Merecz (gmina)
| gmina wiejska | |
| 1867–1950 | |
 | |
| Państwo | |
|---|---|
| Okręg |
1867–1919: gb. wileńska |
| Rejon |
1867–1918: trocki (RU) |
| Siedziba | |
| Data powstania |
1867 |
| Data likwidacji |
1950 |
| Populacja (1919) • liczba ludności |
|
| Szczegółowy podział administracyjny | |
| Liczba gromad |
13[2] |
| Liczba miejscowości |
73[2] |
Położenie na mapie | |
| 54°09′50″N 24°11′10″E/54,163889 24,186111 | |
Merecz (ros. Меречская волость, lit. Merkinės valsčius) – dawna gmina wiejska istniejąca w latach 1867–1950 na Wileńszczyźnie. Siedzibą władz gminy było miasteczko Merecz, obecnie na Litwie.
Historia
Gmina zbiorowa Merecz powstała w wyniku reformy struktur administracyjnych państwa rosyjskiego w latach 1864–1867. Była częścią powiatu trockiego, należącego do guberni wileńskiej[3]. W 1874 roku obejmowała 73 miejscowości w 13 gromadach, zamieszkanych przez 4400 ludzi[2].
Po I wojnie światowej, gmina została włączona do odrodzonej Republiki Litewskiej, gdzie weszła w skład nowo utworzonego powiatu olickiego. Jedanak już 7 czerwca 1919 jednostka weszła w skład utworzonego pod polskim Zarządem Cywilnym Ziem Wschodnich okręgu wileńskiego (polski powiat trocki)[4], przejętego 9 września 1920 przez Tymczasowy Zarząd Terenów Przyfrontowych i Etapowych[5].
W związku z demarkacją granicy z Litwą Środkową w 1920 roku północna część gminy Merecz (jako samodzielna gmina) powróciła do Republiki Litewskiej i tamtejszego powiatu olickiego. Natomiast południowy fragment gminy (na prawym brzegu Mereczanki) znalazł się w strefie tzw. pasa neutralnego. Odcinek ten (bez formalnego statusu gminy) przyznano Polsce w lutym 1923 w myśl decyzji Rady Ambasadorów i dołączono do przyległego powiatu grodzieńskiego[6] w województwie białostockim[7][8][9]. Dopiero w 1925 roku z omawianego obszaru (oraz z południowej części dawnej gminy Orany) powstała nowa gmina Marcinkańce w powiecie grodzieńskim w województwie białostockim[10].
W Republice Litewskiej gmina Merecz obejmowała w 1923 roku 94 miejscowości w 14 gromadach, zamieszkanych przez 7374 ludzi[11].
Podczas II wojny światowej gmina należała do Komisariatu Rzeszy Wschód (powiat olicki). Po wojnie stała się częścią Litewskiej SRR w Związku Radzieckim. Początkowo zachowała przynależność do powiatu olickiego, po czym w 1946 roku weszła w skład nowego powiatu orańskiego. Gminę zniesiono 20 czerwca 1950 wskutek reformy administracyjnej na Litwie, a jej obszar włączono do nowo utworzonego rejonu druskienickiego[12].
Przypisy
- ↑ Spis ludności na terenach administrowanych przez Zarząd Cywilny Ziem Wschodnich z mapą, Eugenjusz Romer, Lwów-Warszawa, 1919
- 1 2 3 Памятная книжка Виленской губернiи на 1875 годъ.
- ↑ Н.П. ИнфоРост, ГПИБ | Карты [online], elib.shpl.ru [dostęp 2025-12-12].
- ↑ Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 41
- ↑ Dziennik Rozkazów z 1920 r. Nr 35, poz. 753
- ↑ Analogicznie, odcinek byłej gminy Orany na prawym brzegu Uły przyłączono do powiatu lidzkiego w woj. nowogródzkim
- ↑ Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej: Rocznik Statystyki Rzeczypospolitej Polskiej, R. 1, cz. 2 (1920/1922). s. 359-360. [dostęp 2010-11-21]. (pol.).
- ↑ Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej: Rocznik Statystyki Rzeczypospolitej Polskiej, R. 3 (1924). s. przypis na s. 7. [dostęp 2010-11-21]. (pol.).
- ↑ Andrzej Gawryszewski: Ludność Polski w XX wieku. Warszawa: Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania im. Stanisława Leszczyckiego PAN, 2005, s. 23. ISBN 83-87954-66-7.
- ↑ Dz. U. z 1925 r. Nr 16, poz. 110 (ISAP), skorygowany przez Dz. U. z 1926 r. Nr 7, poz. 53 (ISAP)
- ↑ Lietuvos apgyventos vietos: pirmojo visuotinojo Lietuvos gyventojų 1923 m. surašymo duomenys. Kaunas, Centralinis Statistikos Biuras, 1925.
- ↑ Tarybų Lietuvos enciklopedija. – Vilnius: Vyriausioji enciklopedijų redakcija, 1985.