Piątek (miasto)

Piątek
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Pomnik w Piątku symbolizujący środek Polski
Herb Flaga
Herb Flaga
Państwo

 Polska

Województwo

 łódzkie

Powiat

łęczycki

Gmina

Piątek

Data założenia

przed 1241[1]

Prawa miejskie

1339–1870, 2020

Burmistrz

Anna Matusiak

Powierzchnia

5,24 km²

Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość


1908[2]
364.1 os./km²

Strefa numeracyjna

24

Kod pocztowy

99-120

Tablice rejestracyjne

ELE

Położenie na mapie gminy Piątek
Mapa konturowa gminy Piątek, w centrum znajduje się punkt z opisem „Piątek”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, w centrum znajduje się punkt z opisem „Piątek”
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa konturowa województwa łódzkiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Piątek”
Położenie na mapie powiatu łęczyckiego
Mapa konturowa powiatu łęczyckiego, po prawej nieco na dole znajduje się punkt z opisem „Piątek”
Ziemia52°04′08″N 19°28′47″E/52,068889 19,479722[3]
TERC (TERYT)

1004064

SIMC

0573256

Urząd miejski
ul. Rynek 16
99-120 Piątek
Strona internetowa
BIP

Piątek – miasto w Polsce położone w województwie łódzkim, w powiecie łęczyckim, siedziba gminy Piątek[4].

Piątek leży w historycznej ziemi łęczyckiej[5]. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie płockim.

Miasto położone jest nad rzekami Moszczenicą i Maliną. W Piątku krzyżują się drogi biegnące z Łodzi do Kutna i z Łowicza do Łęczycy.

Historia

Piątek ze względu na swoje położenie był początkowo osadą targową. Prawdopodobnie nazwa Piątku pochodzi od dnia tygodnia, w którym odbywały się w nim targi. Prawa miejskie otrzymał w XIV w. W tym czasie był silnym ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym. W połowie XVII w. liczył 320 domów i ok. 1500 mieszkańców. W tym czasie słynął m.in. z produkcji piwa (w 1800 w Piątku pracowały 33 browary)[6].

W końcu XVI wieku miejscowość była miastem duchownym[7], miasto arcybiskupstwa gnieźnieńskiego w powiecie łęczyckim województwa łęczyckiego[8].

Do połowy XVII w. miasto rozwijało się dość prężnie, stanowiąc ważny ośrodek rzemieślniczo-handlowy. Rozwój Piątku zahamował najazd szwedzki, przede wszystkim jednak do upadku gospodarczego przyczynił się pożar w 1681, który strawił całe miasto. Od tego czasu Piątek nie odzyskał swojej świetności. W 1685 było w nim tylko 40 domów, a 100 lat później, w 1785 zaledwie o 10 więcej. W 1870 Piątek stracił prawa miejskie ze względu na udział mieszkańców w powstaniu styczniowym.

W okresie międzywojennym w Piątku powstała fabryka maszyn rolniczych, która dawała zatrudnienie części ludności. Większość mieszkańców jednak zajmowała się rolnictwem. Istniały również warsztaty rzemieślnicze oferujące mieszkańcom Piątku i okolicy swoje usługi. Część mieszkańców, zwłaszcza Żydzi, zajmowała się handlem. W większości okolicznych wsi istniały majątki ziemskie, w których miała zatrudnienie ludność zamieszkująca okolice Piątku. Tylko w nielicznych wsiach, w których nastąpiło uwłaszczenie, zamieszkiwali (najczęściej małorolni) chłopi.

W pierwszej fazie Bitwy nad Bzurą Piątek i okoliczne wsie stały się areną ofensywy wojsk polskich. Po zaciekłych walkach, poważnie zniszczona miejscowość została zdobyta przez wojsko polskie 9 września 1939, jednak wskutek zmiany sytuacji na froncie oddziały polskie opuściły Piątek bez walki 13 września. W listopadzie 1939 Niemcy wcielili miejscowość w granice Rzeszy. Część polskich mieszkańców wysiedlono, a ludność pochodzenia żydowskiego wymordowano w ośrodku zagłady Żydów z Kraju Warty, w Kulmhof am Nehr (Chełmno n. Nerem).

Do 18 maja 1943 miejscowość nosiła przedwojenną nazwę, dopiero w tym dniu otrzymała niemiecką nazwę (Quadenstädt)[9] na cześć poległego pod Piątkiem w Bitwie nad Bzurą Joachima Meyer-Quade. Wkroczenie Armii Czerwonej 18 stycznia 1945 roku do Piątku zakończyło okres okupacji niemieckiej.

W 1966 działacze oddziału PTTK w Łęczycy wysunęli pomysł ustalenia środka Polski[10.1]. W 1969 Jan Bronisław Ciesielski z Instytutu Geodezji i Kartografii, działającego na zlecenie Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii, określił jego współrzędne geodezyjne i kartograficzne[10.2]. Środek Polski został wyznaczony w Goślubiu, jednak uznano, że symboliczny pomnik należy ustawić w Piątku[10.3]. Wzniesiono go w centrum miejscowości. Wjeżdżający do Piątku są także witani tablicą informacyjną w kształcie granic państwa z napisem „Piątek – geometryczny środek Polski”. W październiku 2018 ogłoszono wyznaczenie nowego, geodezyjnego środka Polski w odległej o 16 kilometrów Nowej Wsi pod Kutnem. Wyznaczono go na podstawie pomiaru uwzględniającego inne parametry, takie jak morskie wody wewnętrzne oraz morze terytorialne Polski i oznaczono kolumną pamiątkową na prywatnej posesji[10.1]

W 1978 w mieście był kręcony polski psychologiczny film obyczajowy „Aktorzy prowincjonalni” w reżyserii Agnieszki Holland[11].

1 stycznia 2020 Piątek ponownie uzyskał prawa miejskie[12].

Zabytki

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[13] na listę zabytków wpisane są obiekty:

Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ Gmina Piątek - Historia i zabytki [online].
  2. ↑ GUS: Ludność – struktura według ekonomicznych grup wieku. Stan w dniu 31.03.2011 r.. [dostęp 2019-12-17].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 99882.
  4. ↑ Piątek, Lututów, Czerwińsk nad Wisłą, Klimontów – nowe miasta w Polsce od stycznia 2020 | Z kraju [online], TVN24 BiS [dostęp 2019-12-31] (pol.).
  5. ↑ Łęczyckie bajanie o Borucie panie, oprac. Wiktoryn Grąbczewski. Wydawnictwo „Sport i Turystyka”, Warszawa 1990, s. 7. ISBN 83-217-2734-4.
  6. ↑ Franciszek Paprocki, Piątek; rzut oka na przeszłość miasta i jego stan obecny, 1937.
  7. ↑ Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, w: Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Łódź 1929, s. 15.
  8. ↑ Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 67.
  9. ↑ Verodnungsblatt des Reichsstathalters im Warthegau. 18 V 1943, nr 12, s. 99.
  10. Joanna Leszczyńska. Środek na bok. „Polityka”, 13 lutego 2019.
    1. 1 2 S. 34.
    2. ↑ S. 34–35.
    3. ↑ S. 35.
  11. ↑ Aktorzy prowincjonalni w bazie filmpolski.pl
  12. ↑ Akt nadania statusu miasta przez Radę Ministrów [online], 2019 [dostęp 2020-01-07].
  13. ↑ NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 2011-05-22]. [zarchiwizowane z tego adresu (2021-08-30)].
  14. ↑ Maciej Grzegorz Smoliński: Biskup Zygmunt Choromański (1892 – 1968). Życie i działalność. Warszawa: 2013, s. 20.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.