Protefs (1972)

Protefs (S113)

„Protefs” w 2025 roku
Klasa	okręt podwodny
Typ	209/1100
Projekt	209/0
Historia
Stocznia	Howaldtswerke-Deutsche Werft, Kilonia
Położenie stępki	1 października 1969
Wodowanie	1 lutego 1972
Polemiko Naftiko
Wejście do służby	23 listopada 1972
Wycofanie ze służby	16 maja 2022
Los okrętu	okręt-muzeum
Dane taktyczno-techniczne
Wyporność • na powierzchni • w zanurzeniu	1105 ton 1230 ton
Długość	54,4 m
Szerokość	6,2 m
Zanurzenie	5,5 m
Zanurzenie testowe	250 m
Rodzaj kadłuba	jednokadłubowy
Napęd
4 silniki wysokoprężne, 1 silnik elektryczny o mocy 5000 KM 1 śruba
Prędkość • na powierzchni • w zanurzeniu	11 węzłów 22 węzły
Zasięg	8600 Mm przy prędkości 4 węzłów na chrapach, 400 Mm przy prędkości 4 węzłów w zanurzeniu
Sensory
radar, sonary
Uzbrojenie
14 torped
Wyrzutnie torpedowe	8 × 533 mm
Wyposażenie
system kierowania ogniem, 2 peryskopy
Załoga	31–36

Protefs (S113) (gr. Πρωτεύς) – grecki okręt podwodny z lat 70. XX wieku, jedna z czterech pozyskanych przez Grecję niemieckich eksportowych jednostek typu 209/1100. Okręt został zwodowany 1 lutego 1972 roku w stoczni Howaldtswerke-Deutsche Werft w Kilonii, a do służby w Polemiko Naftiko wcielono go 23 listopada 1972 roku. Jednostka, oznaczona numerem taktycznym S113, została wycofana ze służby 16 maja 2022 roku, a od 2026 roku pełni funkcję okrętu-muzeum w Parku Tradycji Marynarki Wojennej w Paleo Faliro.

„Protefs” był jednym z kilkudziesięciu zbudowanych okrętów niemieckiego eksportowego typu 209, zaprojektowanego w biurze konstrukcyjnym Ingenieurkontor Lübeck^[1]. Okręt należał do pierwszej serii jednostek, których projekt o sygnaturze 209/0 powstał na bazie konstrukcji okrętów typu 205, nazwanej od przybliżonej wyporności 209/1100^[2]. Grecja była pierwszym zagranicznym kontrahentem, który zdecydował się pozyskać okręty typu 209^[3] .

Jednostka została zamówiona przez rząd Grecji w 1967 roku i zbudowana w stoczni Howaldtswerke-Deutsche Werft w Kilonii pod numerem budowy 1224^[2][4]. Stępkę okrętu położono 1 października 1969 roku, a wodowanie odbyło się 1 lutego 1972 roku^[2][5][a].

„Protefs” był średniej wielkości okrętem podwodnym konstrukcji jednokadłubowej, o długości całkowitej 54,4 metra, szerokości 6,2 metra i zanurzeniu 5,5 metra^[5][6][b]. Wykonany ze stali antymagnetycznej HY-80 kadłub miał średnicę 6,2 metra, a wysokość od stępki do szczytu kiosku wynosiła 11,3 metra^[2]. Wyporność w położeniu nawodnym wynosiła 1105 ton bez zbiorników balastowych, a w zanurzeniu 1230 ton^[3] [5][c]. Okręt był napędzany na powierzchni i w zanurzeniu przez dwustojanowy silnik elektryczny Siemens o mocy 3680 kW (5000 KM) przy 200 obr./min, zasilany z czterech baterii akumulatorów po 120 ogniw, o łącznej pojemności 11 500 Ah i łącznej masie 257 ton^[2][d]. Akumulatory ładowały generatory AEG o mocy po 405 kW, poruszane początkowo przez cztery czterosuwowe, 12-cylindrowe silniki wysokoprężne Mercedes-Benz MB820, każdy o mocy 441 kW (600 KM) przy 1450 obr./min^[2]. Jednowałowy układ napędowy pozwalał osiągnąć prędkość 11 węzłów na powierzchni i 22 węzłów w zanurzeniu oraz 12 węzłów na chrapach^[2][3] [e]. Zasięg wynosił 8600 Mm przy prędkości 4 węzłów na chrapach i 400 Mm przy prędkości 4 węzłów w zanurzeniu^[2][3] . Ster krzyżowy był umiejscowiony przed pięciołopatową śrubą napędową^[2]. Zbiorniki mieściły maksymalnie 63 tony paliwa^[2]. Okręt zabierał ponadto 4 tony oleju smarowego, 31 ton wody sanitarnej i 19 ton wody pitnej^[2]. Dopuszczalna głębokość zanurzenia wynosiła 250 metrów, zaś autonomiczność – 50 dób^[2][7].

Okręt wyposażono w osiem dziobowych wyrzutni torpedowych kalibru 533 mm, z łącznym zapasem 14 torped^[2][5]. Wyposażenie radioelektroniczne obejmowało początkowo radar nawigacyjny Thomson-CSF Calypso II, system kierowania ogniem (przelicznik torpedowy) H.S.A. Mk 8, sonar Atlas CSU-3-4, sonar pasywny AN5039A1 oraz bierne urządzenie pomiaru odległości Thomson Sintra DUUX-2C^[2][3] . Ponadto okręt posiadał dwa peryskopy, dwie tratwy ratunkowe, kotwicę i pętlę demagnetyzacyjną MES^[2].

Załoga okrętu składała się początkowo z 6 oficerów, 10 podoficerów i 15 marynarzy^[2][5].

„Protefs” został wcielony do służby w Polemiko Naftiko 23 listopada 1972 roku^[2][3] [f]. Okręt otrzymał numer taktyczny S113^[2][5].

W grudniu 1995 roku na „Protefsie” zakończono gruntowną modernizację przeprowadzoną w krajowej stoczni w Salaminie na podstawie kontraktu zawartego 5 maja 1989 roku z Howaldtswerke-Deutsche Werft. Jej celem było doprowadzenie greckich okrętów typu 209 do standardu wyposażenia jednostek typu 206A^[2][7]. Prace objęły m.in. wymianę silników wysokoprężnych na model MTU 12V 493 TY60, montaż nowocześniejszego wyposażenia elektronicznego (sonaru Krupp-Atlas CSU-83-90 z aktywną częścią DBQS-21 i pasywną DUUX-2, systemu kierowania ogniem Sperry Unisys Kanaris oraz urządzenia przeciwdziałania radioelektronicznego EloKa AR-700-S5), a także modyfikację uzbrojenia. Wyrzutnie torpedowe przystosowano do odpalania przeciwokrętowych pocisków manewrujących UGM-84C, a od tego czasu okręt przenosił 10 torped AEG SUT SST-4 Mod 0 lub Mod 4 oraz cztery pociski rakietowe^[2]. Liczebność załogi wzrosła do 36 osób^[2].

„Protefs” został wycofany ze służby w bazie w Salaminie 16 maja 2022 roku, po blisko 50 latach eksploatacji^[8] [9] . W lutym 2025 roku jednostkę przetransportowano do Parku Tradycji Marynarki Wojennej w Paleo Faliro, gdzie od 18 maja 2026 roku pełni funkcję okrętu-muzeum jako pierwszy w Grecji okręt podwodny udostępniony do zwiedzania^[9] [10] .

• Conway’s All the World’s Fighting Ships 1947–1995. Robert Gardiner, Stephen Chumbley (red.). Annapolis: Naval Institute Press, 1996. ISBN 1-55750-132-7. (ang.).
• Hartmut Ehlers. Niemieckie okręty podwodne po II wojnie światowej. Część VII. „Okręty Wojenne”. Nr 3 (119), 2013. Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X. 
• Hartmut Ehlers. Niemieckie okręty podwodne po II wojnie światowej. Część VIII. „Okręty Wojenne”. Nr 4 (120), 2013. Wydawnictwo Okręty Wojenne, Tarnowskie Góry. ISSN 1231-014X. 
• Φάληρο: Το υποβρύχιο – μουσείο «Πρωτεύς» έφτασε στο Πάρκο Ναυτικής Παράδοσης. NouPou.gr, 2025-02-02. [dostęp 2026-04-25]. (gr.).
• Paul E. Fontenoy: Submarines: An Illustrated History of Their Impact (Weapons and Warfare). Santa Barbara, California: ABC-CLIO, 2007. ISBN 1-85367-623-3. (ang.).
• Ivan Gogin: GLAVKOS submarines (1971–1972). Navypedia. [dostęp 2026-04-25]. (ang.).
• Historic Submarine “PROTEUS” Opens Free to the Public for the First Time Monday, 18 May 2026 09:00 – 14:00. averof.hellenicnavy.gr, 2026-05-13. [dostęp 2026-05-18]. (ang.).
• Jane’s Fighting Ships 1975–76. John E. Moore (red.). New York: Franklin Watts, 1975. ISBN 0-531-03251-5. (ang.).
• Jane’s Fighting Ships 1980–81. John E. Moore (red.). London: Jane’s Information Group Ltd, 1980. ISBN 0-7106-0703-2. (ang.).
• Jane’s Fighting Ships 1986–87. John E. Moore (red.). London: Jane’s Publishing Company Ltd, 1986. ISBN 0-7106-0828-4. (ang.).
• Jane’s Fighting Ships 1991–92. Richard Sharpe (red.). London: Jane’s Defence Data, 1991. ISBN 0-7106-0960-4. (ang.).
• Jane’s Fighting Ships 1996–97. Richard Sharpe (red.). London: Jane’s Information Group Ltd, 1996. ISBN 0-7106-1355-5. (ang.).
• Jane’s Fighting Ships 2004–2005. Stephen Saunders (red.). London: Jane’s Information Group Ltd, 2004. ISBN 0-7106-2623-1. (ang.).
• Jane’s Fighting Ships 2009–2010. Stephen Saunders (red.). London: Jane’s Information Group Ltd, 2009. ISBN 0-7106-2888-9. (ang.).
• Jane’s Fighting Ships 2015–2016. Stephen Saunders (red.). Jane’s Information Group Ltd, 2015. ISBN 978-0-7106-3143-5. (ang.).
• ΠΡΩΤΕΥΣ ΥΠΟΒΡΥΧΙΟ ΜΟΥΣΕΙΟ. hellenicsubmarinersassociation.gr, 2025-02-02. [dostęp 2026-04-25]. (gr.).