Powiat olicki
Powiat olicki (niem. Kreis Alita, lit. Alytaus apskritis, rus. Алитусский уезд) – jednostka administracyjno-terytorialna Ober-Ostu, Republiki Litewskiej oraz Litewskiej SRR w ZSRR, funkcjonująca w latach 1915–1950. Siedzibą powiatu była Olita.
Historia
Powiat został utworzony we wrześniu 1915 roku przez niemieckie władze okupacyjne pod nazwą Kreis Alita. Został utworzony z części powiatów kalwaryjskiego i sejneńskiego guberni suwalskiej oraz trockiego i lidzkiego guberni wileńskiej. Siedziba starosty powiatowego (niem. Kreishauptmann) oraz posterunek żandarmerii znajdowały się w Olicie. W latach 1915–1916 powiat należał do okręgu suwalskiego Ober-Ostu, w latach 1916–1917 do okręgu wileńsko-suwalskiego, a w latach 1917–1918 do okręgu litewskiego. W 1917 roku do powiatu włączono powiat merecki[1]. Administracja niemiecka sprawowała władzę do października 1918 roku[2].
W 1919 roku, w odrodzonej Republice Litewskiej, utworzono nową sieć powiatów, w tym zachowano niemiecki powiat olicki. w skład powiatu olickiego weszły 22 gminy[3]. W latach 1920–1939 południowo-wschodnia część powiatu znajdowała się pod administracją Polski (gminy Druskieniki, Marcinkańce i Rudnia, które w Polsce przekształcono w inne gminy)[4][5]. Obszar ten powrócił do Litwy na przełomie lat 1939 i 1940. Na odzyskanym terytorium 15 stycznia 1941 roku odtworzono gminy wiejskie Druskieniki, Marcinkańce i Rudnia, które zostały wydzielone z rejonów porzeckiego i raduńskiego Białoruskiej SRR[6].
W latach 1941–1942 powiat olicki wchodził w skład okręgu regionalnego wileńskiego Generalnego Okręgu Litwy (Generalbezirk Litauen) w Komisariacie Rzeszy Ostland i obejmował 12 gmin wiejskich. W latach 1942–1944 należał do okręgu kowieńskiego[7].
W 1945 roku, po zakończeniu II wojny światowej, na w Litewskiej SRR (ZSRR) ponownie utworzono 41 powiatów, w tym powiat olicki. W 1946 roku gminy wiejskie Birsztany, Jezno i Stokliszki przekazano do nowo utworzonego powiatu preńskiego, natomiast gminy Druskieniki, Marcinkańce, Merecz, Rudnia i Orany do nowego powiatu orańskiego[8].
20 czerwca 1950 roku, w wyniku reformy administracyjnej Litewskiej SRR, powiat został zlikwidowany. Większość jego obszaru weszła w skład rejonu olickiego (23 sielsowiety), a pozostałe tereny przyłączono do rejonów: daugowskiego (14 sielsowietów), jezneńskiego (6), łoździejskiego (8), simneńskiego (16) oraz wiejsiejskiego (2)[9].
W 1995 roku utworzono współczesną jednostkę administracyjną pod nazwą okręg olicki, której granice różnią się drastycznie od granic historycznego powiatu istniejącego w latach 1915–1950[10].
Przypisy
- ↑ Das Land Ober Ost, Stuttgart-Berlin 1917.
- ↑ Aleksy Deruga, Polityka wschodnia Polski wobec ziem Litwy, Białorusi i Ukrainy (1918–1919), W-wa: Książka i Wiedza, 1969.
- ↑ Lietuvos apgyventos vietos: pirmojo visuotinojo Lietuvos gyventojų 1923 m. surašymo duomenys. – Kaunas, Centralinis Statistikos Biuras, 1925.
- ↑ Lietuviškoji enciklopedija - Lietuviškoji enciklopedija, I t. Vilnius: „Spaudos Fondas“, bendradarbiaujant su Lietuvių Katalikų Mokslo Akademija, 1931-1933.
- ↑ Adam Janusz Mielcarek: Podziały terytorialno – administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2008.
- ↑ Административно-территориальное устройство БССР: справочник: в 2 т. / А.И. Карпачева и др. / Главное архивное управление при Совете Министров БССР, Институт философии и права Академии наук БССР
- ↑ Mironowicz E., Historia Białorusi XX-XXI wieku, Białystok: Fundacja Sąsiedzi, 2021
- ↑ Lietuvos TSR administratyvinis-teritorinis padalinimas pagal 1949 m. sausio 1 d. padėtį. Lietuvos TSR Aukščiausiosios Tarybos Prezidiumo informacijos-statistikos skyrius. – Vilnius, Lietuvos TSR Aukščiausiosios Tarybos Prezidiumo leidinys, 1949.
- ↑ Tarybų Lietuvos enciklopedija. – Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1985.
- ↑ Alytaus apskritis. Lietuvos istorija. Enciklopedinis žinynas. I tomas (A–K). – Vilnius, Mokslo ir enciklopedijų leidybos institutas, 2011. ISBN 978-5-420-01689-3.