Wiktor Skworc

Urodził się 19 maja 1948 w Bielszowicach^[2], później włączonych jako dzielnica do Rudy Śląskiej^[3], w rodzinie Jerzego i Anny z domu Nandzik^[4]. Egzamin dojrzałości zdał w 1966^[2] w II Liceum Ogólnokształcącym w Rudzie Śląskiej^[5]. W 1973 ukończył studia filozoficzno-teologiczne w Wyższym Śląskim Seminarium Duchownym w Krakowie. W trakcie studiów w roku akademickim 1970/1971 odbył obowiązkowy roczny staż w kopalni węgla kamiennego „Walenty – Wawel” w Rudzie Śląskiej^[2]. 19 kwietnia 1973^[1] w Katedrze Chrystusa Króla w Katowicach^[6] został wyświęcony na prezbitera przez Herberta Bednorza, biskupa diecezjalnego katowickiego^[1]. Inkardynowany został do diecezji katowickiej^[1]. Na Akademii Teologii Katolickiej w Warszawie uzyskał w 1979 licencjat z teologii^[2], a w 1995 na podstawie dysertacji Budownictwo kościołów w diecezji katowickiej w latach 1945–1989 doktorat z nauk humanistycznych w specjalności historia Kościoła^[7].

Po przyjęciu święceń diakonatu przebywał w Dreźnie, gdzie pełnił posługę duszpasterza polskiej młodzieży pracującej w Dreźnie i Lipsku. W sierpniu 1973 został mianowany wikariuszem w Parafii Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Katowicach. W latach 1975–1980 był sekretarzem i kapelanem biskupa Herberta Bednorza. W 1980 został mianowany kanclerzem kurii diecezjalnej w Katowicach. Pełniąc tę funkcję, przyczynił się do wybudowania domu księży emerytów i klasztoru sióstr karmelitanek w Katowicach, a także utworzył fundusz pomocy dla księży misjonarzy. W czasie stanu wojennego współtworzył i współdziałał w ramach Biskupiego Komitetu Pomocy Więźniom i Internowanym. Był jednym z głównych organizatorów wizyty papieża Jana Pawła II w Katowicach w trakcie podróży apostolskiej do Polski w 1983. W latach 80. XX w. pośredniczył jako mediator w sporach pomiędzy strajkującymi i pracodawcami. Od 1992 był wikariuszem generalnym i ekonomem archidiecezji katowickiej. Oprócz tego zajmował stanowisko wizytatora diecezjalnego, a także należał do rady kapłańskiej i kolegium konsultorów^[2].

W 1979 został zarejestrowany przez Służbę Bezpieczeństwa jako tajny współpracownik o pseudonimie „Dąbrowski”. Miało to miejsce po zatrzymaniu go przez patrol Milicji Obywatelskiej, który odkrył, że w bagażniku przewoził tzw. żywność delikatesową z Baltony w ilości większej niż na potrzeby jednej osoby. W czasie przesłuchania został poinformowany, że może być oskarżony o spekulację^[8.1]. Współpraca formalnie została rozwiązana w listopadzie 1989^[9]. W archiwach Instytutu Pamięci Narodowej zachowało się kilkanaście raportów z rozmów przeprowadzonych przez oficera prowadzącego, które odbyły się w różnych miejscach, również w prywatnych samochodach, w warunkach konspiracji. Zawarte są w nich m.in. informacje o stosunku kurii do Kazimierza Świtonia, o rozmowie dyscyplinującej z księdzem Bernardem Czerneckim, by nie dopuszczał do wystąpień osób świeckich w Kościele Matki Kościoła w Jastrzębiu-Zdroju, o planowanych nominacjach biskupów pomocniczych w diecezji katowickiej, o konkluzjach z rozmów w kurii po zatrzymaniu górników kopalni Mysłowice^[8.2]. W 2006 zapewnił hierarcha, że jego kontakty z funkcjonariuszami SB odbywały się za wiedzą katowickich ordynariuszy^[10].

13 grudnia 1997 papież Jan Paweł II mianował go biskupem diecezjalnym diecezji tarnowskiej^[11]. Święcenia biskupie otrzymał 6 stycznia 1998 w Bazylice św. Piotra na Watykanie^[2]. Głównym konsekratorem był Jan Paweł II, zaś współkonsekratorami arcybiskup Giovanni Battista Re, substytut ds. Ogólnych Sekretariatu Stanu, i arcybiskup Jorge María Mejía, sekretarz Kongregacji ds. Biskupów^[1]. Ingres do Bazyliki Katedralnej Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Tarnowie odbył 25 stycznia 1998^[2]. Jako zawołanie biskupie przyjął słowa In Spiritu Sancto^[12] (W Duchu Świętym)^[4]. W czasie pełnienia funkcji ordynariusza tarnowskiego przyczynił się do utworzenia, działającego w strukturach Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie, samodzielnego Wydziału Teologicznego w Tarnowie^[2]. Jako biskup tarnowski sprawował urząd wicekanclerza tego wydziału^[13]. W Starym Sączu, na miejscu papieskiej wizyty z 1999, utworzył Diecezjalne Centrum Pielgrzymowania im. Jana Pawła II. Podjął decyzję o budowie w Tarnowie klauzurowego klasztoru sióstr karmelitanek. Dla katolików świeckich zaangażowanych w ruchach i stowarzyszeniach organizował spotkania w ramach Diecezjalnego Forum Ruchów i Stowarzyszeń, natomiast dla samorządowców w okresie adwentu dni skupienia, poświęcone problemom z zakresu katolickiej nauki społecznej^[14]. Wspierał edukację zdolnej młodzieży pochodzącej z ubogich rodzin diecezji, tworząc w Tarnowie, Nowym Sączu, Mielcu i Szczucinie Katolickie Centra Edukacji Młodzieży „Kana”, jak również powołując Fundację im. Arcybiskupa Jerzego Ablewicza, przekazującą rokrocznie ponad 100 stypendiów. Utworzył także Rodzinę Szkół im. Jana Pawła II i Rodzinę Szkół Świętych i Błogosławionych. Zaangażował się w budowę Ośrodka Opiekuńczo-Rehabilitacyjnego dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnej Caritas Diecezji Tarnowskiej w Jadownikach Mokrych, Przytuliska św. Brata Alberta w Grywałdzie, prowadzonego przez siostry albertynki, oraz stacjonarnego hospicjum w Tarnowie, prowadzonego przez Fundację „Kromka Chleba”, wsparł też program „Gniazdo”, mający na celu pomoc rodzinom wielodzietnym w budowie lub remoncie domu. Promował posługę nadzwyczajnych szafarzy Komunii Świętej, zanoszących Komunię św. do domów chorych^[2]. Zarządził, aby rady parafialne były wybierane w wyborach powszechnych^[15]. Każdego roku kilku kapłanów diecezjalnych kierował do pracy w krajach misyjnych, na Wschodzie i w Europie Zachodniej^[2].

29 października 2011 papież Benedykt XVI mianował go arcybiskupem metropolitą katowickim^[16][17]. Ingres do archikatedry w Katowicach odbył 26 listopada 2011^[18]. Do tego dnia pełnił funkcję administratora diecezji tarnowskiej^[19]. Jako arcybiskup metropolita katowicki objął urząd wielkiego kanclerza Wydziału Teologicznego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. 29 czerwca 2012 otrzymał z rąk papieża paliusz^[20]. 31 maja 2023 papież Franciszek przyjął jego rezygnację z obowiązków arcybiskupa metropolity katowickiego^[21][22].

W 2020 ksiądz Tadeusz Isakowicz-Zaleski opisał zarzuty dotyczące niewłaściwego postępowania w sprawie podległego mu księdza, wobec którego do kurii wpłynęły skargi o dopuszczanie się czynów pedofilskich^[23]. W reakcji na to rzecznik arcybiskupa katowickiego wydał dwa oświadczenia: w pierwszym przekazał, że arcybiskup wyraził żal i ubolewanie z powodu krzywdy wszystkich ofiar podległego mu duchownego^[24], w drugim poinformował o zwróceniu się hierarchy do arcybiskupa metropolity krakowskiego Marka Jędraszewskiego z wnioskiem o wszczęcie postępowania wyjaśniającego w oparciu o motu proprio Vos estis lux mundi^[25]. Sprawa dotyczyła sytuacji z 2002, gdy po przeprowadzeniu postępowania wstępnego dotyczącego zarzutów wobec proboszcza z Woli Radłowskiej^[26], który nie przyznawał się do winy^[27], hierarcha odwołał go z urzędu i skierował na urlop^[28], a w następnym roku wysłał do pracy duszpasterskiej w Gródku Podolskim na Ukrainie^[26]. Wbrew przepisom wprowadzonego w 2001 motu proprio Sacramentorum sanctitatis tutela nie powiadomił o postępowaniu Kongregacji Nauki Wiary^[28]. Nie zawiadomił również organów ścigania^[29]. Według ustaleń śledztwa duchowny podczas pobytu na Ukrainie ponownie dopuścił się molestowania małoletnich^[29]. Po powrocie księdza do diecezji w 2008^[27] hierarcha mianował go penitencjarzem w parafii w Krynicy-Zdroju^[26], ponadto ksiądz nauczał religii w szkole i prowadził rekolekcje^[28]. Na duchownego nałożył suspensę i zakazał mu pracy z małoletnimi po wznowieniu w 2010 postępowania w następstwie nowego zawiadomienia złożonego przez osobę poszkodowaną przez niego^[28]. W 2013 Kongregacja Nauki Wiary w dekrecie skazującym stwierdziła winę oskarżonego księdza i nałożyła na niego sankcje^[27]. W lipcu 2021 archidiecezja krakowska poinformowała, że Stolica Apostolska zakończyła dochodzenie w sprawie sygnalizowanych zaniedbań arcybiskupa w prowadzeniu spraw dwóch duchownych diecezji tarnowskiej. W następstwie postępowania hierarcha wystąpił o wyznaczenie arcybiskupa koadiutora dla archidiecezji katowickiej, w Konferencji Episkopatu Polski zrzekł się członkostwa w Radzie Stałej i przewodniczenia Komisji Duszpasterstwa, a także zobowiązał się wesprzeć finansowo wydatki diecezji tarnowskiej związane ze sprawami wykorzystania seksualnego^[30]. W piśmie do wiernych i duchowieństwa archidiecezji katowickiej zwrócił się z prośbą o przebaczenie jego zaniedbań oraz zapewnił, że od objęcia kierownictwa nad archidiecezją podjął szereg działań na rzecz ochrony osób małoletnich^[31]. W grudniu 2021 papież Franciszek mianował arcybiskupem koadiutorem Adriana Galbasa^[32][33], który w tym samym miesiącu kanonicznie objął urząd^[34]. Tarnowska prokuratura, badająca czyny duchownego podejrzewanego o molestowanie małoletnich^[35], dotarła do informacji o co najmniej 95 pokrzywdzonych przez niego osobach^[29], jednak wszystkie przypisywane mu czyny karalne uległy przedawnieniu^[35].

W strukturach Konferencji Episkopatu Polski pełnił funkcję delegata ds. Ruchu Światło-Życie (1999–2004)^[2], przewodniczącego Komisji ds. Misji (2001–2011)^[36], przewodniczącego Rady Ekonomicznej (2004–2009)^[2] i przewodniczącego Komisji Rewizyjnej (2009–2019)^[37][38]. W 2004 został delegatem ds. Działalności w Polsce „Kirche in Not”, w 2006 przewodniczącym Zespołu ds. Kontaktów z Konferencją Episkopatu Niemiec^[2], w 2016 przewodniczącym Komisji Duszpasterstwa^[39], a w 2018 członkiem Rady Stałej^[40]. W 2010 został nominowany przez nuncjusza apostolskiego w Polsce członkiem Kościelnej Komisji Konkordatowej^[2]. 1 lipca 2005 papież Benedykt XVI mianował go członkiem Kongregacji ds. Ewangelizacji Narodów^[41].

Konsekrował trzech biskupów pomocniczych tarnowskich: Stanisława Budzika (2004), Wiesława Lechowicza (2008) i Andrzeja Jeża (2009) oraz trzech biskupów pomocniczych katowickich: Marka Szkudłę (2015), Adama Wodarczyka (2015) i Grzegorza Olszowskiego (2018). Był współkonsekratorem podczas święceń biskupów pomocniczych katowickich: Stefana Cichego (1998) i Józefa Kupnego (2006), administratora apostolskiego Atyrau Janusza Kalety (2006), biskupa pomocniczego gliwickiego Andrzeja Iwaneckiego (2018) oraz biskupa pomocniczego opolskiego Waldemara Musioła (2022)^[1].