Librantowa

Librantowa
wieś
Ilustracja
Nowy kościół
Państwo

 Polska

Województwo

 małopolskie

Powiat

nowosądecki

Gmina

Chełmiec

Wysokość

do 543 m n.p.m.

Liczba ludności (2022)

1372[1]

Strefa numeracyjna

18

Kod pocztowy

33-300[2]

Tablice rejestracyjne

KNS

SIMC

0420251

Położenie na mapie gminy Chełmiec
Mapa konturowa gminy Chełmiec, po prawej nieco u góry znajduje się punkt z opisem „Librantowa”
Położenie na mapie Polski
Mapa konturowa Polski, na dole nieco na prawo znajduje się punkt z opisem „Librantowa”
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa konturowa województwa małopolskiego, blisko centrum po prawej na dole znajduje się punkt z opisem „Librantowa”
Położenie na mapie powiatu nowosądeckiego
Mapa konturowa powiatu nowosądeckiego, u góry znajduje się punkt z opisem „Librantowa”
Ziemia49°39′59″N 20°45′21″E/49,666389 20,755833[3]

Librantowa – wieś w Polsce, położona w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, w gminie Chełmiec[4][5][6]. W ciągu wieków używano w dokumentach pisanych następujących nazw miejscowości: 1389 r. – Hildbrantowa, 1394 r. – Hilbrantowa, 1400 r. – Helbranthowa, 1412 r. – Lybranthow/Lybrantowa/Librantowa, 1448 r. – Hilbrantowa utraque Maior et Minor [czyli Librantowa obie, większa i mniejsza], 1470–80 – Ilbramtowa Maior i Minor; 1529 – Lybranthowa/Lubranthowa; 1581 r. – Librantowa[7].

Integralne części wsi

Integralne części wsi Librantowa[5][6]
części wsiBucze, Dzwonek, Folwark, Góry, Grabie, Granica, Łęgi, Mała Wieś, Malinie, Michalikówka, Odłęcze, Olchówka, Pasternia, Pod Folwarkiem, Podlesie, Przedewsie. Skałka, Wisyny, Zakarczmie

Położenie

Wieś leży na Pogórzu Środkowobeskidzkim na pograniczu zachodniej części Kotliny Sądeckiej i Pogórza Rożnowskiego, które rozciąga się między dolinami rzek Dunajec i Biała. Najwyższym wzniesieniem w okolicy jest Dąbrowska Góra (583 m) i Kobylnica (579 m) leżąca w granicach pobliskiej Miłkowej. Wioska położona jest na wzgórzach dochodzących do wysokości 542 m n.p.m. Graniczy z gminą Korzenna (Łęką Siedlecką, Siedlcami, Słowikową), Klimkówką, Naściszową, Januszową i Boguszową[8].

Historia

Liczne wzmianki o Librantowej w dokumentach średniowiecznych od XV do XVI w. przetłumaczone z języka łacińskiego, przedstawione są w "Słowniku historyczno-geograficznym ziem polskich w średniowieczu" pod hasłem "Librantowa" opracowanym przez Janusza Kurtykę. Wiele informacji zawarte jest także pod hasłem Ilbrantowa w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich[9]. Autorem tego hasła jest prawdopodobnie Maurycy Maciszewski (1847–1917) pochodzący z Bochni stały współpracownik redakcji Słownika.

Właściciele i fundacje

  • Z początkiem – własność królewska pochodząca od księżnej wdowy krakowskiej, następnie przekazana w użytkowanie wieczyste szlachcie.
  • W 1394 r. rajcy nowosądeccy otrzymali od Zawiszy Czerwonego (z Oleśnicy) w wieczyste zarządzanie na rzecz szpitala św. Ducha wsie: Januszowa, Kwieciszowa, Librantowa, Wolfowa i Boguszowa. Królowa Jadwiga nadała na utrzymanie szpitala roczne świadczenie – 6 groszy – od tych dóbr, które miały zostać zwolnione z opłat królewskich.
  • W 1400 r. biskup krakowski Piotr Wysz zatwierdził fundację szpitala i jego pomoc m.in. w Librantowej i dobrach inwentarza (100 owiec i bydła).
  • W 1412 r. rajcy przekazali Norbertanom w Nowym Sączu uposażenie szpitala, w tym Librantową.
  • W roku 1412 r. i za pontyfikatu papieża „antypapieża” Jana XXIII (1410–1415) potwierdzono fundację i tytuł własności Librantowej na rzecz klasztoru norbertanów.
  • W latach 1470–80 prawo własności było podzielone: Librantowa Maior (większa) – 6 łanów kmiecych, z karczmą, zagrodami; Librantowa Minor – 5 łanów bez karczmy, folwarku ani młyna. Kmiecie płacili dziesięcinę (owce, koguty, ser), świadczyli roboty i popis (pomoc przy wojsk).
  • W 1518 r. Zygmunt I Stary rozstrzygnął spór, potwierdzając prawa klasztoru norbertańskiego do Librantowej i innych wsi, z obowiązkiem płacenia dochodów na szpital[10].
  • W 1529 r. klasztor otrzymywał czynsz w wysokości 3½ – 4 grosze.
  • W 1564 r. opat oświadczył, że klasztor posiada 100 łanów, na których ulokowano pięć wsi, w tym Librantową. Roczny czynsz wynosił 6 groszy praskich.
  • W 1581 r. wykazano: 14 łanów kmiecych, 4 zagrody z rolą, 8 dwuizbowych gospodarstw z bydłem, 7 bez bydła i rzeźnika.

Status prawny i lokacja Librantowej

Obowiązki dziesięcinne na rzecz kościoła

Librantowa w XIX w.

Wiele interesujących informacji na temat Librantowej w XIX w. można wyczytać w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V. Autor hasła Librantowa, prawdopodobnie Maurycy Maciszewski (1847–1917), podaje, że wioska 1784 r. należała do austriackiego tzw. funduszu religijnego. W 1829 r. wraz z wsiami Naściszowa, Kwieciszowa, Boguszowa, Grabowa, Brzezie, Bobków, Łęg i Piątkowa została sprzedana za 8150 złotych reńskich Józefowi Hebenstreitowi. Po 1867 r. była to wspólna gmina: Librantowa z Boguszową[11]. Obszar dworski obejmował grunty orne: 88 morgów, łąki i ogrody: 10 morgów, pastwiska: 36 morgów, las iglasty: 215 morgów. Posiadłości chłopskie: grunty orne: 562 morgi, łąki i ogrody: 137 morgów, pastwiska: 173 morgi, lasy i zarośla: 259 morgów (miary austriackie, tzw. morgi austriackie, czyli ok. 0,5755 ha). Grunty głównie nadające się pod uprawę żyta[11].

Wg Słownika geograficznego Królestwa Polskiego... w Librantowej miała istnieć kopalnia nafty i mała fabryka wyrobów z oleju skalnego. Autor podaje, że kopalnie badane były w 1875 roku przez E. Windakiewicza i dra E. Dunikowskiego. Znajdują się w zagłębieniu góry. Najgłębszy szyb (studnia) osiąga 280 stóp głębokości (czyli ok. 82 metry), jednak ropa naftowa pojawia się już na głębokości 10 sążni (czyli ok. 19 metrów), po czym znika.

Zabytki

Cmentarz „Dzwon Loretański”, na którym znajduje się Mogiła zbiorowa żołnierzy polskich i szwedzkich z czasów króla Jana Kazimierza. W 1655 rozegrała się bitwa między wojskami szwedzkimi a wojskami króla polskiego podróżującego z Opola przez Żarnów do Lwowa. W latach 70. XX w. podczas remontu drogi odkopano kości żołnierzy króla Jana Kazimierza[12]. Obiekt wpisany do rejestru zabytków nieruchomych województwa małopolskiego[13].

Kapliczka i dzwonnica
  • Kapliczka murowana z 1632 roku[14];
  • dzwonnica z pierwszej połowy XIX wieku[15].

Kapliczka ma kształt czworościennego słupa o trzech kondygnacjach, o zwieńczeniu w formie pięciu cylindrycznych wieżyczek, nakrytych stożkowymi daszkami. Dzwonnica również posiada formę czworościennego słupa, analogicznie do kapliczki jest trój kondygnacyjna.

W XX w.

W latach 1954–1960 Librantowa była siedzibą Gromadzkiej Rady Narodowej. W 1961 r., po jej likwidacji, przyłączono wieś do GRN w Siedlcach. Lata 1973–1977 to przynależność Librantowej do gminy wiejskiej Nowy Sącz. Od 1977 r. jest sołectwem gminy Chełmiec.

W latach 1954–1961 wieś należała i była siedzibą władz gromady Librantowa, po jej zniesieniu w gromadzie Siedlce. W latach 1975–1998 wieś administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Liczba mieszkańców

Na podstawie dostępnych "online" w elektronicznej bibliotece KUL Schematyzmów Diecezji Tarnowskiej[16] można prześledzić liczbę katolików podawaną przez proboszczów z Siedlec. Poniższa tabela ilustruje dynamikę wzrostu w latach od 1855 do 1939 r. W związku z tym, że od czasów józefińskich w zaborze austriackim parafie pełniły w pewnej mierze obowiązki dzisiejszych Urzędów Stanu Cywilnego, schematyzmy można traktować jako stosunkowo wiarygodne źródło informacji. Informacje nie uwzględniają osób wyznania mojżeszowego. W poszczególnych schematyzmach podawana jest jedynie liczba Żydów mieszkających w całej parafii, jednak autor hasła "Librantowa" w Słowniku Geograficzny Królestwa Polskiego zaznacza, że wszyscy mieszkańcy są wyznania rzymskokatolickiego[11]. Było to pewnym wyjątkiem na tym terenie.

Rok Liczba mieszkańców
1855 260
1861 238
1865 267
1870 336
1875 352
1880 399
1894 470
1900 505
1910 613
1914 629
1919 634
1926 641
1936 917
1939 917

Urzad Gminy Chełmiec podaje na swojej oficjalnej stronie internetowej, że obecnie (rok 2025) w Librantowej mieszka 1379 osób[4].

Oświata

W Librantowej funkcjonuje szkoła podstawowa im. Józefa Bieńka historyka, poety, żołnierza Batalionów Chłopskich i Armii Krajowej, Honorowy Obywatel Miasta Nowego Sącza[17]. Szkoła w Librantowej ma bogata historię. W 1875 roku, dzięki staraniom nauczyciela Józefa Pietrusińskiego i wójta Jana Bieńka, wybudowano drewniany budynek szkolny, w którym kontynuowano edukację dzieci. Szkoła ta odgrywała ważną rolę w krzewieniu kultury w Librantowej[18]. Słowa hymnu szkoły wyznaczają program wychowawczy:

I nikt nie zniszczy naszej siły:

wyjdziem zwycięsko z burz i wojen,

gdy serca rodzin będą biły-

wiarą, miłością i pokojem![18]

Sport

Od 1998 roku działa w Librantowej piłkarski Ludowy Klub Sportowy Librantovia Librantowa[19], występujący w nowosądeckiej A klasie.

Religia

W Librantowej działa Parafia św. Alberta Chmielowskiego. Od roku 1801 Librantowa należała do parafii w Siedlcach. Ks. Stanisław Tokarczyk w latach 70. XX w. zaczął czynić pierwsze starania o budowę kościoła Librantowej. Pozwolenie na budowę kaplicy uzyskano w 1984 r. Władze diecezji tarnowskiej do administratorstwa budowy wyznaczyli ks. Stanisława Żurata, a następnie ks. Stanisława Kumiegę. Plac pod budowę poświęcono 12 sierpnia 1984 r., a budowa rozpoczęła się dzień później. 18 października 1984 r. został zatwierdzony tytuł kaplicy (pod wezwaniem błogosławionego brata Alberta Chmielowskiego) przez ówczesnego biskupa tarnowskiego Jerzego Ablewicza. Kościół żelbetowy zbudowano w latach 1983–1987 według projektu Pawła Dygonia.

15 czerwca 1985 r. bp Piotr Bednarczyk poświęcił i wmurował kamień węgielny, a 5 czerwca 1988 r. odbyła się konsekracja kaplicy przez tego samego biskupa. 3 listopada 2002 r. z chwilą erygowania parafii przez bpa Wiktora Skworca dotychczasową kaplicę podniesiono do rangi kościoła parafialnego pw. św. Alberta Chmielowskiego.

Ochotnicza Straż Pożarna w Librantowej

Jednostka OSP w Librantowej została utworzona w 2002 roku[20], przy której funkcjonuje Orkiestra Dęta. Orkiestra ma na swoim koncie wiele sukcesów, bierze czynny udział w lokalnych imprezach, a także reprezentuje region poza granicami kraju: Festiwal "Balkan Folk Fest" w Bułgarii, Międzynarodowy Festiwal Orkiestr Dętych w Karlowych Varach, Festiwal Muzyczno-taneczny w Csongrád, Węgry.

Zespół Regionalny „Librantowianie”

W Librantowej od 2014 roku działa Zespół Regionalny „Librantowianie”, którego celem jest ochrona od zapomnienia i kultywowanie tradycji Lachów Sądeckich i Pogórzan. W regionie główną rolę ogrywają melodie i tańce grupowe oparte na rytmie walca o charakterze lirycznym, obecne są również żywe tańce z podkładem muzycznym kontrabasu, klarnetu i trąbki[21].

Przypisy

  1. ↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-04].
  2. ↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2013, s. 651 [zarchiwizowane z adresu 2014-02-22].
  3. ↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 68077.
  4. 1 2 Sołectwo Librantowa, https://chelmiec.pl/librantowa/ [dostęp 20205-06-29].
  5. 1 2 Rozporządzenie Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 13 grudnia 2012 r. w sprawie wykazu urzędowych nazw miejscowości i ich części (Dz. U. z 2013 r. poz. 200 (ISAP))
  6. 1 2 GUS. Rejestr TERYT
  7. ↑ Hasło Librantowa w: Wiśniewski Jerzy, Karol Buczek (red.), Słownik Historyczno-Geograficzny województwa Krakowskiego w średniowieczu, t. III, Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989, s. 610 (pol.) Wiśniewski Jerzy, Karol Buczek (red.), Słownik Historyczno-Geograficzny województwa Krakowskiego w średniowieczu, t. II, Kraków: Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1989, s. 204 (pol.).
  8. ↑ Pogórze Rożnowskie. Mapa 1:50 000. Kraków: Compass, 2004. ISBN 83-89165-72-4.
  9. ↑ Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, t. III, Warszawa 1884, s. 257, http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/257 [dostęp 2025-06-29].
  10. ↑ Województwo krakowskie w drugiej połowie XVI wieku ; Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 2008, s. 103.
  11. 1 2 3 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V, s. 206-207, http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/205 [dostep 2025-06-29].
  12. ↑ Karta cmentarza w Librantowej, https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-252978 [dostep 2025-06-29].
  13. ↑ Wykaz obiektów wpisanych do Rejestru Zabytków Nieruchomych Województwa Małopolskiego z uwzględnieniem podziału na powiaty i gminy [online], wuoz.malopolska.pl [dostęp 2023-12-09].
  14. ↑ karta zabytku, https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-253032 [dostęp 2025-06-29].
  15. ↑ Karta zabytku, https://zabytek.pl/pl/obiekty/g-280976, [dostęp 2025-06-29].
  16. ↑ Schematismus Universi Vener. Cleri Dioeceseos Tarnoviensis - Biblioteka Cyfrowa KUL [online], dlibra.kul.pl [dostęp 2025-06-25].
  17. ↑ Szkoła podstawowa w Librantowej, http://zslibrantowa.edu.pl/
  18. 1 2 Historia szkoły. Nasz patron, http://zslibrantowa.edu.pl/index.php/component/content/category/90-o-szkole [dostęp 2025-0629].
  19. ↑ Ludowy Klub Sportowy Librantovia, https://saczopedia.dts24.pl/librantowa-ludowy-klub-sportowy-librantovia/ [dostęp 2025-06-29].
  20. ↑ OSP Librantowa – Nowy Sącz 112 [online], nowysacz112.pl [dostęp 2017-12-13] (pol.).
  21. ↑ Zespół Regionalny „Librantowianie”. kołomnie. [dostęp 2018-06-01]. (pol.).

Literatura źródłowa

  • J. Sygański, Historia Nowego Sącza, t. III (1902), s. 48–85.
  • K. Dziwik, „Z badań nad stosunkami własnościowymi…”, Rocznik BPAN 4 (1958), s. 113–127; oraz „Struktura i rozmieszczenie feudalnej własności…”, Rocznik BPAN 7/8 (1961/62), s. 72–74.
  • S. Płaza, Sołectwa w powiecie sądecko-czchowskim XIII–XVIII, Rocznik Sądecki 9 (1968), s. 63–64.
  • J. Rajman, Osadnictwo okolic Nowego Sącza i kształtowanie się strefy podmiejskiej (XIII-XV w.), [w:] Dzieje miasta Nowego Sącza, t. 1, pod red. F. Kiryka, Warszawa 1992.
  • M. Barański, Dominium sądeckie: od książęcego okręgu grodowego do majątku klasztoru klarysek sądeckich, Warszawa 1992, s. 23.

Linki zewnętrzne

This article is issued from Wikipedia. The text is available under Creative Commons Attribution-Share Alike 4.0 unless otherwise noted. Additional terms may apply for the media files.