasztelanem obrzyckim. W latach 1400-1412 notowano podczaszego poznańskiego w latach 1406-1414, asesora sądu w Poznaniu w 1407 i w Kościanie w 1412 Wincentego Obrzyckiego, który zmarł po 1414. W 1400 wraz z bratem Mikołajem toczył spór sądowy z Bieniakiem Sierakowskim i Sędziwojem Uzarzewskim o podział dóbr sierakowskich po zmarłej Wichnie z Sierakowa, babce Wincentego oraz Mikołaja i Bieniaka Sierakowskich, a teściowej Sędziwoja Uzarzewskiego. Woźny sądu ziemskiego oświadczył, że wręczył temuż Wincentemu dwa pozwy przed zamkiem w ogrodzie zwanym Kłodnica (łac. „ante castrum sub viridario, quod dicitur Clodnicza”). W początku XV wieku archiwa sądowe odnotowały kilka procesów jakie toczył Wincenty Obrzycki. W 1403 spierał się przed sądem z Piotrem ze Stobnicy o zboże wartości 12 grzywien, które wymłócił tenże Wincenty; w latach 1403-1404 z Hektorem z Ćmachowa, który dowodził, że w Białczu odbył się sąd w sprawie poddanego Wincentego, któremu Hektor miał zapłacić 5 grzywien. Odnotowano także inne jego procesy^[7].

W 1432 Piotr z Obrzycka przywiesił swoją pieczęć z herbem Nałęcz, należącą do ojca Wincentego z Obrzycka, do dokumentu, w którym panowie oraz miasta województwa poznańskiego zobowiązały się, że po śmierci króla polskiego Władysława II Jagiełły obiorą królem jednego z jego synów. Dokonało się to w 1424 wyborem najstarszego syna Jagiełły Władysława III Warneńczyka. W latach 1469-1641 miejscowość notowana była jeszcze jako wieś. Dopiero z lat 1458-1527 pochodzą jedyne znane średniowieczne wzmianki o miejscowości jako o mieście. W 1458 miasto Obrzycko miało dostarczyć jednego pieszego na wyprawę wojenną do Malborka w czasie wojny trzynastoletniej^[7].

W latach 1463-1475 Obrzycko znajdowało się w posiadaniu szlacheckiego rodu Jezierskich noszących odmiejscowe nazwisko od miejscowości Jeziora Wielkie koło Kórnika w powiecie pyzdrskim. W latach 1463-1466 notowano Dobrogosta Jezierskiego, w 1465 Jana, w latach 1465-1466 Abrahama, w latach 1465-1473 Sędziwoja i w latach 1465-1475 Tomasza. Bracia Jezeirscy, w drugiej połowie XV wieku, byli dziedzicami wsi posiadający ją na zasadzie niedziału. W 1448 Dobrogost Jezierski dziedzic obrzycki zapisał swojej żonie Annie po 200 grzywien posagu oraz wiana na części Koźmina. W 1465 Dobrogost Jezierski oraz jego bracia Jan, Sędziwój i Tomasz otrzymali od swego brata niedzielnego Abrahama Jezierskiego plebana w Niezamyślu (obecnie część Zaniemyśla) jego części po rodzicach we wsiach Jeziora Wielkie, Luciny (bez jeziora Łękno) i Kaleje oraz części w mieście Obrzycko oraz wsiach Koźmin oraz Obrowo. W latach 1473-1475 Tomasz Jezierski zapisał swojej żonie Katarzynie po 300 grzywien posagu i wiana: w 1473 na wsiach Obrzycko, Koźmin i Obrowo, a w 1475 na wsiach Jeziora Wielkie i Luciny. W 1475 Tomasz Jezierski sprzedał chorążemu poznańskiemu Mikołajowi Tomickiemu miasto Obrzycko oraz wsie Obrowo, Koźmin i opustoszałe Bąkowo za 1400 grzywien. W latach 1475-1580 miejscowość należała do polskiej szlachty z rodu Tomickich. W 1475 Mikołaj Tomicki oprócz Obrzycka był właścicielem m.in. Tomic, Rybojedzka, Koźmina i Mirosławka^[7].

Zachowały się także zapisy w historycznych księgach podatkowych. W 1469 Obrzycko znalazło się wśród wsi, które zasądzono na zapłacenie 14 grzywien kary z powodu niezapłacenia podatków królewskich oraz niedopuszczenia do ich egzekucji. W 1475 i 1499 miejscowość odnotowana w wykazie zaległości podatkowych. W 1507 miasto Obrzycko zapłaciło szos. W 1508 miał miejsce pobór z Obrzycka od dwóch młynów zasilanych wodą, z których każdy posiadał po jednym kole wodnym. W 1563 pobrano podatki od karczmy dorocznej, młyna zbożowego dorocznego zwanego „Nadolny” o jednym kole wodnym oraz od młyna dorocznego zwanego „Górnym” o dwóch kołach. Podatki uiścili również miejscowi zagrodnicy. W 1577 miał miejsce pobór z Obrzycka, który zapłacił Piotr Tomicki. W latach 1580-1583 płatnikiem poboru z Obrzycka był Mikołaj Tomicki, który zapłacił w 1580 od dwóch zagrodników, trzech komorników, dwóch młynów dorocznych posiadających łącznie 4 koła wodne^[7].

Wskutek II rozbioru Polski w 1793, miejscowość przeszła pod władanie Prus i jak cała Wielkopolska znalazła się w zaborze pruskim.

• 1238 rok – Obrzycko wzmiankowane jako gród kasztelański
• 1253 rok – Obrzycko na krótko było własnością joannitów poznańskich
• 1298 rok – biskup poznański Andrzej Zaremba wymienia pod tą datą istnienie parafii obrzyckiej
• 1458 rok – Obrzycko wysyła na wojnę z Krzyżakami jednego swojego obywatela, co oznacza że musiało być miastem, gdyż to one miały obowiązek wystawiać na wojnę odpowiednią liczbę obywateli, w zależności od liczby mieszkańców
• 1628 rok – powstaje gmina luterańska
• 1638 rok – dzięki staraniom ówczesnego właściciela Obrzycka Krzysztofa Radziwiłła miasto ponownie otrzymuje prawa miejskie od króla Władysława IV; z tego też roku pochodzi herb Obrzycka
• 1691 rok – powstaje Bractwo Kurkowe
• I połowa XVII w. budowa ratusza w stylu barokowym
• 1714 rok – Władysław Radomicki, właściciel Obrzycka, rozpoczyna budowę kościoła katolickiego według projektu Pompeo Ferrariego
• 1793 rok – Obrzycko dostaje się pod zabór pruski
• 1906 rok – rozbudowa kościoła parafialnego
• 1909 rok – Obrzycko uzyskuje połączenie kolejowe z Wronkami i Obornikami
• 1924 rok – wielka powódź
• 1934 rok – Obrzycko traci prawa miejskie
• 1948 rok – powstaje biblioteka publiczna licząca na początek 500 tomów
• 1955 rok – otwarcie stadionu miejskiego
• 1959 rok – rozbudowa szkoły przy ul. Strzeleckiej
• 1967 rok – Szkoła Podstawowa otrzymuje imię Powstańców Wielkopolskich
• 1969 rok – na ścianie ratusza umieszczono tablicę upamiętniającą wymarsz powstańców obrzyckich na front północny
• 1978 rok – powstaje Gminny Ośrodek Kultury
• 1980 rok – rozbudowa szkoły
• 1984 rok – oddano do użytku nową strażnicę OSP
• 1990 rok – Obrzycko odzyskuje prawa miejskie^[11], następuje podział na dwie gminy: miejską i wiejską
• 2002 rok – powstaje Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Obrzyckiej
• 2004 rok – emisja w TVP1 sztuki Teatru Telewizji nagranej w Obrzycku – Wesołe miasteczko – prawie bajka w reżyserii Sławomira Fabickiego
• 2008 rok – zakończenie renowacji Rynku, remont wieży obrzyckiego ratusza
• 2010 rok – przeprowadzenie remontu dachu oraz odnowa zegara na ratuszu, który o godzinie 12.00 wybija Rotę
• 2011 rok – otwarto plac zabaw dla dzieci oraz Orlika
• 2012 rok – nadano imię „Bajkowa Kraina” Przedszkolu Miejskiemu w Obrzycku
• 2013 rok – otwarto „Park wypoczynku – miejsce pamięci” na terenie dawnego cmentarza ewangelickiego przy ulicy Kuźnice
• 2014 rok – na przeciwległym brzegu rzeki Warty, w pobliżu miejsca gdzie znajdował się stary most, otwarto przystań rzeczną
• 2015 rok – przy ulicy Kopernika otwarto kort tenisa ziemnego; w parku przy ulicy Kuźnice otwarto siłownię zewnętrzną
• 2017 rok – przy Przedszkolu Miejskim „Bajkowa Kraina” powstał plac zabaw dla dzieci; rozpoczęto budowę ratusza przy alei Jana Pawła II – przyszłej siedziby władz gminy wiejskiej Obrzycko
• 2018 rok – otwarcie centrum administracyjno-kulturalnego przy alei Jana Pawła II – siedziby władz gminy wiejskiej Obrzycko; odsłonięcie na budynku Zespołu Szkół w Mieście Obrzycko tablicy upamiętniającej artystę Mariana Schwartza; odsłonięcie przy placu Lipowym w Obrzycku tablicy pamiątkowej „Powstańcom Wielkopolskim w setną rocznicę odzyskania niepodległości mieszkańcy Obrzycka, 11 listopada 2018 r.”; odsłonięcie przy alei Jana Pawła II, na budynku centrum administracyjno-kulturalnego, tablicy „Mieszkańcy Ziemi Obrzyckiej w Powstaniu Wielkopolskim 1918–1919”, z listą 160 nazwisk uczestników zrywu

• Późnobarokowy kościół Świętych Apostołów Piotra i Pawła z 1714 roku, ufundowany przez ówczesnego właściciela Obrzycka, Władysława Radomickiego według projektu architekta Pompeo Ferrariego. Budowę ukończono w roku 1758. Restaurację i rozbudowę kościoła przeprowadzono w 1906 roku według projektu Rogera Sławskiego. Wewnątrz kościoła znajduje się obraz „Ostatnia wieczerza” z 1609 roku autorstwa Eugenio Caxesa, zakupiony w Hiszpanii przez Atanazego Raczyńskiego w 1858 roku i podarowany parafii^[13].
• Ratusz w Obrzycku z połowy XVIII wieku. W dziewiętnastym wieku zamieniony na spichlerz. W jednej ze ścian renesansowe obramowanie okienne z 1527 roku, przywiezione z Portugalii w 1843 przez Atanazego Raczyńskiego. Obecnie w ratuszu mieszczą się Urząd Miasta i Urząd Gminy.
• Dawny kościół ewangelicki, neobarokowy z 1911 roku.
• Wokół Rynku szachulcowe i murowane domy z pierwszej połowy XIX wieku.
• Nieopodal kościoła, przy ujściu rzeki Samy do Warty, grodzisko stożkowe o obwodzie około 150 m, z którym wiąże się ciekawa legenda^[14].
• Na drugim brzegu Warty znajduje się pałac Raczyńskich herbu Nałęcz w Obrzycku-Zamek z około 1856 roku, a wokół pałacu park krajobrazowy z pierwszej połowy XIX wieku.
• Przy ulicy Kruppika znajduje się budynek byłej synagogi
• cmentarz żydowski
• Budynek dawnego dworca kolejowego z początku XX wieku znajduje się w rejonie ulic Kolejowej i Dworcowej.

inne

• Pałac w Obrzycku-Zamku, przysiółku wsi Zielonagóra.

Edukacja:

• Zespół Szkół w Mieście Obrzycko, w skład którego wchodzą Przedszkole Miejskie „Bajkowa Kraina”, Szkoła Podstawowa im. Powstańców Wielkopolskich oraz Gimnazjum im. Powstańców Wielkopolskich.

  

Kultura:

• Miejska Biblioteka Publiczna w Obrzycku – Instytucja Kultury, zlokalizowana przy ul. Marcinkowskiego 10, posiadała na koniec 2017 r. 22 512 woluminów. Od 1996 r. wypożyczanie książek jest zautomatyzowane, przy użyciu programu SOWA. Oprócz wypożyczalni w bibliotece znajdują się czytelnia oraz stanowiska z dostępem do Internetu. Istnieje możliwość korzystania z sieci wi-fi. Od 2012 r. czytelnicy mają dostęp do katalogu online. Biblioteka organizuje również różnorodne formy pracy z czytelnikiem, głównie dziecięcym, prowadzi edukację czytelniczą poprzez lekcje biblioteczne, spotkania autorskie, konkursy czytelnicze i nie tylko^[16].

• Obrzycki Ośrodek Kultury zlikwidowano w 2005.

• Na terenie miasta działa od 2002 r. Towarzystwo Przyjaciół Ziemi Obrzyckiej.
• W 2017 r. powstało Obrzyckie Towarzystwo Kulturalne.

• Cyklicznie organizowany jest Konkurs Wiedzy o Mieście i Gminie Obrzycko.
• W 2018 r. powołano Bibliotekę Publiczną Gminy Obrzycko w Obrzycku, jednostkę organizacyjną gminy wiejskiej Obrzycko, z siedzibą w centrum administracyjno-kulturalnym przy alei Jana Pawła II.

W mieście działa od 1947 r. Miejski Klub Sportowy Warta Obrzycko.

Obiekty:

• Sala gimnastyczna przy Zespole Szkół w Mieście Obrzycko
• Kompleks boisk w ramach Orlika – boisko do piłki nożnej ze sztuczną nawierzchnią oraz wielofunkcyjne boisko do koszykówki, siatkówki i piłki ręcznej, rzutnia do pchnięcia kulą, bieżnia tartanowa
• Boisko piłkarskie przy ulicy Sportowej
• Kort tenisa ziemnego przy ulicy Kopernika
• Siłownia zewnętrzna w parku przy ulicy Kuźnice

Szlaki turystyczne^[17]:

• Szlaki piesze

Sieraków – Prusim – Chojno-Wieś – Wronki – Obrzycko – Słopanowo, długość 102,6 km

Szamotuły – Obrzycko – Czarnków – Trzcianka – Niekursko, długość 88,7 km

Odcinki tych szlaków, czerwonego do Wronek i zielonego do Szamotuł, wchodzą w skład Europejskiego Dalekobieżnego Szlaku Pieszego oznaczonego symbolem E-ll, prowadzącego znad Morza Północnego do przejścia granicznego w Ogrodnikach.

• Szlaki rowerowe

Nadwarciański Szlak Rowerowy odcinek zachodni, z Poznań – Oborniki – Obrzycko – Wronki – Międzychód, długość 122 km

Transwielkopolska Trasa Rowerowa odcinek północny, z Poznań – Szamotuły – Obrzycko – Czarnków – Trzcianka – Piła – Okonek, długość 200 km

• Szlaki wodne

Obrzycko leży na trasie Wielkiej Pętli Wielkopolski.

Obrzycko ma status gminy miejskiej. Mieszkańcy Obrzycka wybierają do swojej rady miasta 15 radnych^[18].

W 2013 wydatki budżetu gminy miejskiej Obrzycko wynosiły 10,06 mln zł, a dochody budżetu 9,27 mln zł. Zadłużenie (dług publiczny) samorządu według danych na koniec 2013 wynosiło 816 tys. zł, co stanowiło 8,81% wartości wykonywanych dochodów.

W 2013 wydatki na administrację publiczną w gminie miejskiej Obrzycko wynosiły 1,52 mln zł.

W 2009 Rada Miasta Obrzycko postanowiła złożyć wniosek o połączenie gminy miejskiej Obrzycko z gminą wiejską Obrzycko^[19]. Następnie zostały przeprowadzone konsultacje z mieszkańcami Obrzycka w sprawie połączenia gmin, gdzie 1204 osoby (94,43%) poparły wniosek, a 33 były przeciwne (frekwencja 68,99%). Następnie Rada Miasta Obrzycko wydała pozytywną opinię ws. połączenia^[20][21].

Rada Gminy Obrzycko wyraziła negatywną opinię w sprawie łączenia gmin, na podstawie konsultacji z mieszkańcami gminy wiejskiej, których 99,14% głosów było przeciw (frekwencja 47,41%)^[22]. Wojewoda wielkopolski pozytywnie zaopiniował wniosek o połączenie wskazując, że zasadne jest utworzenie jednej, większej jednostki, ponieważ wzrosną jej szanse rozwoju i efektywność gospodarowania środkami publicznymi^[23]. Wniosek o połączenie został odrzucony przez Radę Ministrów w 2010^[24].

W 2013 wydatki na administrację publiczną w gminie miejskiej Obrzycko wynosiły 1,52 mln zł, a w gminie wiejskiej wynosiły 2,17 mln zł^[25].

• Obrzycko-Zamek

• Antoni Gąsiorowski: Słownik historyczno-geograficzny województwa poznańskiego w średniowieczu, cz. III L-Q, hasło „Obrzycko” oraz „Obrzycko - kasztelania”. Poznań: Wydawnictwo PTPN, 1992, s. 407-410.

• Obrzycko, [w:] Słownik historyczno-geograficzny ziem polskich w średniowieczu, Instytut Historii Polskiej Akademii Nauk, 2010–2014 .
• Obrzycko, [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 354 .