Koluszki

Koluszki
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Koluszki z lotu ptaka
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 łódzkie

Powiat

łódzki wschodni

Gmina

Koluszki

Prawa miejskie

1949 (de facto 1940[1])

Burmistrz

Waldemar Chałat

Powierzchnia

9,9 km²

Wysokość

211 m n.p.m.

Populacja (31.12.2023)
• liczba ludności
• gęstość


12 046[2]
1216,8 os./km²

Strefa numeracyjna

(+48) 44

Kod pocztowy

95-040

Tablice rejestracyjne

ELW

Położenie na mapie gminy Koluszki
Mapa konturowa gminy Koluszki, blisko centrum u góry znajduje się punkt z opisem „Koluszki”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Koluszki”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, blisko centrum na prawo znajduje się punkt z opisem „Koluszki”
Położenie na mapie powiatu łódzkiego wschodniego
Mapa konturowa powiatu łódzkiego wschodniego, blisko centrum na prawo u góry znajduje się punkt z opisem „Koluszki”
Ziemia51°44′42″N 19°49′03″E/51,745000 19,817500[3]
TERC (TERYT)

1006074

SIMC

0967831

Urząd miejski
ul. 11 Listopada 65
95-040 Koluszki
Strona internetowa

Koluszki – miasto w woj. łódzkim, w powiecie łódzkim wschodnim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Koluszki. Miasto położone na Równinie Koluszkowskiej pomiędzy Wysoczyzną Rawską a wyniesieniami Garbu Łódzkiego – pozostałością plejstoceńskich lądolodów, na skraju źródłowego odcinka doliny rzeki Mrogi. Ośrodek przemysłowy (odlewnia). Lokalny ośrodek usługowy. Baza paliw płynnych, połączona rurociągiem z rafinerią w Płocku.

Według danych GUS 31 grudnia 2023 r. miasto miało 12 046 mieszkańców[2].

Położenie

Koluszki na tle Powiatu łódzkiego wschodniego

Koluszki leżą w historycznej ziemi łęczyckiej[4], w pobliżu dawnej granicy z województwem rawskim, stanowiącym część Mazowsza[5]. Miasto łączy łagodne równiny Niżu Środkowo-Polskiego z falistymi wyniesieniami Garbu Łódzkiego – pozostałości dawnych lodowców. Dolina rzeki Mrogi rozcina tereny na północny zachód od miasta[6].

1 stycznia 2011 r. powierzchnia miasta wynosiła 9,9 km²[7].

W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do woj. piotrkowskiego.

Koluszki dzielą się na część wschodnią i zachodnią. Oś podziału stanowią linie kolejowe. Głównym sposobem przedostawania się przez nie jest znajdujące się pod peronami najdłuższe w Polsce przejście podziemne PKP. Oprócz przejścia podziemnego istnieją tylko dwa sposoby przedostania się na drugą część Koluszek: wiadukt kolejowy (ul. Przejazd) i przejazd kolejowo-drogowy kategorii „A” (ul. Wyspiańskiego).

Historia

  • 1399 – pierwsza wzmianka o Koluszkach, kiedy to wieś Coluszcovice została zarejestrowana w księgach sądowych. Koluszki wchodziły w skład ówczesnego powiatu brzezińskiego należącego do województwa łęczyckiego.
  • XIV/XV wiek – poprzez Koluszki przechodził ważny szlak handlowy zwany bałtycko-ruskim. Wiódł on od Łęczycy przez Brzeziny, Koluszki, Inowłódz, Opoczno do Sandomierza
  • 1775 – w Koluszkach mieszka 41 osób w 13 domach
  • 1790 – Koluszki posiadają 19 domów, młyn, browar, karczmę i tartak
  • 1797 – w pobliżu osady powstały cztery kolonie czynszowe, w których zamieszkiwało 20 rodzin kolonistów niemieckich. Osady te to Katarzynów, Felicjanów, Stefanów i Słotwiny
  • 1831 – powstaje część obecnych Koluszek – Kowalszczyzna, w której istnieje folwark i kolonia Wypalenisko
  • koniec XIX wieku – wszystkie wyżej wymienione miejscowości weszły w skład osady Koluszki
  • 2 września 1846 – po raz pierwszy z Koluszek do Piotrkowa Trybunalskiego wyrusza pociąg na linii Kolei Warszawsko-Wiedeńskiej
  • 19 listopada 1865 – połączenie kolejowe Koluszek z Łodzią Fabryczną (Droga Żelazna Fabryczno-Łódzka). W 1863 roku pojawił się projekt budowy linii Rokiciny – Łódź – Kalisz, który został odrzucony. Powodem odmowy stała się doktryna wojenna Rosji, która zakładała, że dzięki rzadkiej sieci kolejowej na terenie Królestwa Polskiego ewentualny atak na Rosję będzie mocno spowolniony. Dopiero w 1864 roku wykonano projekt połączenia Łodzi z koleją Warszawsko–Wiedeńską, który zawierał również wariant jej ewentualnego przedłużenia do Kalisza. Projekt przyjęto, lecz jedynie w wariancie do Łodzi, bez pozwolenia na przedłużenie trasy. Według koncesji stacja węzłowa miała się znajdować między Rogowem a Rokicinami, a na ostateczną pozycję wybrano Koluszki. Koncesja obejmowała eksploatację linii przez kolejne 75 lat. Prace budowlane trwały trzy miesiące i zostały przeprowadzone w roku 1865, jednak pociągi pasażerskie ruszyły dopiero rok później. Przy budowie linii pracowało 2400 osób.
  • od 1867 w Guberni Piotrkowskiej
  • 1885 – budowa odnogi Drogi Żelaznej Iwangorodzko-Dąbrowskiej z Koluszek do Skarżyska Kamiennej przez Tomaszów Mazowiecki oraz wybudowanie linii kolejowej do Łodzi (Stacja Łódź Kaliska) i połączenie jej z Pabianicami, Zduńską Wolą, Kaliszem i Poznaniem
  • koniec XIX wieku – po obu stronach linii kolejowej zaczęło rozwijać się budownictwo mieszkalne, w początkowym okresie bezplanowe i chaotyczne. Wytyczane ulice nie miały twardej nawierzchni i kanalizacji, jednak istniejące połączenie z ośrodkami miejskimi miało wpływ na dalszą rozbudowę Koluszek. Ulice: Brzezińska i 3 Maja stają się najważniejszymi ulicami osady. Wybudowano tu budynek stacyjny, wieżę ciśnień oraz budynki murowane z czerwonej cegły dla kolejarzy
  • 1883 – w osadzie mieszkało 399 mieszkańców
  • początek XX wieku – rodziny kolejarskie stanowią ok. 50% mieszkańców. Pozostałą grupę stanowią rolnicy, kupcy, rzemieślnicy oraz dojeżdżający do pracy w Łodzi
  • 1904 – powstanie parafii rzymskokatolickiej pod wezwaniem Niepokalanego Poczęcia NMP. Pierwszym proboszczem zostaje ksiądz Ignacy Dąbrowski. Powstaje targowisko (wtorek staje się dniem targowym dla Koluszek)
  • 1911 – w czerwcu powstaje Ochotnicza Straż Pożarna[8]
  • 1914 – wybuch I wojny światowej zahamował rozwój osady – w listopadzie w okolicy bitwa pod Łodzią
  • 1917 – Koło Polskiej Macierzy tworzy Koedukacyjne Gimnazjum i Liceum Humanistyczne
  • 1921 – Koluszki liczą niespełna 1400 mieszkańców, z czego 29% stanowią Żydzi[9]
  • 1930 – w osadzie Koluszki zamieszkiwało 3557 osób
  • 1936 – na posiedzeniu Sejmiku Powiatowego w Brzezinach podjęto decyzję wystąpienia do władz wojewódzkich o powołanie miasta Koluszki
Pomnik pamięci poległych i pomordowanych w II wojnie światowej
  • wrzesień 1939 – II wojna światowa: początek okupacji niemieckiej
  • wiosna 1941 – utworzenie w Koluszkach przez Niemców getta dla ok. 2000 Żydów[9]. Przebywali w nim Żydzi z Koluszek, okolicznych wsi oraz ok. 200 osób z Tomaszowa Mazowieckiego[10]
  • październik 1942 – wywiezienie Żydów do obozu zagłady w Treblince, gdzie zostali wymordowani[9]
  • 18 stycznia 1945 – Armia Czerwona wkroczyła do miasta co zakończyło okres okupacji niemieckiej
  • 28 kwietnia 1949 – nadanie gromadzie Koluszki-Kolonia praw miejskich, zmiana nazwy na Koluszki (najstarsza część Koluszek nie weszła w skład nowo powstałego miasta ani gminy)[11]
  • 1968 – rozpoczęcie eksploatacji rurociągów produktów naftowych Płock – Koluszki
  • 1975 – wybudowanie wiaduktu nad torami kolejowymi
  • 1975 – na podstawie zmienionego podziału administracyjnego Koluszki włączono do nowo powstałego województwa piotrkowskiego
  • 1976 – amerykańska firma Swindell-Dressler wybudowała odlewnię żeliwa; zakładowi nadano nazwę „Koluszki”
  • 14 grudnia 1981 – w odpowiedzi na wprowadzenie w kraju stanu wojennego w Odlewni Żeliwa „Koluszki” wybucha 12 godzinny strajk okupacyjny
  • 1999 – Koluszki w województwie łódzkim i powiecie łódzkim wschodnim

Demografia

Dane z 31 grudnia 2023[2]:

Opis Ogółem Kobiety Mężczyźni
Jednostka osób % osób % osób %
Populacja 12 046 100 6396 53,10 5650 46,90
Piramida wieku mieszkańców Koluszek w 2014 roku[12]
Park miejski z widokiem na przejście podziemne i budynek poczty

Osiedla w Koluszkach

Osiedle Głowackiego
  • Osiedle Czarneckiego
  • Osiedle Głowackiego
  • Osiedle 11 Listopada
  • Osiedle Łódzkie
  • Osiedle Łódzkie II
  • Osiedle Natolin
  • Osiedle Staromiejskie
  • Osiedle Warszawskie
  • Osiedle Zieleń Południe
  • Osiedle Sikorskiego
  • Osiedle Andersa
Wjazd do Koluszek (DW 716)

Gospodarka

  • Baza paliw płynnych, połączona rurociągiem z rafinerią w Płocku.
  • Zakłady norweskiej firmy Kongsberg Automotive, produkcja podzespołów dla motoryzacji (od 2016)[13].
  • Centrum Logistyczne LogiQ o powierzchni ponad 15 tys. m/kw i pojemności ok. 30 tys. miejsc paletowych[14].

Transport

Transport drogowy

Przez miasto przebiegają dwie drogi wojewódzkie

Transport kolejowy

Dworzec kolejowy w Koluszkach

Miasto posiada stację węzłową:

Oświata

W mieście działają żłobek, 4 przedszkola, 2 szkoły podstawowe, 2 gimnazja (zlikwidowane), oraz 3 szkoły ponadpodstawowe: 1 liceum ogólnokształcące i 2 zespoły szkół ponadpodstawowych, a także Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy:

  • I Liceum Ogólnokształcące ul. T. Kościuszki 16
  • Zespół Szkół Nr 1[15] ul. Wigury 2
    • Technikum Nr 1 (profile: elektryczny, mechaniczny i handlowy)
    • Szkoła Branżowa
  • Zespół Szkół Nr 2[16] ul. Budowlanych 8
    • II Liceum Ogólnokształcące (klasa policyjno-prawna oraz psychologiczno-socjalna)
    • Technikum nr 2 (technik logistyk, mechatronik i elektronik)
  • Szkoła Podstawowa Nr 1 im. Tadeusza Kościuszki ul. Zagajnikowa 12
  • Szkoła Podstawowa Nr 2 im. Marii Konopnickiej ul. Kościuszki 16
  • Przedszkole Nr 1 ul. Budowlanych 10
  • Przedszkole Nr 2 ul. M. Reja 5
  • Przedszkole Nr 3 im. Czesława Janczarskiego ul. Staszica 36
  • Niepubliczne Przedszkole "Mądra Głowa" ul. Kolejowa 1
  • Żłobek Miejski ul. Staszica 36
  • Filia Żłobka Miejskiego ul. Mickiewicza 8
  • Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy (Szkoła Podstawowa Nr 3 i Szkoła Przysposabiająca do Pracy) ul. Budowlanych 8[17]

W ramach Reformy systemu oświaty z 2017 roku zostały zlikwidowane:

Inne instytucje w mieście

  • Miejski Ośrodek Kultury w Koluszkach
  • Zakład Usług Komunalnych
  • Ośrodek Sportu i Rekreacji
  • Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej
  • Miejska Biblioteka Publiczna im. Władysława Strzemińskiego
  • Biuro Powiatowe Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
  • Komenda Powiatowa Policji powiatu łódzkiego wschodniego z/s w Koluszkach
  • Komenda Powiatowa Państwowej Straży Pożarnej powiatu łódzkiego wschodniego z/s w Koluszkach z Jednostką Ratowniczo-Gaśniczą
  • Ochotnicza Straż Pożarna w Koluszkach

W Koluszkach znajduje się, jedyny w Polsce, Wydział Niedoręczalnych Przesyłek Poczty Polskiej. Gromadzone są tu przesyłki, których z różnych powodów nie można doręczyć adresatowi ani też zwrócić nadawcy.

Sport

W mieście działa klub sportowy KKS Koluszki (piłka nożna, klasa okręgowa, okręg Skierniewice (Grupa IV)) oraz Klub Żeglarski Horyzont.

Wspólnoty wyznaniowe

Ludzie związani z Koluszkami

W Koluszkach w latach 1927–1931 mieszkał Władysław Strzemiński z Katarzyną Kobro. Strzemiński uczył rysunku w tutejszych szkołach, a pamiątką po jego pobycie jest pomnik ku czci odzyskania niepodległości przedstawiający orła projektu artysty z początku lat 30. XX w. Pomnik został zniszczony przez Niemców w 1939 r. i obecnie zrekonstruowany[19]. Strzemiński ma także swoją ławeczkę koło Biblioteki Miejskiej[20].

Zobacz też

Park w Koluszkach

Przypisy

  1. ↑ Podział administracyjny Rzeczypospolitej Polskiej: Praca zespołowa pod redakcją prof. Stanisława Srokowskiego. Warszawa: Biblioteka Samorządowca Nr 77, 1948, s. 95.
  2. 1 2 3 Ludność według płci i miast. GUS. [dostęp 2024-05-15].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 3 stycznia 2026, identyfikator PRNG: 56256.
  4. ↑ Przynależność administracyjna oraz kulturowa okolicznych miejscowości. remedia.home.pl. [dostęp 2021-07-12]. (pol.).
  5. ↑ Gdzie były pierwsze Koluszki?. remedia.home.pl. [dostęp 2021-07-12]. (pol.).
  6. ↑ Charakterystyka gminy. Urząd Miasta Koluszki. [dostęp 2009-12-06]. (pol.).
  7. ↑ Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r.. „Powierzchnia i Ludność w Przekroju Terytorialnym”, 2011-08-10. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1505-5507.
  8. ↑ OSP Koluszki – Historia. koluszki.osp.org.pl. [zarchiwizowane z tego adresu (2016-03-05)]..
  9. 1 2 3 Gmina żydowska w Koluszkach przed 1939. Żydowski Instytut Historyczny. [dostęp 2010-05-25]. [zarchiwizowane z tego adresu (2011-11-09)]. (pol.).
  10. ↑ Czesław Pilichowski: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939–1945. Informator encyklopedyczny. Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1979, s. 238. ISBN 83-01-00065-1.
  11. ↑ Dz. U. z 1949 r. Nr 24, poz. 165 (ISAP).
  12. ↑ Koluszki w liczbach [online], Polska w liczbach [dostęp 2016-01-09], liczba ludności na podstawie danych GUS.
  13. ↑ Wielkie otwarcie w zapomnianej wsi. Made in Pikutkowo.. e-autonaprawa.pl. [dostęp 2018-11-17]. (pol.).
  14. ↑ O firmie – LOGIQ [online] [dostęp 2022-11-28] (pol.).
  15. ↑ Strona główna [online], www.zsp1koluszki.pl [dostęp 2020-10-08].
  16. ↑ Aktualności [online], www.zsp2.info [dostęp 2020-10-08].
  17. ↑ Szkoły, przedszkola i żłobki. Urząd Miasta Koluszki. [dostęp 2018-08-06]. (pol.).
  18. ↑ Dane według wyszukiwarki zborów, na oficjalnej stronie Świadków Jehowy jw.org [dostęp 2018-10-20].
  19. ↑ Internetowe Muzeum Koluszek.
  20. ↑ Ławeczka Strzemińskiego w Koluszkach – TVP3 Łódź – Telewizja Polska S.A [online], lodz.tvp.pl [dostęp 2020-01-05] (pol.).

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.